Hans Vijlbrief

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Hans Vijlbrief
Vijlbrief (2020)
Algemene informatie
Volledige naam Johannes Alexander Vijlbrief
Geboren 17 augustus 1963
Geboorteplaats Voorschoten
Partij D66 (2008–heden)
Titulatuur dr.
Alma mater Vrije Universiteit Amsterdam
Politieke functies
2011-2018 Thesaurier-generaal
2018-2020 Voorzitter van de Eurogroepwerkgroep
2020-heden Staatssecretaris van Financiën
2021-heden Lid Tweede Kamer
Biografie op Parlement.com
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Nederland

Johannes Alexander ('Hans') Vijlbrief (Voorschoten, 17 augustus 1963) is een Nederlands econoom, ambtenaar en politicus namens D66. Sinds 29 januari 2020 is hij staatssecretaris van Financiën in het kabinet-Rutte III met fiscaliteit en de Belastingdienst in zijn portefeuille. Op 31 maart 2021 werd Hans Vijlbrief geïnstalleerd als lid van de Tweede Kamer namens D66. Hij begon zijn carrière als ambtenaar op het ministerie van Economische Zaken en werd in 2011 thesaurier-generaal. Tussen 2018 en zijn benoeming tot staatssecretaris was Vijlbrief voorzitter van de Eurogroepwerkgroep.[1]

Jeugd en opleiding[bewerken | brontekst bewerken]

Vijlbrief werd geboren op 17 augustus 1963 in Voorschoten, een Zuid-Hollands dorp in de buurt van Leiden.[2] Zijn vader was een verkoopmanager bij drankenfabrikant Riedel en richtte later een eigen bottelaar op.[3]

Vijlbrief ging naar het Visser 't Hooft Lyceum in Leiden en ontving daar zijn atheneumdiploma in 1981.[2] Daarna studeerde hij algemene economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waar hij in 1987 afstudeerde.[4] In 1992 promoveerde hij aan deze universiteit (economie) met de dissertatie "Unemployment insurance and the Dutch labour market".[2][5]

Vroege loopbaan[bewerken | brontekst bewerken]

Na zijn opleiding trad Vijlbrief in dienst bij de directie Algemene Economische Politiek van het ministerie van Economische Zaken.[2] Hij werd plaatsvervangend directeur van die directie in 1997, nadat hij door minister Hans Wijers was benoemd.[3][4] Daarnaast was hij vanaf het volgende jaar parttime directeur van het onderzoekscentrum voor financieel-economisch beleid van de Erasmus Universiteit Rotterdam.[4]

In 1999 vertrok hij van het ministerie om onderdirecteur van het Centraal Planbureau (CPB) te worden.[2] Vijlbrief heeft in een interview verteld dat hij later spijt kreeg van deze carrièrestap. Hij noemde het CPB "te rustig" en zei dat er een "gebrek aan druk" was.[6] In 2000 verruilde hij zijn baan bij de Erasmus Universiteit voor een bijzonder hoogleraarschap aan de Vrije Universiteit Amsterdam met als specialisatie economische politiek.[7]

Vijlbrief keerde in 2001 terug bij het ministerie van Economische Zaken, waar hij werkzaam was als directeur Algemene Economische Politiek.[2] In juli 2004 werd hij door minister Laurens Jan Brinkhorst gepromoveerd tot directeur-generaal Economische Politiek.[8][9] Tegelijkertijd was hij van 2009 tot 2010 voorzitter van de brede heroverwegingsgroep "Veiligheid en Terrorisme".[4]

In februari 2010 werd Vijlbrief directeur-generaal Energie, Telecom en Markten. Zijn oude positie verdween vervolgens en de verantwoordelijkheden werden ondergebracht bij de secretaris-generaal (Algemene Economische Politiek en EU-aangelegenheden) en Vijlbriefs nieuwe baan (mededingings- en consumentenbeleid).[9] Datzelfde jaar kwam er een eind aan zijn hoogleraarschap bij de Vrije Universiteit.[7] Vijlbrief werd in die tijd ook politiek actief. Zo schreef hij mee aan het verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 van D66, de partij waarvan hij in 2008 lid was geworden.[3][10][11] Daarnaast leidde Vijlbrief de succesvolle campagne van Maria van der Hoeven om directeur van het Internationaal Energieagentschap te worden.[12]

Thesaurier-generaal en Eurogroepwerkgroep[bewerken | brontekst bewerken]

In 2011 maakte Vijlbrief de overstap naar het ministerie van Financiën, waar hij vanaf 1 juli thesaurier-generaal was. Hij was benoemd door de ministerraad, nadat zijn voorganger, Ronald Gerritse, voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten was geworden.[7] Bij Vijlbriefs nieuwe baan hoorde ook lidmaatschap van de Eurogroepwerkgroep, het voorportaal van de maandelijkse Eurogroepvergaderingen van de ministers van Financiën.[13][14] Daarnaast was hij tussen 2012 en 2014 voorzitter van de Economic Policy Committee, een Europees adviesorgaan.[15]

Als lid van de Eurogroepwerkgroep werkte Vijlbrief jarenlang nauw samen met Jeroen Dijsselbloem, in diens functie van minister van Financiën en voorzitter van de Eurogroep, aan de Griekse en Europese staatsschuldencrisis.[13][3] Ook leidde hij de twee campagnes van Dijsselbloem om Eurogroepvoorzitter te worden.[12] In maart 2014 werd Vijlbrief gekozen tot voorzitter van de raad van bestuur van de Europese Financiële Stabiliteitsfaciliteit (EFSF), het noodfonds van de eurozone om staatsschulden aan te pakken.[16] Hij was al lid van de raad sinds 2011 en zat ook in de risicocommissie.[17][18] Diezelfde maand werd hij lid van de bestuursraad van de Europese economische denktank Bruegel.[19] Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 was hij medeauteur van het verkiezingsprogramma van D66.[13]

Vijlbrief verliet het ministerie, de EFSF en Bruegel in 2018 om voorzitter van de Eurogroepwerkgroep (EWG) te worden. Zijn termijn begon op 1 februari en hij volgde de Amerikaans-Oostenrijkse Thomas Wieser op.[14][20] De leden van de werkgroep hadden Vijlbrief in december verkozen, nadat hij steun van de Nederlandse regering had gekregen en zijn enige tegenstander zich had teruggetrokken. De Eurogroep keurde het besluit later goed.[14] Vijlbrief werd tegelijkertijd voorzitter van het Economic and Financial Committee.[21] Als voorzitter van de EWG poogde hij een Europees depositogarantiestelsel in te voeren.[22] Daarnaast werd Vijlbrief in september 2018 bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam met als specialisatie Europees economisch en financieel beleid.[2][23] Toen zijn tweejarig termijn als voorzitter van de EWG bijna ten einde kwam, werd Vijlbrief herbenoemd voor nog twee jaar in december 2019.[22]

Staatssecretaris van Financiën (2020-heden)[bewerken | brontekst bewerken]

Op 26 januari 2020 werd bekend dat Vijlbrief samen met Alexandra van Huffelen namens D66 tot staatssecretaris van Financiën benoemd zou worden, in een vacature ontstaan door het aftreden van Menno Snel in december 2019.[24][25] Snel was afgetreden nadat duizenden ontvangers van kinderopvangtoeslag onterecht als fraudeurs waren aangemerkt en waren gedwongen het geld terug te betalen (toeslagenaffaire). Toen ouders om hun dossiers hadden gevraagd, ontvingen zij grotendeels zwartgemaakte pagina's.[25][26] Enkele weken voordat de opvolgers waren gevonden had minister van Financiën Wopke Hoekstra besloten om toeslagen en de Douane af te splitsen van de Belastingdienst.[27]

Vijlbrief werd op 29 januari door koning Willem-Alexander beëdigd tot "staatssecretaris van Financiën - Fiscaliteit en Belastingdienst" in paleis Huis ten Bosch.[28] Zijn collega, Van Huffelen, geeft leiding aan toeslagen en de Douane.[29] Vijlbrief is verantwoordelijk voor fiscaliteit; de Belastingdienst (inclusief de FIOD); financiële verhoudingen tussen het Rijk en de decentrale overheden; exportkredietverzekeringen en -faciliteiten; Holland Casino en de Nederlandse Loterij; muntwezen; en Domeinen Roerende Zaken.[30] Daarnaast is het zijn taak om de plannen voor een vlieg- en CO2-belasting uit te werken.[31] Vijlbrief nam gelijktijdig met zijn aantreden ontslag van zijn posities bij de Eurogroep en de Universiteit van Amsterdam.[2][13] Kort voor zijn beëdiging verklaarde hij dat hij van plan was "de Belastingdienst weer saai te maken".[32]

Vijlbrief kondigde één week na zijn benoeming aan dat de Belastingdienst samen zou gaan werken met brancheorganisaties binnen de zorg en de bouw om schijnzelfstandigheid aan te pakken. Daarnaast zei hij dat er in de toekomst ook met organisaties binnen andere sectoren zou worden gewerkt.[33]

Zwarte lijst[bewerken | brontekst bewerken]

Eind februari meldden Trouw en RTL Nieuws dat de Belastingdienst gebruik had gemaakt van een zwarte lijst met de namen van 180.000 mogelijke fraudeurs.[34] Een jaar eerder werd in een intern rapport geconcludeerd dat de lijst de privacywetgeving overtrad.[34][35] Nadat journalisten het rapport in handen hadden gekregen, werd de stekker uit de lijst getrokken – enkele dagen voor het verschijnen van de nieuwsartikelen.[35] Vijlbrief lichtte de Tweede Kamer per brief in over de zwarte lijst twee dagen na de onthullingen. Daarnaast vertelde hij aan de Tweede Kamer dat een passage over de zwarte lijst in een eerder opgevraagd document onwettig zwart was gemaakt door ambtenaren om de lijst te verhullen. Vijlbriefs voorganger had het bestaan van een zwarte lijst het voorgaande jaar meermaals ontkend. Vijlbrief noemde de lijst een onaangename verrassing en noemde de problemen van de Belastingdienst "enorm".[36]

In de weken rondom de onthulling moest Vijlbrief ook een aantal andere problemen bij de dienst aan de Kamer melden: onterechte aanmaningskosten waren niet terugbetaald, er waren kleine fouten gemaakt bij het berekenen van twee belastingtarieven en de Belastingdienst had schulden laten verjaren.[35][37][38]

Coronapandemie[bewerken | brontekst bewerken]

Nadat de COVID-19-pandemie Nederland had bereikt, kondigde het kabinet op 12 maart 2020 aan dat bedrijven met financiële problemen belastinguitstel zouden krijgen zodra zij een verzoek indienden.[39] De procedure hiervoor werd de daaropvolgende week versoepeld en ook werd de rente op belastingschuld naar bijna 0% verlaagd.[40] Zo'n 240.000 bedrijven hadden gebruikgemaakt van de regeling per augustus.[41] Vijlbrief nam daarnaast nog een aantal maatregelen: hij en minister Sigrid Kaag maakten het gemakkelijker om een exportkredietverzekering te krijgen, hij creëerde een vangnet van €12 miljard om borg te staan voor kredietverzekeringen, hij maakte het mogelijk om verliezen eerder als aftrekpost te gebruiken voor de vennootschapsbelasting en hij stelde samen met minister Kajsa Ollongren €1,5 miljard beschikbaar om gemeentes en provincies te ondersteunen.[42][43][44][45] Ook hielpen Vijlbrief en zijn collega Eric Wiebes bij de redding van scheepsbouwer Royal IHC.[46] In die periode keurde de Tweede Kamer daarnaast zijn luchtvaartbelasting op alle vliegtickets goed.[47]

Vijlbrief en Van Huffelen deden in mei 2020 aangifte van ambtsmisdrijven tegen de Belastingdienst die ze leiden als reactie op het toeslagenschandaal. Ze hadden aanwijzigingen dat ambtenaren zich schuldig hadden gemaakt aan knevelarij en discriminatie op basis van ras.[48] Daarnaast werden vier hoge ambtenaren verzocht zicht terug te trekken.[49] Later kondigde het Openbaar Ministerie aan geen strafrechtelijk onderzoek te zullen doen.[50] Toen Trouw en RTL Nieuws in juli schreven dat ook bij de inkomstenbelasting burgers onterecht als fraudeurs waren aangemerkt op basis van vermoedens, legden Vijlbrief en Van Huffelen registratiesystemen voor fraude stil.[51]

In mei 2020 kondigde de Belastingdienst aan dat het een nieuwe belasting op dividend wilde introduceren in 2024 om belastingontwijking te dwarsbomen.[52] Ook besloot Vijlbrief om bedrijven die geregistreerd waren in belastingparadijzen uit te sluiten van staatssteun gerelateerd aan de coronapandemie.[53] In juni maakte hij bekend dat hij de plannen van zijn voorganger om de vermogensrendementsheffing te hervormen niet zou doorzetten, omdat hij ze oneerlijk en juridisch onhoudbaar vond. Onder de plannen zouden spaargeld en beleggingen belast worden op basis van hun respectievelijke rendementen, waardoor de belasting op spaargeld lager zou worden en die op beleggingen zou stijgen.[54] Later stelde hij een extra maatregel ter waarde van €4 miljard, de Baangerelateerde Investeringskorting (BIK), voor om de economie te stimuleren: het mogelijk maken voor bedrijven om in de volgende twee jaar een percentage van hun investeringen in mindering te brengen op hun afdracht loonheffing. In de Tweede Kamer bekritiseerden oppositiepartijen het plan, dat zij een cadeau voor het bedrijfsleven noemden.[55]

Toen het kabinet-Rutte III op 15 januari 2021 zijn ontslag aanbood vanwege het toeslagenschandaal, werd Vijlbrief demissionair staatssecretaris.[56] Later stelde hij voor een gedragscode in te voeren om belastingontwijking door multinationals tegen te gaan.[57]

Verkiezingen 2021[bewerken | brontekst bewerken]

Vijlbrief werd als twaalfde D66-kandidaat bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2021 verkozen met 947 voorkeurstemmen.[58] Vanwege zijn positie als demissionair staatssecretaris, gaf D66 hem geen portefeuille en werd hij geen vast lid van Kamercommissies.[59][60]

Privéleven[bewerken | brontekst bewerken]

Vijlbrief is getrouwd en heeft een zoon en een dochter.[61] Hij ontmoette zijn vrouw, Manouche Hetzler, toen hij studeerde aan de Vrije Universiteit.[3][8] Hij is woonachtig in het Zuid-Hollandse dorp Woubrugge.[2]

Vijlbrief is aanhanger van de Rotterdamse voetbalclub Feyenoord.[3]

Voorganger:
Ronald Gerritse
Thesaurier-generaal
2001-2018
Opvolger:
Christiaan Rebergen
Voorganger:
Thomas Wieser
Voorzitter van de Eurogroepwerkgroep
2018-2020
Opvolger:
Tuomas Saarenheimo
Voorganger:
Menno Snel
Staatssecretaris van Financiën (samen met Alexandra van Huffelen)
2020-heden
Opvolger:
-
Zie de categorie Hans Vijlbrief van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.