Heel (plaats)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Heel
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Heel (plaats)
Heel (plaats)
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Maasgouw Maasgouw
Coördinaten 51° 11′ NB, 5° 54′ OL
Algemeen
Inwoners (1 jan 2006) 4260
Overig
Postcode 6097
Netnummer 0475
Belangrijke verkeersaders N566, N273, A2/E25, Kanaal Wessem-Nederweert, Lateraalkanaal, Maas
Foto's
De St. Stephanuskerk
De St. Stephanuskerk
Kasteel Heel
Kasteel Heel
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Heel (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Limburgs: Hael) is een van de oudste en grootste kerkdorpen in Nederlands Midden-Limburg en is onderdeel van de gemeente Maasgouw. Heel ligt op enkele kilometers ten zuidwesten van Roermond aan de Maasplassen. De plaats heeft circa 4000 inwoners.

Bij Heel horen de buurtschappen Osen en Pol en het gehucht Panheel. Van 1991 tot 2007 was het de hoofdplaats van de voormalige gemeente Heel en daarvoor van die van Heel en Panheel.

Historie[bewerken]

Heel heette in de Romeinse tijd Catualium. De belangrijkste straat, de Heerbaan, heeft zijn naam te danken aan de Romeinen. Indertijd was die weg onderdeel van de doorgaande route op de linker Maasoever tussen de hoofdplaatsen Tongeren en Nijmegen. De weg werd onder meer gebruikt door Romeinse soldaten. De plaatsnaam Catualium veranderde in de loop der eeuwen in Hathualium, Hethelium, Hethele, Hedele en in 1650 in Heel.[1]. De eerste schriftelijke vermelding van het huidige dorp is van 1202.

Van de 10e eeuw tot 1795 was Heel een deel van het Prinsbisdom Luik. Het werd een vrijdorp dat behoorde tot het vrijdorp Neeritter, één van de Drie Eyghen en vanaf 1417 was het een leen van de heer van Horn. In 1880 werd het Kasteel Heel aangekocht door de Broeders van de Heilige Joseph en de Kleine Zusters van de Heilige Joseph. Er werden inrichtingen voor verstandelijk gehandicapten opgericht: Huize Sint-Joseph voor jongens en mannen, en Huize Sint-Anna voor vrouwen en meisjes. Dit leidde tot enige groei van Heel.

In de Tweede Wereldoorlog werd Heel op 16 november 1944 bevrijd door de 53rd Welsh Division van het Britse Leger die op 14 november het Kanaal Wessem-Nederweert was overgestoken bij de sluis van Panheel. Vanuit Heel voerden de Britten artilleriebeschietingen uit op Roermond, dat tot 1 maart 1945 in Duitse handen zou blijven.[2]

Na 1945 werden er vooral ten noorden van de oorspronkelijke dorpskern een aantal woonwijken bij gebouwd. Voorts vond er veel grindwinning plaats, wat ertoe heeft geleid dat Heel vrijwel geheel ingesloten raakte door grindplassen.

Bezienswaardigheden[bewerken]

  • Kasteel Heel uit de 17e en 18e eeuw, met aanpalende kloostergebouwen, instituut voor zorg van verstandelijk gehandicapten en neoromaanse kapel uit 1930.
  • De Sint-Stephanuskerk
  • Huis Nederhoven (16e eeuw) behoort formeel bij Beegden, maar ligt net over de voormalige gemeentegrens.
  • Diverse boerderijen, vooral van het type vierkantshoeve. De hoeve Dorpsstraat 29 stamt uit 1735 maar werd na 1900 herbouwd; hoeve Dorpsstraat 31 is 19e-eeuws; Dorpsstraat 83 (Hoeve Bovenhof) heeft wellicht een 18e-eeuwse kern.
  • Uitspanning Het Witte Paard, aan Dorpsstraat 86, is van 1778.
  • Huis In den Oranjeboom, aan Dorpsstraat 102, stamt van begin 18e eeuw, was tot 1927 een brouwerij.
  • Het sluizencomplex met Sluis Heel (1972) en Sluis Linne (1922) bij de voormalige buurtschap Osen.

Zie ook[bewerken]

Zorginstellingen[bewerken]

Van de zorg voor verstandelijk gehandicapten kan worden genoemd: Huize Sint Joseph (1880-heden); Huize Sint Anna, zie Kasteel Heel (1910-heden); Klein Bethlehem, Dorpstraat 64, voor weeskinderen, in 1990 opgegaan in De Spil.

In Heel bevindt zich tegenwoordig een school voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen, De Tump. Tevens is er een school voor zeer moeilijk lerende kinderen, De Maaskei. Deze school heeft een afdeling speciaal onderwijs (tot 13 jaar) en een afdeling voortgezet speciaal onderwijs (van 13 tot 20 jaar).

Natuur en landschap[bewerken]

Heel, gelegen nabij de Maas, ligt op een hoogte van ongeveer 22 meter. In de tweede helft van de 20e eeuw begon men met grindwinning, waardoor Heel vrijwel geheel door Maasplassen werd omringd. Aan de noordzijde bevindt zich de plas De Lange Vlieter, die als drinkwatervoorziening voor de regio dient. Het natuurgebied Tuspeel ligt direct ten noorden van deze plas. Aan de noordwestzijde is de Boschmolenplas, welke bestemd is voor recreatie, met een park en vakantiehuizen. Vervolgens is er een jachthaven die via de plas Tesken in verbinding staat met de Maas. Een kleinere grindplas werd omgevormd tot natuurgebied Sint-Anna's Beemd. Dit gebied omvat eveneens de plassen Polderveld en De Slaag, alle ten zuiden van Heel gelegen.

Parallel aan de Maas loopt sinds 1972 nog het Lateraalkanaal Linne-Buggenum, dat bij heel via Sluis Heel uitmondt in de Maas. Een Maasmeander vormt de Lus van Linne, met daarbinnen een sterk vergraven gebied dat, samen met de Overlaat van Linne, deels als natuurgebied is ingericht.

De Sleijebeek loopt zuidelijk langs de kom van Heel en stroomt dan in oostelijke richting op de Maas toe.

Osen en Pol waren of zijn buurtschappen van Heel.

Verenigingsleven[bewerken]

Met de jaarlijkse kermis en de voorafgaande 'drakenprocessie' is de vastenavond het grootste feest in de kern Heel. De plaatselijke carnavalsvereniging heet 'De Gangmaekers'. Hoewel in de meeste Limburgse plaatsen de carnavalsprins op de 11e dag van de 11e maand wordt uitgeroepen, wordt daarmee in Heel gewacht tot het 'Prinsebal', later in het seizoen. Alle officiële vastenavondbijeenkomsten vinden plaats in gemeenschapshuis Don Bosco.

In de kern Heel werd op 17 tot en met 20 november 2005 het BCL-treffen gehouden, een bijeenkomst van de Limburgse vastenavondverenigingen die aangesloten zijn bij de Bond van Carnavalsverenigingen in Limburg (BCL), aangevuld met zusterverenigingen uit Duitsland en België. Het is het grootste evenement ooit in Heel georganiseerd, met optredens van Big Benny, Beppie Kraft en Gé Reinders, evenals van de bands Treble en Rowwen Hèze.

Trivia[bewerken]

In 2007 verhuisde basisschool De Sleye naar een gebouw waar ook de kinderopvang en de bibliotheek gevestigd was. Daarmee werd Heel een van de eerste dorpen in Midden-Limburg met een 'brede school'.

Geboren in Heel[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Nabijgelegen kernen[bewerken]

Panheel, Beegden, Grathem, Linne