Haarlemmermeer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Haarlemmermeer
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Haarlemmermeer Wapen van de gemeente Haarlemmermeer
(Details) (Details)
Map - NL - Municipality code 0394 (2019).svg
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
COROP-gebied Groot-Amsterdam
Coördinaten 52° 19′ NB, 4° 41′ OL
Algemeen
Oppervlakte 206,31 km²
- land 197,48 km²
- water 8,83 km²
Inwoners (1 januari 2019) 154.235?
(781 inw./km²)
Bestuurscentrum Hoofddorp
Belangrijke verkeersaders A4 A5 A9 A44 N201 N205 N207 N232 N520, Schiphollijn, HSL-Zuid, R-net-lijn 300, 397
Partnerstad Cebu City (Filipijnen)
Politiek
Burgemeester (lijst) M.H.F. Schuurmans-Wijdeven (VVD)
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 39.700 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (01-01-2019[1]) € 298.000
WW-uitkeringen (2014) 35 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 1165 1117-1119, 1160-1161, 1170-1175, 1435-1438, 2060-2061, 2064-2065, 2130-2158, 2165
Netnummer(s) 0172, 020, 023, 0252, 0297, 071
CBS-code 0394
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.haarlemmermeer.nl
Bevolkingspiramide (2008)
Bevolkingspiramide van de gemeente Haarlemmermeer
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Slag op het Haarlemmermeer op 26 mei 1573. Gevecht tussen Hollandse en Spaanse schepen. Op de achtergrond ligt Haarlem. Schilderij gemaakt in 1629 door Hendrik Cornelisz Vroom. Collectie Rijksmuseum Amsterdam.
Het Haarlemmermeer in 1656; schilderij van Jan van Goyen.
Ligging van de Spieringmeer, (oude) Haarlemmermeer en Leidsemeer, op een kaart van A.J. Enschedé (1870), naar de kaart van Symen Fransz. van der Merwen uit 1578.
Kaartje van hoe het Haarlemmermeer zich ontwikkelde volgens Melchior Bolstra.
Nauwkeurige kaart van de Haarlemmer of Leidsemeer, door Melchior Bolstra; 1745.
De gemeente Haarlemmermeer in 1867.
Het Polderhuis te Hoofddorp.
Monumentale boerderij 'De Stad Zaandam' aan de IJweg 1071 te Hoofddorp.

Haarlemmermeer (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een Nederlandse droogmakerij en gelijknamige gemeente in het zuiden van de Nederlandse provincie Noord-Holland. In de eeuwen voor de droogmaking (1849-1852) was het Haarlemmermeer een enorme watervlakte.

De Haarlemmermeerpolder is omgeven door een ringvaart. In het noordoosten van de gemeente ligt de Luchthaven Schiphol. De gemeente telt 154.235 inwoners (1 januari 2019, bron: CBS). De grootste plaats, Hoofddorp, telt ongeveer 75.000 inwoners.[2]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Van drie meren tot één meer[bewerken | brontekst bewerken]

In de middeleeuwen, rond de 13e eeuw, kende het gebied tussen de steden Amsterdam, Haarlem en Leiden ten minste drie veenmeren, te weten: het Spieringmeer in het noorden, het (oude) Haarlemmermeer in het midden en het Leidsemeer in het zuiden. Voor delen van deze meren bestonden plaatselijk ook namen als Hellemeer en Oude Meer, maar dat waren delen van de voornoemde meren. Door vervening (met name door Haarlemmers) ten behoeve van de brandstofvoorziening van de groeiende steden en hun bedrijvigheid en als gevolg van golfafslag door slechte of ontbrekende bedijking verdween in de loop der jaren vooral aan de noordelijke en oostelijke oevers steeds meer veenland.

De landengte tussen het Oude Haarlemmermeer en het Spieringmeer werd steeds verder aangetast. Dit wordt treffend geïllustreerd door de ondergang van het ambacht en de parochie Nieuwerkerk, ten zuidoosten van Haarlem. Eerst verdwenen de woonkernen Boesingheliede en Haarlemmerwoude.

In 1457 werd de weg langs het Oude Haarlemmermeer verlegd omdat hij op veel plaatsen afgeslagen was. Tien jaar later moest de kerk van Nieuwerkerk naar het noorden verplaatst worden en werden de parochiegrenzen gewijzigd. De inwoners van Vijfhuizen en Noord-Schalkwijk in het westen van de parochie Nieuwerkerk gingen voortaan in Haarlem naar de kerk omdat de weg naar Nieuwerkerk bij slecht weer te gevaarlijk was. In 1502 stonden nog twee huizen in Nieuwerkerk.

Omstreeks 1477 ontstond bij De Vennip en Beinsdorp een open verbinding tussen het Oude Haarlemmermeer en het Leidsemeer, waarschijnlijk als gevolg van de stormvloed van 27 september 1477 waarbij ook de Spaarndammerdijk doorbrak. In de daaropvolgende decennia verdwenen steeds meer restanten van de landengte tussen de beide meren.

In 1508 werden de laatste restanten van de landbrug die het Oude Haarlemmermeer en het Spieringmeer van elkaar scheidden weggespoeld. Hierbij ging tevens de belangrijkste verbinding over land tussen Haarlem en Amsterdam via Sloten verloren, waarna nog slechts de route via de Spaarndammerdijk overbleef.

Ook de landverbinding die het Haarlemmermeer van het IJ scheidde dreigde verloren te gaan, maar met veel moeite kon in de jaren na 1509 de Spaarndammerdijk hersteld worden, waardoor het Haarlemmermeer uiteindelijk geen deel ging uitmaken van de zeearm met zout water die zich vanaf de Zuiderzee westwaarts via het IJ uitstrekte.

Er was nu een meer ontstaan van Polanen (Halfweg) tot De Kaag. De oude namen van de afzonderlijke meren bleven nog lang in gebruik voor de verschillende delen van het meer, maar daarnaast kwam in de 16e eeuw de naam 'Grote Haarlemmermeer' in zwang. Dit was het grootste meer van Holland, met een oppervlakte van bijna 17 duizend hectare. Vanwege het woeste en landvretende karakter van het meer kreeg het de bijnaam de "Waterwolf".[3]

Niet alleen veel land ging verloren, ook verschillende dorpen, waaronder Nieuwerkerk en Rijk, werden door het water verzwolgen. Van het dorpsgebied van Aalsmeer verdween meer dan de helft, doch de dorpskern van Aalsmeer bleef net buiten de oevers van het meer behouden.

Op 26 mei 1573 vond tijdens het Beleg van Haarlem de slag op het Haarlemmermeer plaats tussen een Spaanse vloot onder leiding van Bossu en een Hollandse vloot onder leiding van Marinus Brandts.

Plannen tot droogmaking[bewerken | brontekst bewerken]

Al in de 17e eeuw werden, onder andere door Jan Adriaenszoon Leeghwater, plannen gemaakt om het Haarlemmermeer droog te malen. In 1641 publiceerde Leeghwater zijn Haarlemmermeer-boek. Hiervoor zouden circa 200 poldermolens nodig zijn geweest. Tegen deze plannen bestond echter sterke oppositie. Zo wilde Leiden zijn lucratieve visrechten niet kwijt (die het had sinds 1583) en lag Haarlem dwars omdat het fors verdiende aan de scheepvaart; het transportmiddel bij uitstek in het drassige Holland. Daarnaast ontbraken de middelen en was er weinig vertrouwen in de technische haalbaarheid van een droogmakerij op deze schaal.

Eind 1836 hadden twee stormen het water opgejaagd tot de poorten van Amsterdam (in november) en van Leiden (in december), waarna koning Willem I in 1837 besloot dat het meer moest worden drooggemalen. De droogmaking van het Haarlemmermeer moest als groot project ook het na de afscheiding van België geschonden prestige van Holland opvijzelen. Bij Koninklijk Besluit van 1 augustus werd een commissie belast met het maken van een ontwerp voor de droogmaking. Dit ontwerp liet even op zich wachten; pas toen in 1839 Amsterdam en Leiden weer te kampen hadden met overlast kwam er schot in de zaak. Voor het graven van de Ringvaart en de bedijking zette jonkheer Frederik van de Poll in mei 1840 bij Hillegom de eerste spade in de grond. Na acht jaar graven was het meer volledig afgesloten door een ringdijk van 59,5 km lengte en 0,70 tot 1,70 m hoogte.

De droogmakerij[bewerken | brontekst bewerken]

75 jaar drooglegging van de Haarlemmermeer, Polygoonjournaal 1927

Inmiddels was besloten de droogmaking volledig met stoomkracht te verrichten: een unicum in die tijd, want tot dan werden vooral windmolens gebruikt. De bedoeling was de benodigde machines in Nederland te laten bouwen, maar de laagste Nederlandse inschrijver zat veertig procent boven die uit het buitenland, en zo kreeg een Engels bedrijf de opdracht. In 1845 werd eerst een proefstoomtuig gebouwd, het Gemaal De Leeghwater (bij de Kaag), dat in 1848 begon met het droogmalen. In 1849 werden de andere twee stoomgemalen in gebruik genomen: Gemaal De Cruquius (bij Heemstede) en Gemaal De Lynden (bij Osdorp). De gemalen werden vernoemd naar personen die initiatieven hadden genomen tot droogmaking (Nicolaus Cruquius en Frans Godard baron van Lynden van Hemmen). Uiteindelijk viel het meer op 1 juli 1852 droog.

In de jaren daarna werd het nieuwe land ontgonnen. De grond bracht 8 miljoen gulden op, de kosten van de droogmaking bedroegen 14,5 miljoen. Het verschil werd in de jaren daarna via grondbelasting goedgemaakt. De kopers bestonden vooral uit rijke lieden uit de grote steden, die grond vervolgens aan boeren verpachtten.

De 20 km lange Hoofdvaart verbindt Gemaal De Lynden in het noorden met Gemaal De Leeghwater in het zuiden van de polder.

Gemeente Haarlemmermeer[bewerken | brontekst bewerken]

Na het droogvallen duurde het nog tot 11 juli 1855 voordat de Haarlemmermeer een gemeente werd. Voordien zijn er plannen geweest om de Haarlemmermeer in twee gemeenten in te delen, waarbij het noordelijke deel bij Noord-Holland zou worden gevoegd en het zuiden bij Zuid-Holland.[4][5] De eerste burgemeester was Matthijs Samuel Petrus Pabst. Het gemeentehuis stond oorspronkelijk in buurdorp Heemstede, maar sinds 1867 in Hoofddorp.[6]

In de polder zouden twee dorpen gesticht worden: Kruisdorp (het latere Hoofddorp) en Venneperdorp (het latere Nieuw-Vennep). Kruisdorp ontwikkelde zich al snel tot het belangrijkste dorp van de polder, mede doordat hier het gemeentehuis gebouwd werd. Ook het polderhuis kwam in dit dorp. Later kwamen er meer dorpen, waarvan Badhoevedorp en Zwanenburg de grootste zijn.

Gemaal De Cruquius werd in 1933 buiten gebruik gesteld en is sindsdien een museum. Nabij Aalsmeer verscheen in 1991 Gemaal De Bolstra (vernoemd naar Melchior Bolstra). Nabij Vijfhuizen is in 2001 gemaal Vijfhuizen in werking gesteld. Een jaar na ingebruikname werd het Gemaal Koning Willem I gedoopt. Dit gemaal is een paar kilometer ten oosten van het oude stoomgemaal De Cruquius gelegen. Het gemaal De Lynden werd in 2005 vervangen door een nieuw gemaal ernaast, met een grotere capaciteit. Dit was mede nodig door de uitbreiding van het verharde oppervlak in de polder, als gevolg van uitbreiding van de (woon)bebouwing en uitbreiding van Schiphol.

Aanvankelijk was Haarlemmermeer een landbouwgemeente. In de 20e eeuw kwam de glastuinbouw op en werd de Luchthaven Schiphol ontwikkeld. Zowel rond Schiphol als Hoofddorp bevinden zich bedrijventerreinen en kantoorparken. Veel internationale bedrijven hebben hier een vestiging. In 2002 werd nabij Vijfhuizen de Floriade gehouden.

Op 1 januari 2019 fuseerden de gemeenten Haarlemmerliede en Spaarnwoude en Haarlemmermeer waardoor de gemeente nu ook buiten de Haarlemmermeerpolder ligt.[7] De gemeente (h)erkent 31 "kernen" (woonplaatsen, dorpen en buurtschappen).[8] De gemeente was, sinds de oprichting, in oppervlakte een van de grootste gemeenten van Nederland. Door fusies van andere gemeenten is die positie minder prominent geworden. Maar sinds het eind van de 20e eeuw wordt Haarlemmermeer, met meer dan 100.000 inwoners ook gerekend tot de grotere gemeenten naar inwonertal.

Geografie[bewerken | brontekst bewerken]

Topografie[bewerken | brontekst bewerken]

Gem-Haarlemmermeer-OpenTopo.jpg

   Aangrenzende gemeenten   
 Heemstede, Haarlem, Velsen   Zaanstad   Amsterdam 
 Bloemendaal, Hillegom (ZH), Lisse (ZH)  Brosen windrose nl.svg  Amstelveen 
 Teylingen (ZH)   Kaag en Braassem (ZH)   Aalsmeer 

De Haarlemmermeerpolder wordt omringd door de Ringvaart. Ongeveer van noordoost naar zuidwest loopt de Hoofdvaart dwars door de polder. De polder wordt drooggehouden door vijf gemalen en wordt doorsneden door een strak patroon van wegen en afwateringskanalen. Ongeveer in de richting noordoost-zuidwest (in het dagelijks spraakgebruik in de polder: "noord-zuid") loopt precies elke twee kilometer een weg en precies in het midden daartussen een kanaal. Dwars daarop, ongeveer in de richting zuidoost-noordwest ("oost-west") loopt om de drie kilometer een weg, met direct naast de weg een kanaal. De oriëntatie van het patroon is gebaseerd op de lijn tussen Fort bij Schiphol en Fort aan de Liede; langs wat nu de Schipholweg is, was ooit een inundatiekade gepland. De kanalen hebben namen die eindigen op "tocht", behalve de Hoofdvaart en de Kruisvaart. In het noorden van de polder is het patroon inmiddels sterk gefragmenteerd door de start- en landingsbanen van Luchthaven Schiphol.

Dorpen en buurtschappen[bewerken | brontekst bewerken]

Ligging van de Luchthaven Schiphol in de Haarlemmermeer
De Haarlemmermeer op een oude kaart van het Hoogheemraadschap van Rijnland.

Langs de ringdijk liggen met de klok mee de volgende dorpen en buurtschappen, vaak tegenover een plaats aan de overzijde van de Ringvaart: Lijnden, Badhoevedorp (Sloten), Nieuwe Meer*, Schiphol-Oost** (Amstelveen), Oude Meer, Aalsmeerderbrug (Aalsmeer), Rijsenhout (Aalsmeer), Burgerveen, Leimuiderbrug (Leimuiden), Weteringbrug (Oude Wetering), Vredeburg** (Nieuwe Wetering), Huigsloot**, Buitenkaag (Kaag (dorp)), Lisserbroek (Lisse), Beinsdorp (Hillegom), Zwaanshoek (Bennebroek), Cruquius (Heemstede), Vijfhuizen (Haarlem), Nieuwebrug (Haarlem)* en Zwanenburg (Halfweg).

Binnen de dijk liggen: Boesingheliede, Cruquius-Oost**, Weberbuurt**, Hoofddorp, De Hoek*, Rozenburg, Schiphol, Schiphol-Rijk, Nieuw-Vennep, 't Kabel* en Abbenes.

Na de gemeentelijke herindeling tussen de voormalige gemeente Haarlemmerliede-Spaarnwoude en Haarlemmermeer zijn er na 1 januari 2019 de volgende plaatsen, buiten de Ringvaart, bijgekomen: Halfweg, Haarlemmerliede, Penningsveer, Spaarndam-Oost, Spaarnwoude* en Vinkebrug**.

(Legenda: * : wordt door de gemeente onderscheiden als gebiedsdeel binnen de nabijgelegen plaats; ** : wordt niet officieel door de gemeente als aparte kern erkend.)

De kern Rijk heeft in de jaren vijftig moeten wijken voor Schiphol. Inmiddels is er een bedrijventerrein Schiphol-Rijk in de omgeving hiervan verrezen.

Woonplaats (BAG) Inwoners 2019[9]
Aalsmeerderbrug 490
Abbenes 1.180
Badhoevedorp (inclusief Nieuwe Meer) 12.650
Beinsdorp 970
Boesingheliede 135
Buitenkaag 455
Burgerveen 335
Cruquius 1.040
Haarlemmerliede 340
Halfweg 2.555
Hoofddorp 75.595
Leimuiderbrug 45
Lijnden 825
Lisserbroek 3.450
Nieuw-Vennep 31.555
Oude Meer 170
Rijsenhout 4.230
Rozenburg 60
Schiphol 45
Schiphol-Rijk 15
Spaarndam 3.265
Vijfhuizen (inclusief Nieuwebrug) 4.775
Weteringbrug 360
Zwaanshoek 1.835
Zwanenburg 7.795

CBS Kerncijfers wijken en buurten 2019, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen[9]

Diverse dorpen hebben namen gekregen naar vroegere geografische locaties die in het verleden zijn verdwenen in het water van het Haarlemmermeer. Voorbeelden zijn: Oude Meer (naar het oorspronkelijke meer), Burgerveen (naar het Groot Burgerveen en Klein Burgerveen), Rijk (naar het verzwolgen dorp), Zwanenburg (naar het nog bestaande Huis Zwanenburg bij Halfweg); Boesingheliede (naar een verzwolgen dorp nabij Nieuwerkerk), Nieuw-Vennep (naar de Vennep, een eiland tussen het Oude Haarlemmermeer en het Leidsemeer), Beinsdorp (naar Beinsdorp, een eiland tussen het Oude Haarlemmermeer en het Leidsemeer), Abbenes (naar het schiereiland ter plaatse). Verzorgingsplaats Den Ruygen Hoek is genoemd naar een veengebied ten westen van Aalsmeer.

Toerisme en bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

Recreatie[bewerken | brontekst bewerken]

Luchthaven Schiphol is een grote toeristische trekpleister. Het Haarlemmermeerse Bos is een bosachtig recreatiegebied waar regelmatig evenementen gehouden worden, zoals jaarlijks Mysteryland en het Concours hippique. In 2002 werd in dit gebied de Floriade gehouden. Zowel in het Haarlemmermeerse Bos als ten zuiden van Hoofddorp bij de wijk Toolenburg is een recreatieplas. Nabij het Haarlemmermeerse Bos bevindt zich ook het Historisch Museum Haarlemmermeer. Voor zakelijke recreatie of golfliefhebbers is er nog de Haarlemmermeersche Golfclub met 3 golfbanen.[10]

Musea[bewerken | brontekst bewerken]

Haarlemmermeer heeft de volgende musea binnen de gemeentegrenzen: Historisch Museum Haarlemmermeer, Museum de Cruquius en het CRASH Luchtoorlog- en Verzetsmuseum '40-'45. In 2003 is het nationaal luchtvaartmuseum Aviodome verhuisd van Schiphol naar Lelystad onder de nieuwe naam Aviodrome. Sinds 2005 is Kunstfort bij Vijfhuizen een presentatie-instelling voor beeldende kunst. In april 2018 werd in de voormalige Bolsfabriek in Nieuw-Vennep het Nederlands Transport Museum geopend.

Theater en cultuur[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeente Haarlemmermeer kent op het gebied van theater ook diverse mogelijkheden. Zo zijn in het centrum van Hoofddorp Schouwburg De Meerse, Het Oude Raadhuis en Poppodium Duycker te vinden. Bovendien is er een bioscoop, namelijk Kinepolis CineMeerse, met acht verschillende zalen.[11]

Stelling van Amsterdam[bewerken | brontekst bewerken]

Twee belangrijke onderdelen van de Stelling van Amsterdam in Hoofddorp: de Geniedijk en het Fort bij Hoofddorp vanuit de lucht gezien; 1977.

Dwars door Haarlemmermeer loopt een deel van de Stelling van Amsterdam, die op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Het Haarlemmermeerse deel van de Stelling bestaat uit: Fort bij Vijfhuizen, Batterij aan de IJweg, Fort bij Hoofddorp, Batterij aan de Sloterweg en Fort bij Aalsmeer. De Geniedijk verbindt de forten en batterijen met elkaar.

Architectuur[bewerken | brontekst bewerken]

Molen De Eersteling te Hoofddorp.
Brug de Harp over de Hoofdvaart.

Naast het Fort bij Hoofddorp staat de enige nog overgebleven windmolen in de Haarlemmermeer: molen De Eersteling (bouwjaar 1856 en in 1977 verplaatst naar de huidige locatie).

In het bijzijn van koningin Beatrix zijn in 2004 de Calatravabruggen, drie opvallende bruggen van de Spaanse architect Santiago Calatrava, geopend. De bruggen liggen over de Hoofdvaart en zijn genoemd naar snaarinstrumenten: Harp, Citer en Luit. De bruggen liggen respectievelijk in de Noordelijke Randweg in Nieuw-Vennep, de Nieuwe Bennebroekerweg tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep en bij de Maria Tesselschadelaan in Hoofddorp.

Monumenten[bewerken | brontekst bewerken]

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Sinds 17 juni 2017 bevindt zich nabij Vijfhuizen het Nationaal Monument MH17.

Kunst in de openbare ruimte[bewerken | brontekst bewerken]

In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Verkeer en vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Autosnelwegen en provinciale wegen[bewerken | brontekst bewerken]

Autosnelwegen:

  • A4 Amsterdam – Leiden, afritten bij Schiphol-Centrum, Schiphol Vracht, Hoofddorp en Nieuw-Vennep.
  • A44 Knooppunt Burgerveen (A4) – Wassenaar, afritten bij Weteringbrug, Abbenes en Nieuw-Vennep.
  • A5 Knooppunt De Hoek (A4) – Knooppunt Coenplein (A10)
  • A9 Velsen – Amstelveen, afritten bij Boesingheliede, Badhoevedorp, Schiphol-Oost en N205 Hoofddorp Zuid.

Provinciale wegen:

  • N201 (Kruisweg en Weg om de Noord): ... – Heemstede – (N205) – Hoofddorp – (A4) – Aalsmeer – ...
  • N205 (Drie Merenweg): Rottepolderplein – Hoofddorp (N201) – Nieuw Vennep – N207.
  • N207 (Leimuiderweg): Hillegom – (N205) – Nieuw Vennep – (A4) – Leimuiden – ...
  • N232 (Schipholweg): Haarlem – (N205) – Boesingheliede – (A9) – Badhoevedorp – Amstelveen – ...
  • N520 (Hoofdweg-Oostzijde): Lijnden – (N232) – (N201) – Hoofddorp – Nieuw Vennep – (N207) – Abbenes – (A44) – Buitenkaag.

Openbaar vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Spoorwegen[bewerken | brontekst bewerken]

Het station Hoofddorp; circa 1912.

In 1912 werden de eerste twee lijnen van de Haarlemmermeerspoorlijnen geopend. De treinen op de lijn Hoofddorp – Leiden (via Roelofarendsveen) stopten in Haarlemmermeer bij de stations: Hoofddorp, Bennebroekerweg, Venneperweg, Nieuw-Vennep, Sloterweg Zuid en Leimuiden. Op de lijn AalsmeerHaarlem waren in Haarlemmermeer de volgende stations: Aalsmeerderweg, Sloterweg Noord, Hoofddorp, IJweg en Vijfhuizen. Per 1 januari 1936 werden beide lijnen gesloten en vervolgens opgebroken.

Het gedeelte Aalsmeer – Hoofddorp bleef nog tot 9 juni 1943 open voor goederenverkeer. Nadien werd een zijlijn aangelegd vanaf de halte Aalsmeerderweg naar het vliegveld Schiphol (het tegenwoordige Schiphol-Oost), dat voor militaire doeleinden werd gebruikt.[12] Na het bombardement op 13 december 1943 was het vliegveld echter onbruikbaar geworden. In de hongerwinter werd het spoor door de bevolking gesloopt voor brandhout, vervolgens is deze zijlijn opgebroken. Het gedeelte van Aalsmeer tot de halte Sloterweg Noord werd voor goederenvervoer gesloten op 15 december 1953 (vanwege de in slechte staat verkerende brug over de Ringvaart) en vervolgens opgebroken. Het uit 1912 daterende stationsgebouw van Hoofddorp is nog aanwezig. Ook het station van Vijfhuizen bestaat nog. Ook bestaan er nog enkele haltegebouwen

Vanaf 1978 rijdt er opnieuw een trein door Haarlemmermeer: op 20 december van dat jaar werd het eerste deel van de Schiphollijn geopend, tussen Schiphol en station Amsterdam RAI. In 1981 werd de Schiphollijn in Haarlemmermeer doorgetrokken naar Leiden, langs Hoofddorp en Nieuw-Vennep. Sindsdien heeft Haarlemmermeer drie spoorwegstations: Schiphol Airport, Hoofddorp en Nieuw Vennep. In 2000 kwam de spoorverdubbeling tussen Amsterdam-Riekerpolder, Schiphol en Hoofddorp gereed.

Met Schiphol heeft Haarlemmermeer bovendien sinds 2009 een station aan de HSL-Zuid. Tussen Amsterdam en Hoofddorp volgt de HSL-Zuid het klassieke spoor, tussen Hoofddorp en Nieuw-Vennep heeft deze een eigen spoor parallel daaraan, en vanaf Nieuw-Vennep buigt de lijn zuidwaarts af en loopt langs Roelofarendsveen verder naar Rotterdam.

In december 2012 is net buiten de Haarlemmermeerpolder het nieuwe station Halfweg-Zwanenburg aan de Oude Lijn geopend. Dit station ligt in Halfweg (gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude), sinds de fusie met deze gemeente ligt het station sinds 1 januari 2019 binnen de gemeente Haarlemmermeer.

Bus[bewerken | brontekst bewerken]

Vroegere bus van de Zuidtangent op de halte Beukenhorst te Hoofddorp
TransPort Building - Kantoren van Martinair en Transavia, Schiphol-Oost

Streekbusdiensten werden in Haarlemmermeer tot 1936 verzorgd door Van Kalmthout en Van Niel te Hoofddorp, dat als garagebedrijf nog steeds bestaat. Daarna door Maarse & Kroon totdat het in 1973 opging in Centraal Nederland. In 1994 werd het vervoer vanwege een ruil van concessiegebieden overgenomen door NZH, dat later opging in Connexxion. Sinds de jaren tachtig heeft Hoofddorp stadsbuslijnen. Daarnaast verzorgt het GVB Amsterdam een aantal lijnen van Amsterdam naar Schiphol.

Sinds 2002 rijdt door Haarlemmermeer de Zuidtangent, een snelle busverbinding van Haarlem naar Amsterdam-Zuidoost. Eind 2007 is daar een lijn van Nieuw-Vennep naar station Amsterdam Zuid bijgekomen. Eind 2011 werd de Zuidtangent onderdeel van R-net. In Haarlemmermeer heeft de Zuidtangent een eigen busbaan, alleen bij Schiphol volgt hij deels de gewone weg. Tussen Hoofddorp en Schiphol is een aparte tunnel gebouwd voor deze verbinding. De lijn heeft één halte in Vijfhuizen, tien in Hoofddorp, vier in Nieuw-Vennep en drie op Schiphol.

Vaarwegen[bewerken | brontekst bewerken]

De Ringvaart rond de Haarlemmermeerpolder is een belangrijke vaarweg, zowel voor beroeps- als pleziervaart. Het deel tussen Oude Wetering en de Nieuwe Meer, en het deel tussen Oude Wetering en het Spaarne, zijn deel van respectievelijk de oostelijke en westelijke variant van de Staande Mastroute.

De vaarten en tochten in de gemeente zelf hadden oorspronkelijk geen voor de scheepvaart bruikbare verbinding met de wateren daarbuiten, wat betekende dat goederen bij de ringdijk moesten worden overgeladen. In 1895 kwam er wel zo'n verbinding: een schutsluis bij het Fort bij Aalsmeer, die de Ringvaart verbond met het Voorkanaal van de Geniedijk. Vanwege het grote verval werd dit een dubbele sluis. De verbinding betekende een impuls voor de handel. In de jaren vijftig is de sluis gesloten voor scheepvaart, en in 1966 werd de brug in de ringdijk vervangen door een dam met duiker. De vaarten en tochten worden tegenwoordig praktisch niet meer voor scheepvaart gebruikt.

Vliegverkeer[bewerken | brontekst bewerken]

Via Schiphol heeft Haarlemmermeer vliegverbindingen met een groot deel van de wereld.

Economie[bewerken | brontekst bewerken]

Met de Luchthaven Schiphol binnen de gemeentegrenzen vormt Haarlemmermeer een sterke motor voor de (regionale) economie. Daarnaast zijn er grotere en kleinere bedrijventerreinen in Haarlemmermeer gevestigd, zoals bedrijvenpark De President nabij Hoofddorp en industrieterrein De Liede.

Politiek en bestuur[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeenteraad van Haarlemmermeer bestaat uit 39 leden en wordt sinds 10 juli 2019 voorgezeten door burgemeester Marianne Schuurmans. De raad telt 11 verschillende fracties. Daarnaast De gemeente wordt bestuurd door het college van burgemeester en wethouders, dat bestaat uit de burgemeester en zes wethouders uit de coalitiepartijen VVD, PvdA, CDA en de lokale partij HAP.

Vooraanzicht van het Raadhuis in Hoofddorp. De ronde raadzaal bevindt zich boven de ingang)

College van B&W[bewerken | brontekst bewerken]

De vier college partijen bezitten samen 22 van de 39 zetels in de raad. De burgemeester van Haarlemmermeer is Marianne Schuurmans-Wijdeven van de VVD. Het College van B&W bestaat uit de volgende zes personen:

  • Marianne Schuurmans-Wijdeven (burgemeester, VVD): Openbare Orde en Veiligheid, Bestuurszaken, Burgerzaken, Kernencontacten, Regionale Samenwerking
  • Jurgen Nobel (locoburgemeester en wethouder, VVD): Financien, Luchthaven zaken, Energietransitie, Woningbouw, Grondzaken, Deelnemingen en Stadscentrum
  • Marja Ruigrok (wethouder, VVD): Economie, verkeer en vervoer, cultuur, toerisme en evenementenbeleid, Algemeen bestuurslid Vervoerregio Amsterdam
  • Johan Rip (wethouder, HAP): Arbeidsmarkt, Inkoop- en aanbestedingsbeleid, Dienstverlening, Werk en Inkomen
  • Marjolein Steffens-van de Water (wethouder, HAP): Jeugd, Vastgoed, Emancipatie, Fysieke leefomgeving, Onderwijs, Dienstverlening
  • Mariette Sedee-Schuitemaker (wethouder, CDA): Vergunningen, Groen en recreatie, Subsidiebeleid, Waterbeheer, Milieu, Agrarische zaken
  • Mieke Booij-van Eck (wethouder, PvdA): Woonbeleid, (Jeugd)Zorg, Volksgezondheid, Bedrijfsvoering, Welzijn, Sport
Raadzaal van de gemeente Haarlemmermeer

Gemeenteraad[bewerken | brontekst bewerken]

In onderstaande tabel staan de resultaten van de gemeenteraadsverkiezingen vanaf 1986. De laatste verkiezingen waren op 21 november 2018. Zowel na de verkiezingen in 2006, de verkiezingen van 2010 als die van 2014 waren er verschuivingen en afsplitsingen, waardoor de onderstaande tabel geen getrouw beeld geeft van de samenstelling van de gemeenteraad tussen de verkiezingen tussen die jaren. Tot op heden zijn er geen afsplitsingen in de huidige gemeenteraad.

Verkiezingsuitslagen gemeenteraad van Haarlemmermeer sinds 1986
Partij 1986 1990 1994 1998 2002 2006 2010 2014 2018
VVD 12 9 9 12 9 10 10 7 7
HAP 1 1 2 3 11 4 4 6 7
D66 2 5 5 2 1 1 5 6 3
CDA 12 11 8 7 8 7 5 5 5
Forza! - - - - - - 3 4 5
PvdA 8 5 5 6 4 8 4 4 3
GroenLinks 1 4 4 5 5 4 4 3 4
ChristenUnie / SGP1 1 1 1 2 1 2 1 1 2
Een Haarlemmermeer - - - - - - - 1 1
SRH - - - - - - 1 1 1
Gezond Haarlemmermeer - - - - - - - - 1
CDVP - - - - - - - 1 -
SP - - - - - 3 - - -
Trots op Nederland - - - - - - 2 - -
Nieuw Groen '90 - 1 3 2 - - - - -
Centrum Democraten - - 2 - - - - - -
Totaal 37 37 39 39 39 39 39 39 39

1Gemeenschappelijke lijst van CU en SGP. Vóór 2002 van SGP, GPV en RPF. In 1990 zonder RPF, in 1994 zonder SGP.

Fusie met Haarlemmermerliede en Spaarnwoude en VRA[bewerken | brontekst bewerken]

Op 30 juni 2016 stemde de gemeenteraad van Haarlemmermeer unaniem voor om per 1 januari 2019 te fuseren met de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. De naam Haarlemmermeer bleef echter blijven bestaan.

Haarlemmermeer maakte van 2006 tot en met 2016 deel uit van de Stadsregio Amsterdam (tot en met 2014 was dit een plusregio). Sinds 1 januari 2017 is dit verband verder gegaan als Vervoerregio Amsterdam.

Burgemeester[bewerken | brontekst bewerken]

Voormalig burgemeester Fons Hertog, bood op 21 september 2006 zijn ontslag aan naar aanleiding van een rapport over de Schipholbrand. Tussentijds trad Tineke Netelenbos op als waarnemend burgemeester.

Hertog werd in 2007 opgevolgd door Theo Weterings. Weterings besloot na een carrière van 10 jaar in Haarlemmermeer om te solliciteren in Tilburg, alwaar hij met ingang van 28 november 2017 werd benoemd tot burgemeester. Met ingang van diezelfde datum is Onno Hoes benoemd tot waarnemend burgemeester van Haarlemmermeer.[13] Hoes maakte op 26 maart 2019 bekend niet te solliciteren naar functie van vast burgemeester van de gemeente. Op 4 juni 2019 nam hij afscheid als waarnemend burgemeester. Locoburgemeester Jurgen Nobel nam daarna zijn taken tijdelijk waar.

Op 3 juni 2019 werd Marianne Schuurmans-Wijdeven door de gemeenteraad voorgedragen als nieuwe burgemeester van Haarlemmermeer.[14] Zij is sinds 10 juli 2019 burgemeester van Haarlemmermeer.[15]

Stedenbanden[bewerken | brontekst bewerken]

Haarlemmermeer heeft op het moment een stedenband met Cebu City in de Filipijnen. De belangrijkste doelstelling hiervan is het uitwisselen van kennis en ervaring tussen beide gemeente en het kweken van interesse voor elkaars cultuur.

Voormalige stedenbanden[bewerken | brontekst bewerken]

Tot 2014 had Haarlemmermeer een stedenband met Hódmezővásárhely. Deze werd in 2014 stopgezet onder de reden dat de samenwerking niet meer nodig werd geacht door beide steden. De stedenband werd opgericht in 1989 om de Hongarijse stad te helpen na de val van de muur.

Het wapen van Haarlemmermeer
De vlag van Haarlemmermeer

Symboliek[bewerken | brontekst bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Wapen van Haarlemmermeer voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het wapen van Haarlemmermeer is op 1 januari 2019 vernieuwd na de gemeentelijke herindeling tussen Haarlemmermeer en de voormalige gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude en is een combinatie van de wapens van beide vorige, opgeheven gemeenten. De leeuw uit het voormalige gemeentewapen van Haarlemmerliede en Spaarnwoude is aan de linker-bovenkant van het wapen geplaatst en is zilverkleurig met rode nagels en een rode tong. De leeuw wordt omringd door zilverkleurige blokjes rond de leeuw toegevoegd. De rechter-onderkant van het wapen Bestaat uit drie graanhalmen uit de voormalige gemeentewapen van Haarlemmermeer. Het graan staat voor het agrarische land dat na de drooglegging ontstond. Door het midden van het wapen loopt een golvende waterbeweging. De golfbeweging van het water staat voor het oude Haarlemmermeer voor de drooglegging.[18]

De symboliek van het wapen is ook toegepast op de nieuwe gemeentevlag die ook op 1 januari 2019 werd ingevoerd. De kleuren waaruit de vlag is samengesteld is voornamelijk blauw en wit en ook gebaseerd op de oude gemeentevlag van de oude gemeente Haarlemmermeer.

Sport[bewerken | brontekst bewerken]

Bioscoopjournaal uit 1926. Wielerwedstrijd op de weg rondom de Haarlemmermeer, als voorwedstrijd voor het Nederlands kampioenschap.

In de gemeente Haarlemmermeer liggen dertien verschillende voetbalclubs. Drie in Hoofddorp (sv Hoofddorp, sv Overbos en vv UNO), twee in Nieuw-Vennep (VVC en DIOS), twee in Badhoevedorp (rksv Pancratius en sc Badhoevedorp), een in Zwanenburg (vv Zwanenburg), een in Rijsenhout (SCW), een in Vijfhuizen (DSOV), een in Lisserbroek (vv Kagia), een in Abbenes (Abbenes) en een in Weteringbrug (SVOW). In Lisserbroek is heeft de IJs&Skeelerclub Lisserbroek een 333 meter wedstrijd skeelerbaan.

In Hoofddorp zijn het multifunctionele Sportcomplex Koning Willem-Alexander en het honkbalstadion van de Pioniers gelegen. Beide accommodaties zijn al gebruikt voor evenementen op internationaal niveau.

Onderwijs[bewerken | brontekst bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van onderwijsinstellingen in Haarlemmermeer voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Geboren[bewerken | brontekst bewerken]

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

  • De Meer van Weleer. Auteur Jos van Andel. Uitgave: Europese Bibliotheek-Zaltbommel, 1996. ISBN 90-288-6309-5
  • Haarlemmermeer 1852-2002. 150 jaar wonen en werken. Auteur: Cor Lücke. Uitgeverij René de Milliano, Alkmaar, 2002. ISBN 90-72810-35-X
  • Vissen in veenmeren. De sluisvisserij op aal tussen Haarlem en Amsterdam en de ecologisch transformatie in Rijnland 1440-1530. Auteur: Petra J.E.M. van Dam. Uitgeverij Verloren, Hilversum, 1998. ISBN 90-70403-42-0
  • Waterstaat in stedenland. Het hoogheemraadschap van Rijnland voor 1857. Auteurs: Milja van Tielhof en Petra J.E.M. van Dam. Uitgeverij Matrijs, Utrecht, 2006. ISBN 90-5345-299-0

Referenties[bewerken | brontekst bewerken]

  1. WOZ-waarde naar record, hoogste stijging sinds jaren. CBS (13 september 2019). Geraadpleegd op 25 mei 2020.
  2. Door de fusie op 1 januari 2019 van gemeente Haarlemmermeer met Haarlemmerliede en Spaarnwoude toont het CBS nog niet het actuele inwonersaantal.
  3. Drie meren worden één Haarlemmermeer - 1477-1508, Canon van Rijnland
  4. (nl) Robert van Vuuren, Geschiedenis van de gemeente Haarlemmermeer - Noord-Hollands Archief. noord-hollandsarchief.nl Gearchiveerd op 3 oktober 2019. Geraadpleegd op 3 oktober 2019.
  5. DE REE Archiefsystemen BV, De gemeente Haarlemmermeer in de periode 1855-1909. www.archieven.nl. Geraadpleegd op 3 oktober 2019.
  6. (nl) Haarlemmermeer start zonder raadhuis. Oneindig Noord-Holland. Geraadpleegd op 3 oktober 2019.
  7. (nl) Coalitieakkoord. Gemeente Haarlemmermeer (1 mei 2019). Geraadpleegd op 3 oktober 2019.
  8. (nl) College van burgemeester en wethouders. Gemeente Haarlemmermeer (1 februari 2019). Geraadpleegd op 3 oktober 2019.
  9. a b Tabel: Bevolking; maandcijfers per gemeente en overige regionale indelingen, 1 januari 2019, Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
  10. Haarlemmermeersche Golfclub. Geraadpleegd op 29 juni 2018.
  11. Haarlemmermeer bezienswaardigheden reiziger365.nl. Geraadpleegd op 16 juli 2018.
  12. De eerste Schiphollijn - www.haarlemmermeerspoor.nl
  13. Hoes benoemd tot waarnemend burgemeester Haarlemmermeer, persbericht Gemeente Haarlemmermeer, 16 november 2017
  14. Marianne Schuurmans voorgedragen als burgemeester[dode link] Gemeente Haarlemmermeer, 3 juni 2019
  15. Benoeming burgemeester Haarlemmermeer Nieuwsbericht Rijksoverheid d.d. 5 juli 2019
  16. Vriendschapsband gemeente Haarlemmermeer
  17. College Haarlemmermeer wil stoppen met stedenband Hódmezövásárhely Haarlems Dagblad, 19 februari 2014
  18. Gemeentewapen Haarlemmermeer gemeente Haarlemmermeer

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Haarlemmermeer van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.