Hendrik Tollens

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hendrik Tollens
Hendrik Tollens.gif
Algemene informatie
Volledige naam Henricus Franciscus Caroluszoon Tollens
Geboren 24 september 1780, Rotterdam
Overleden 21 oktober 1856, Rijswijk
Land Vlag van Nederland Nederland
Beroep dichter
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Henricus Franciscus Caroluszoon (Hendrik) Tollens (Rotterdam, 24 september 1780 - Rijswijk, 21 oktober 1856) was een Nederlandse dichter en toneelschrijver.

Leven[bewerken]

Standbeeld Tollens in het Park in Rotterdam

Hij werd geboren uit Gentse ouders van zeer bescheiden stand. Hendrik ging voor naar de Rooms-katholieke kostschool te Elten, waar hij onderwijs kreeg in schrijven, Nederlands, rekenen, Duits en Frans. Daarna bracht hij een groot deel van zijn jeugd door in Amsterdam in de Niezel op het kantoor bij een oom, die in verfstoffen deed en die met deze neef "altijd op rijm sprak" en waar hij ook naar een Franse school ging. Zijn vader had in Rotterdam een verfhandel met penseelmakerij. Als veertienjarige moest hij terug naar Rotterdam om zijn vader in de zaak te helpen die Tollens later zou uitbouwen tot een bloeiend bedrijf, de Verf- en Vernisfabrieken Tollens & Co., hoewel daar aanvankelijk niet zijn prioriteit lag. Hendrik Tollens leidde het bedrijf tot 1846. Na zijn werk wijdde hij zich ’s avonds aan het schrijven.

In zijn jeugd was Tollens al liefhebber van de schouwburg, werkte voor het toneel en was bevriend met tal van toneelspelers. Hierdoor schreef hij, veelal in poëzie, maar ook in proza blijspelen, (vertaalde) toneelstukken en treurspelen. Hij bestudeerde de Nederlandse schrijvers Vondel, Hooft en Antonides, gevolgd door de buitenlandse schrijvers Goethe, Schiller, Johnson, Shakespeare, Milton en Pope. Hij werd dichter voor de patriotten, secretaris in een van hun clubs en werkte voor het toneel, waartoe familieleden, die met muziek, zang en schouwburg in betrekking stonden, aanleiding gaven. Hij huwde op 27 juli 1800 met de dochter van toneelspeler Simon Rivier, Gerbranda Cath. Rivier te Oost-Souburg (tegen de wil van zijn vader in), waar de clandestiene bruidegom en bruid zich als Amsterdamse jongelui voordeden.

Wien Neêrlands bloed

Van die tijd is de dichter altijd een werkzaam koopman in verfstoffen geweest; een paar keer per jaar bereisde hij zijn klanten, tot in Zeeland, klom tot groot aanzien in de letterkundige wereld, ontving welverdiende hoge onderscheidingen en was, vooral sedert 1830, Nederlands volksdichter. In 1846 ging hij persoonlijk uit zijn zaak, vestigde zich op Ottoburch (tegenwoordig het Tollenshuis genoemd en behuizing van het Museum Rijswijk) te Rijswijk, bracht zijn rusttijd in ijverige letteroefeningen door en overleed er, met de pen in de hand, op 21 oktober 1856. Reeds lang daarvoor had hij zich bij de Remonstrantse Broederschap gevoegd. Men wijdde hem een standbeeld te Rotterdam en een monument op zijn graf te Rijswijk. De Tollensprijs is een letterkundige prijs die naar Hendrik Tollens is genoemd. Ter gelegenheid van de 150e verjaardag van het beeld in Rotterdam werd deze prijs uitgereikt in de Rotterdamse bibliotheek, waar ook een tentoonstelling en een symposium aan Tollens waren gewijd. Op 6 maart 2011 werd in Rijswijk een nieuw monument op zijn graf geplaatst.

Receptie[bewerken]

Hendrik Tollens

Tijdens zijn leven werd Tollens gezien als de grootste Nederlandse dichter van zijn tijd. Zijn poëzie prees de zegeningen van het huiselijk leven en riep op tot trouw aan God en het Vaderland. Zijn nationalistische Wien Neêrlands bloed, getoonzet door Johann Wilhelm Wilms, werd zelfs tot het Nederlandse volkslied uitgeroepen.

Voor de Tachtigers was hij een frequent voorbeeld van spot. Deze groep jonge dichters hekelden zijn conventionele wereldvisie, maar vooral zijn retorische, bombastische taalgebruik. In Grassprietjes van Cornelis Paradijs (1885; een parodie op de toen populaire domineespoëzie) verscheen een "lofzang", helemaal in de stijl van Tollens, op de gevierde dichter, die volgens de auteur in zijn oorspronkelijke vorm 1200 verzen telde en waarvan het vervolg wellicht in volgende dichtbundels gepubliceerd zou worden. De kritiek van de Tachtigers leidde er binnen enkele jaren toe dat Tollens zijn roem volledig was kwijtgeraakt. Zijn werken werden niet meer gedrukt en in schoolboeken over Nederlandse literatuur werd doorgaans buitengewoon negatief over hem geschreven.

Tegen het einde van de twintigste eeuw nam de belangstelling voor Tollens weer wat toe. Men zag in dat het werk van de bij leven populaire dichter veel cultuurhistorisch belang had: het was essentieel om een beeld te krijgen van het Nederland in de negentiende eeuw. Navenant schrijven encyclopedische werken en schoolboeken tegenwoordig minder polemisch over zijn werk dan voorheen.

In 2010 beschuldigde essayist Rudy Kousbroek Tollens ervan dat zijn gedicht 'Lijkje van een kind' uit 1808 te veel lijkt op Vondels bekende gedicht 'Kinder-lyck'. Volgens Kousbroek is dit zo evident dat 'het grenst aan plagiaat', de van Vondel overgenomen inwendige rijmen 'vind je nergens in het andere werk van Tollens.'[1]

Werken[bewerken]

Drama[bewerken]

  • De Bruiloft – blijspel in proza
  • Gierigheid en Baatzucht; het Huwelijk naar de mode, vrij gevolgd naar Molières' Mariage forcé – blijspel in proza
  • De Vrede in Nederland of de aftogt der Engelschen en Russen – in rijm, vertaald uit het Frans en geschreven in samenwerking met Westerman
  • De Schoenmaker van Damascus - toneelspel in proza; oorspronkelijk in het Frans van Pigeault le Brun
  • Verleiding en Vergelding - toneelspel in proza; oorspronkelijk in het Frans van Pigeault le Brun
  • Blinval en Emitia of het loon der Edelmoedigheid - zedekundige drama in poëzie
  • Iets over Kotzebue - Over schrijver Kotzebue
  • Andromache – treurspel; oorspronkelijk van Rachine
  • Constantijn – drama; oorspronkelijk een treurspel
  • De dood van Caesar - drama; oorspronkelijk van Voltaire

Bibliografie[bewerken]

  • Manlius Torquatus – in poëzie
  • Cato – in poëzie
  • Te Utika - in poëzie
  • Andromaché - in poëzie
  • Abufar – in poëzie
  • Katilina – in poëzie
  • De Guebers – in poëzie
  • 1799 - Proeve van sentimenteele geschriften en gedichten
  • 1800, 1802, 1805 - Proeve van minnezangen en idyllen - drie bundeltjes
  • 1801 - Nieuwe verhalen
  • 1802 - Dichtlievende mengelingen
  • 1803 - Tuiltje van geurige dichtbloemen, op Franschen bodem geplukt
  • 1805 - De dood van Egmond en Hoorn – gedicht
  • 1805 - Lukretia of de verlossing van Rome - oorspronkelijk treurspel – in poëzie
  • 1806 - De Hoekschen en Kabeljaauwschen - in toneelpoëzie
  • 1808-1815 - Gedichten
  • 1809 - Jubelzang voor de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen (uitgegeven in 1813)
  • 1815 - Lierzang bij de verheffing van Zijne Koninklijke Hoogheid Willem Frederik, Prins van Oranje en Nassau, op den troon der Nederlanden
  • 1815 - Vaderlandsch krijgslied
  • 1815 - Vaderlandsche wapenkreet
  • 1816 - Feestzang bij het huwelijk van Zijne Koninglijke Hoogheid den Prins van Oranje en Hare keizerlijke Hoogheid Anna Paulowna
  • 1817 - Volkslied Wien Neêrlands bloed
  • 1817 - Bij de geboorte van den jongen prins
  • 1818-1819 - Romancen, balladen en legenden, 2 stukken
  • 1820 - De overwintering der Hollanders op Nova Zembla
  • 1821, 1828 - Nieuwe gedichten
  • 1828 - Avondmijmering
  • 1830 - Stukjes, tot den afval van België betrekkelijk
  • 1831 - Bij de geboorte van den jongen prins
  • 1832 - De algemeene bededag in Nederland (2 December 1832)
  • 1832 - Liedjes van Matthias Claudius
  • 1835 -Zangen, ter gelegenheid van de algemeene vergadering der Maatschappij: tot Nut van 't Algemeen, op dinsdag, den 11den Augustus, 1835
  • 1839 - Dichtbloemen, bij de naburen geplukt
  • 1840 - Verstrooide gedichten
  • 1848, 1853 - Laatste gedichten
  • Aan mijn Vaderland
  • 1848 - Bedelbrief in den winter
  • Pleegzuster
  • Uitroep
  • Albumblaadje
  • Amstels mannenkoor
  • Cantate voor de Rotterdamsche liedertafel
  • De grijze Bedelaar
  • Kindergedichtjes'
  • Winteravondliedje
  • Nieuwejaarszangen voor de weezen
  • De eerste Steen
  • Inwijdingslied
  • 1855 - Nalezing
  • 1856 - Kinderlijke dichtstukjes

Externe link[bewerken]