Helmonds

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
-- DE BRABANTSE DIALECTEN --
Verbreiding van het Brabants volgens Jo Daan

Helmonds (Helmonds: Hellemonds) is een stadsdialect (spreektaal), gesproken in de Oost-Brabantse stad Helmond (ca. 90.000 inwoners). Het is een van de excentrieke dialecten van Brabant, naast het Wolluks (Waalwijk) en het Linds (Heeze-Leende).

Het Helmonds kenmerkt zich door felle, schelle en harde klanken gecombineerd met het uitrekken van klinkers. Opvallend is dat veel woorden die in het Standaardnederlands beginnen met sch- in het Helmonds met sk- worden uitgesproken, en omgekeerd wordt Standaardnederlands sk- (of sc-) in het Helmonds sch-.

Taalwetenschappers van de Universiteit van Nijmegen rekenen het Helmonds tot de Brabantse dialectengroep, maar plaatsen de kanttekening dat er ook Limburgse invloeden in hoorbaar zijn. Tevens zijn er hoorbare overeenkomsten met het zuid Gelderse en noord-Limburgse Kleverlands. Dit zou te verklaren zijn door de topografische ligging van de stad, door de ligging aan de rand van natuurgebied De Peel, dat Brabant én Limburg overlapt.

Het Helmonds wordt vaak gezien als de taal van het volk. Hoewel de autochtone Helmondse bevolking het dialect nog spreekt (met name de ouderen), zal het dialect meer en meer verdwijnen. Door technologische industrie komen steeds meer mensen van buitenaf in de stad wonen, hetgeen onvermijdelijk zijn effect zal hebben. Toch wordt er in Helmond nog redelijk veel dialect gesproken.

De lokale omroep van Helmond, Omroep Helmond, besteedt op de radio nog steeds aandacht aan het stadsdialect. Zo brengt het radioprogramma Studio Teun wekelijks het onderdeel 'Helmaal Helmond', waarin de presentatoren Helmondse zinnen en woorden behandelen. Voorheen bracht het radioprogramma Teun en Rutger elke vrijdagavond een vergelijkbare rubriek.

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

Over het Helmonds is Het Helmonds Woordenboek verschenen, geschreven door Wim Daniëls. In de zomer van 2011 verscheen van dit boek de derde editie. Het is verkrijgbaar in de Helmondse boekwinkels en via de uitgever: www.kuux.nl.

In 2010 verscheen van Frank van Lieshout een boek in het Helmonds dialect over de geschiedenis van het kaarsenfabriekje van Helmond, getiteld: 't Karsefebriekse. Dit boek is ook verkrijgbaar in de Helmondse boekwinkels.

Haw ut Hellemonds[bewerken | brontekst bewerken]

In Helmond is ook een club actief die zich inzet voor het behoud van het Helmonds: Haw ut Hellemonds.[1] Dit is Helmonds voor 'Behoudt de Helmondse taal'. Het culturele seizoen in Helmond wordt elk jaar geopend met het Hellemonds Diktee, dat gehouden werd in theater 't Speelhuis (de tweede zaterdag van september). Dit is een dictee in de Helmondse taal. Op sociale media worden Helmondse uitspraken gedeeld.

Voorbeelden[bewerken | brontekst bewerken]

Enkele voorbeelden van typisch Helmondse woorden en klanken:

Nederlands Hellemonds
aardappel(en) èrpel
adem ojjem
afkijken blieke
boos/kwaad kôh
broek bôks
naast neffe
brood mik
broodbeleg (vlees) gesneeje
drop / dropje sep / sepke
dood dôh
groen gruun
groot grauwt
huis hois
hun/hen hullie
kind kiendje
kinderen keinder
kruisbessen kroezele
jammer seund
jezelf oewaige
jullie gallie
man mens
melk romme
mij (bezittelijk) meen of minne
moe muug
mooi skôn/schon
morgen mèrege
pannenkoek streuf
precies hetzelfde krek inder
pinda ollienutje
portemonnee knipbeurs
schaar skeijr
schoen skoewn
schuw; onbetrouwbaar skáw
scooter schoeter
slaan jenze/slon
hij/zij slaat hem haai/zaai slotum
klaar verrig
stamppot petazzie
tuin hof
uien juin
vaatdoekje skôttelslet
vangen foetse
voeten vuut
vrouwtje weefke
zakdoek tèsnuzzik
zak (tas, broek-) tès
zo zouwe
daar heb ik geen zin in dè zuuk ik nie

Tellen:
een inne
twee tweije
drie driej (uitrekken)
vier viejer
vijf veijf (uitrekken, maar ook: vaaf-un-zuvventig)
zes zes
zeven zeuve (uitrekken)
acht aacht
negen nege
tien tiejn
twaalf twèlluf
vijftig vaaijftig