Hendrik Scholte

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Hendrik Scholte
Plaats uw zelfgemaakte foto hier
Geboortedatum 25 september 1805
Geboorteplaats Amsterdam
Sterfdatum 25 augustus 1868
Sterfplaats Pella (Iowa)
Partner(s) 1832-1845 Sara Maria Brandt
1846 Mareah Krantz
Kerkelijke loopbaan
1832-1837 predikant in Genderen en Doeveren
1847-1855 predikant in Pella (Iowa)
Overig
Bekend van Afscheiding van 1834
Portaal  Portaalicoon   Christendom

Hendrik Peter Scholte (Amsterdam, 25 september 1805 - Pella (Iowa), 25 augustus 1868) was één der initiatiefnemers van de Afscheiding van 1834.

Scholtes ouders waren lid van de Hersteld Evangelisch-Lutherse Kerk, een rechtzinnige Nederlandse afscheiding van de Evangelisch-Lutherse Kerk. Zijn vader had een fabriek die kisten voor het vervoer van suiker vervaardigde, terwijl zijn familie zich in het algemeen met de raffinage van rietsuiker bezighield. Deze familie was welgesteld en Scholte erfde op 22-jarige leeftijd het gehele vermogen. Hij gebruikte dit vermogen om in 1829 theologie te gaan studeren in Leiden, nadat hij in 1827 met zijn studie was begonnen aan het Atheneum Illustre in Amsterdam. Deze keuze voor Leiden was een gevolg van zijn overgang naar de Nederlandse Hervormde Kerk in 1827 of 1828. In 1832 studeerde hij af en werd predikant. In hetzelfde jaar trouwde hij met Sara Maria Brandt, dochter van een rijke suikerraffineerder. Zij stierf in 1845. In 1846 hertrouwde hij met Mareah Krantz.

Hij was predikant in Genderen en Doeveren. Toen de Nederlandse regering greep trachtte te krijgen op het kerkelijk leven van de Nederlandse Hervormde Kerk ontstond hiertegen een protestbeweging die een rechtzinnig karakter had. Scholte speelde een belangrijke rol in het ontstaan van de Acte van afscheiding die het begin vormde van de Afscheiding van 1834. De afgescheidenen werden daarom wel Scholtianen genoemd, hoewel de aanduiding Cocksianen, naar Hendrik de Cock, de geschorste predikant van Ulrum, gebruikelijker was.

Nu verbood de overheid het de afgescheidenen om bijeenkomsten te houden waarbij meer dan 20 mensen aanwezig waren. Dit leidde tot grote spanningen. Hendrik Scholte werd herhaaldelijk bedreigd en in 1835 werden er zelfs militairen naar Almkerk gestuurd om godsdienstoefeningen van de afgescheidenen aldaar te verhinderen.

Scholte was de eerste predikant die bereid was om afstand te doen van de naam "gereformeerd" en kreeg in 1839 overheidserkenning voor zijn "Christelijk Afgescheiden Gemeente". Dit kwam hem op veel kritiek te staan van de andere afgescheidenen. In tegenstelling tot een groot deel van de afgescheidenen streefde Scholte namelijk niet zozeer naar herstel van de oude gereformeerde kerk met de Dordtse kerkorde, maar naar een van de staat onafhankelijke zuivere kerk. Desondanks besloot uiteindelijk het grootste deel van de afgescheidenen om ook de "vrijheid" aan te vragen, wat leidde tot de vorming van de Christelijke Afgescheiden Gemeenten, die een van de kernen vormde van de later ontstane Gereformeerde Kerken in Nederland. Degenen die tegen het aanvragen van de "vrijheid" waren vormden de zogenaamde kruisgemeenten.

Inmiddels was Scholte vanwege zijn standpunten in het isolement geraakt, waarop hij besloot te emigreren. Nadat een plan om naar Nederlands-Indië te gaan op niets was uitgelopen, vertrok Scholte uiteindelijk in 1847 met een grote groep medestanders naar de Verenigde Staten. Hij ging naar Amerika met zijn familie per stoomschip Sarah Sands, terwijl zijn 850 volgelingen met vier veel tragere zeilschepen genoegen moesten nemen (13 dagen tegenover 60 dagen). Zij gingen wonen in Iowa, in het huidige Pella. Scholte bleef de leider van de groep en hielp mee met de uitbouw van het stadje. Hij stichtte twee fabrieken: een steenoven en een houtzagerij. Ook was hij politiek betrokken. In tegenstelling tot andere afgescheiden emigranten naar Amerika sloot hij zich niet aan bij de Dutch Reformed Church, maar bleef zelfstandig. In 1855 werd de autoritaire Scholte echter uit zijn eigen kerk gezet, die zich vervolgens bij de Dutch Reformed Church aansloot. Scholtes woonhuis te Pella, het Scholte House, is nu een monument en museum.

In 2018 verscheen er een historische roman over het leven van Scholte in Nederland. De roman speelt zich af in Utrecht, met name aan de Nieuwe Gracht waar hij van 1840-1847 woonde met zijn gezin. Achter het woonhuis aan de gracht bevond zich een schuilkerk, die in gebruik was bij de Christelijk Afgescheiden Gemeente van Utrecht waarin Scholte iedere week voorging. De roman laat zien hoe Scholte meer en meer tot de overtuiging komt dat hij Nederland moet verlaten. De roman duikt via flashbacks terug in het leven van Scholte en eindigt met de voorbereiding van zijn vertrek. Bijzonder aan deze roman is, dat Scholte getoond wordt als een mens van vlees en bloed, die er weliswaar theologische en kerkrechtelijke opvattingen op na hield, maar ook gedreven werd door menselijke, al te menselijke motieven. Deel II over Scholte's leven in de Verenigde Staten, waar hij met 800 volgelingen het stadje Pella stichtte, is in voorbereiding.

Externe links[bewerken]