Hof van Cassatie (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Zittingszaal van het Hof van Cassatie in het Justitiepaleis van Brussel.

Het Hof van Cassatie (Frans: Cour de Cassation; Duits: Kassationshof) is het hoogste rechtscollege van België. Vroeger werd dit Hof ook wel eens het Hof van Verbreking genoemd, maar deze term is vandaag verouderd.[noot 1] Een procedure voor het Hof van Cassatie noemt men een voorziening in cassatie.

Bevoegdheid[bewerken]

Het Hof neemt kennis van voorzieningen in cassatie tegen vonnissen van rechtbanken of arresten van hoven die in laatste aanleg zijn gewezen.

Het Hof van Cassatie treedt niet in de beoordeling van de zaken zelf (art. 147, tweede lid Gw.).[1] het hof is geen feitenrechter en maakt dus geen derde aanleg uit, aangezien het over de grond of inhoud van de feiten geen oordeel kan vellen.

Het is enkel bevoegd om een vonnis of arrest te verbreken als de rechter in beroep op straffe van nietigheid voorgeschreven vormvereisten niet heeft nageleefd of bepaalde rechtsregels niet correct heeft geïnterpreteerd of toegepast. In dat geval zal het vonnis of arrest verbroken worden en door het Hof van Cassatie naar een andere rechtbank of hof van beroep verwezen worden (art. 1110, eerste lid Ger. W.). Deze instantie zal de zaak dan opnieuw ten gronde moeten beoordelen.

Daarnaast treedt het ook soms op als beroepsrechter van administratieve rechtbanken. In deze zaken gaat het Hof wel over tot een beoordeling over de grond of de inhoud van de feiten. Art. 158 Gw. bepaalt dat het Hof van Cassatie uitspraak doet in de zogenaamde conflicten van attributie. Dit betekent dat het Hof bevoegd is om te oordelen of de hoven en rechtbanken dan wel de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State bevoegd is om kennis te nemen van een bepaald geschil.

In principe kunnen in cassatievoorzieningen enkel de schending van in eerdere aanleg ingeroepen rechtsgronden worden aangewend. Het Hof van Cassatie oordeelde echter in een arrest van 23 mei 2011, in de zaak De Bonvoisin, dat er hiervan kan worden afgeweken indien de ingeroepen rechtsgrond van internationale openbare orde is. In casu ging het om artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, de verdragsbepaling over persvrijheid.

Een vaak ingeroepen rechtsgrond voor het Hof is een schending van de motiveringsplicht van vonnissen en arresten, zoals bepaald in art. 149 Gw.

Een voorziening in cassatie is een buitengewoon rechtsmiddel (art. 21, tweede lid van het Gerechtelijk Wetboek (Ger. W.).) Hoger beroep daarentegen noemt men een gewoon rechtsmiddel (art. 21, eerste lid Ger. W.)

Tussen de 20 advocaten bij het Hof van Cassatie (in burgerlijke zaken) en de raadsheren van het Hof bestaan bepaalde afspraken. Zo zullen de advocaten het cassatieberoep dat volgens hen weinig slaagkans heeft, handtekenen aan de rechterkant in plaats van aan de linkerkant. Aldus tracht men de werklast van het Hof te verlichten. Het is nog zozeer de vraag in hoeverre deze praktijk verenigbaar zijn met het recht tot een onafhankelijke en onpartijdige rechter aangezien dit gebruik kan leiden tot een ab initio bevooroordeling in hoofde van het Hof.[2]

Organisatie[bewerken]

Jean-Louis Van Dievoet (1777-1854), de eerste secretaris bij het parket van het Hof van Cassatie sedert het ontstaan van het Koninkrijk België.

De Belgische Grondwet bepaalt dat er voor geheel België één Hof van Cassatie bestaat (art. 147, eerste lid GW).[1] Het Hof van Cassatie is gevestigd in het Brusselse Justitiepaleis.[3]

Het Hof van Cassatie bestaat uit volgende kamers:[3]

Alle kamers hebben zowel een Nederlandstalige als een Franstalige afdeling. Een rechter zetelend in het Hof van Cassatie wordt een raadsheer genoemd.[noot 2] Dit geldt ook vrouwelijke rechters. In de regel zetelen er vijf raadsheren in een kamer. In eenvoudige zaken zetelen er slechts drie raadsheren.[3] De raadsheren in het Hof van Cassatie worden door de Koning benoemd na voordracht door de Hoge Raad voor de Justitie. De algemene vergadering het Hof moet voorafgaandelijk aan de voordracht een gemotiveerd advies afleveren (art. 151, §4 GW).[1] Voordien werden de raadsheren in het Hof door de Koning benoemd uit twee lijsten van twee kandidaten, de ene door het Hof van Cassatie, de andere beurtelings door de Kamer van volksvertegenwoordigers en door de Senaat voorgelegd (art. 151, §6 GW).

Het Hof van Cassatie staat onder de leiding van een eerste voorzitter. Het Openbaar Ministerie (parket) wordt geleid door een procureur-generaal. De raadsheren en de leden van het parket van het Hof worden bijgestaan door referendarissen, griffiers en secretarissen.

Procedure[bewerken]

Een procedure voor het Hof van Cassatie noemt men een voorziening in cassatie. De cassatieprocedure is geregeld in de artikelen 1073 tot 1121/6 Ger.W.

In de regel is de termijn om een voorziening in cassatie in te stellen drie maanden na de betekening van de bestreden rechterlijke beslissing (art. 1073, eerste lid Ger.W.) Deze termijn is een vervaltermijn: een te laat ingestelde voorziening is niet toelaatbaar en zal daardoor niet door het Hof worden behandeld (art. 1078 Ger.W.).

In de regel mogen advocaten die Belg zijn of een onderdaan zijn van een andere lidstaat van de Europese Unie en de advocaat-stagairs pleiten voor alle gerechten van het Rijk (art. 439 Ger.W.). Op deze regel bestaat er echter een uitzondering voor de advocaten die pleiten voor het Hof van Cassatie. In burgerlijke zaken mogen immers enkel de zogenaamde advocaten bij het Hof van Cassatie voor dit Hof pleiten. De Koning is bevoegd om deze advocaten aan te duiden. Op dit moment zijn er 20 zulke advocaten, waarvan de meeste zijn gevestigd in Brussel. Deze advocaten zijn niet aangesloten bij de Orde van Vlaamse Balies of de Ordre des barreaux francophones et germanophone maar ressorteren onder de Orde van advocaten bij het Hof van Cassatie. In strafzaken is de regeling soepeler. Iedere advocaat die een getuigschrift van een opleiding in cassatieprocedures behaalde, kan in in strafzaken voor het Hof van Cassatie pleiten (artikel 425, §1, tweede lid van het Wetboek van Strafvordering (Sv.)). In fiscale zaken zijn alle advocaten bevoegd om voor het Hof van Cassatie op te treden.

Geen precedentwerking, wel feitelijk gezag[bewerken]

In tegenstelling tot in common law-stelsels bestaat er in het Belgische recht geen precedentwerking. In België mogen de rechters in de zaken die aan hun oordeel onderworpen zijn immers geen uitspraak doen bij wege van algemene en als regel geldende beschikking (art. 6 Ger.W.). Dit houdt in dat de Belgische hoven en rechtbanken iedere zaak op zich moeten bekijken en iedere zaak afzonderlijk dienen te motiveren. Verwijzen naar motiveringen in andere uitspraken is niet toegestaan.

Desondanks hebben de arresten van het Hof van Cassatie een feitelijk gezag, waar de lagere hoven en rechtbanken zich meestal naar schikken: hun vonnissen dan wel arresten komen immers in aanmerking voor een voorziening in cassatie. Het verschil met de werking van common law-precedenten is dat er geen positief precedent gesteld kan worden door het Hof van Cassatie, daar het enkel een vonnis of arrest kan verbreken en daarvoor de redenen kan opgeven, en niet zelf een zaak ten gronde kan behandelen. Het Hof van Cassatie is immers geen feitenrechter (art. 147, tweede lid GW). Het feitelijk gezag van het Hof van Cassatie maakt dat het Hof beschikt over een mechanisme dat waakt over de eenheid van rechtspraak in België.

Indien het Hof van Cassatie een rechterlijke uitspraak vernietigt, wordt de zaak doorverwezen naar een ander gerecht in hoogste feitelijke aanleg van dezelfde rang als datgene dat de bestreden beslissing gewezen heeft (art. 1110, eerste lid Ger.W.). Als het Hof dus bijvoorbeeld een arrest van het hof van beroep van Gent vernietigt, kan het de zaak doorverwijzen naar bijvoorbeeld het hof van beroep van Antwerpen. In Antwerpen zal de zaak dan worden overgedaan zoals een gewone zaak (art. 1110, tweede lid Ger.W.). Dat gerecht moet zich dan houden arrest van het Hof van Cassatie, althans voor wat betreft het door het Hof beslechte rechtspunt. Het is niet mogelijk om nadien nog een voorziening in cassatie in te stellen op basis van dit reeds door het Hof beslechte rechtspunt. Deze regeling bestaat sinds art. 1110 Ger.W. op dit punt werd gewijzigd door art. 149 van de wet van 6 juli 2017 (de zogenaamde Wet Potpourri V). Voordien was het rechtscollege naar wie de zaak verwezen werd pas gebonden door het cassatiearrest indien het Hof van Cassatie een beslissing in dezelfde zaak voor de tweede maal had vernietigd. Dit noemde men de dubbele cassatie.

Bekende arresten[bewerken]

Lijst van eerste voorzitters van het Hof van Cassatie[bewerken]

Grote Audiëntiezaal van het Hof van Cassatie kort na de opening van het Justitiepaleis van Brussel. Het ruiterportret van koning Leopold I zou pas later worden aangebracht.
Naam Begin termijn Einde termijn
1 E. de gerlache.jpg Etienne de Gerlache
(1785-1871)
1832 1867
2 E. Defacqz.jpg Eugène Defacqz
(1797-1871)
1867 1872
3 Guillaume de Crassier 1872 1879
4 Guillaume de Longe 1879 1890
5 Frédéric Bayet 1890 1893
6 Charles Beckers 1893 1899
7 Frédéric de le Court 1899 1901
8 Auguste Van Berchem 1901 1903
9 Jean Giron 1903 1908
10 Auguste Van Maldeghem 1908 1911
11 Jules Lameere 1911 1912
12 Pierre Scheyven 1912 1913
13 Eugène Du Pont 1913 1919
14 Paul Van Iseghem 1919 1926
15 Arthur Goddyn 1926 1939
16 Jean-François Joseph Jamar 1939 1946
17 Léopold Soenens 1946 1951
18 Nestor Louveaux 1951 1955
19 Paul Wouters 1955 1960
20 Antoine de Clippele 1960 1960
21 Antoine Sohier 1960 1961
22 Paul Giroul 1961 1964
23 Jules Bayot 1964 1971
24 Arthur Belpaire 1971 1974
25 Karel Louveaux 1974 1975
26 Joseph Rutsaert 1975 1977
27 Alfred Wauters 1977 1982
28 Robert Legros 1982 1983
29 Marc Châtel 1983 1990
30 Robert Soetaert 1990 1992
31 Oscar Stranard 1992 1998
32 Pierre Marchal 1998 2003
33 Marc Lahousse 2003 2007
34 Ghislain Londers
(geboren in 1947)
2007 2011
35 Etienne Goethals
(geboren in 1945)
2012 2014
36 Jean de Codt 2014 2019
37 Beatrijs Deconinck sinds 26 april 2019[5]

Lijst van enkele advocaten bij het Hof van Cassatie[bewerken]

Advocaten bij het Belgische Hof van Cassatie sedert de oprichting.

  • François Joseph Verhaegen, 1832-1848
  • François-Joseph Redemans, 1832-1836
  • Antoine Bemelmans, 1832-1837
  • Pierre Sanfourche-Laforte, 1832-1852
  • Pierre Joseph Spinael, 1832-1869
  • Adolphe Bosquet, 1832-1872
  • Corneille de Drijver, 1832-1857
  • Aimé de Crampagna, 1832-1857
  • Jean Pierre Georges Maubach, 1832-1860
  • Henri Marcelis, 1832-1859
  • Hubert Dolez, 1836-1880
  • Auguste Verreyt, 1836-184.
  • Charles Maskens, 1836-1864
  • Joseph Alexandre de Behr, 1837-1871
  • Louis Joly, 1842-1882
  • Auguste Orts, 1848-1880
  • Auguste Van Dievoet, 1848-1859
  • Louis Bastine, 1857-1888
  • Alphonse de Becker, 1857-1895
  • Louis Leclercq, 1857-1883
  • Edmond Martou, 1859-1863
  • Auguste Beernaert, 1859-1912
  • Jules Le Jeune, 1860-1910
  • Joseph Quairier, 1863-1868
  • Jules Gendebien, 1864-1866
  • François Bilaut, 1873-1905
  • Emile Demot, 1873-1909
  • Charles Woeste, 1873-1922
  • Edmond Dolez, 1873-1890
  • Edmond Picard, 1880-1920
  • Jules Van Dievoet, 1844-1917, liep stage bij Louis Leclercq en werd benoemd in 1880 in plaats van Auguste Orts
  • Louis Orts, 1882-1891
  • Charles Duvivier, 1883-1909
  • Charles-Xavier Sainctelette, 1889-1898
  • Alfred Vauthier, 1890-1916
  • Baron Georges Leclercq, 1891-1936
  • Victor de Locht, 1896-1912
  • Alfred Convert, 1898-1912
  • Maurice Despret, 1905-1933
  • Léon Delacroix, 1909-1929
  • Henri Simont, 1910-1912
  • Alfred Monville, 1911-?
  • Louis Coosemans, 1913-1918
  • Eugène Hanssens, 1913-1922
  • Alphonse Le Clercq, 1913-1929
  • Auguste Braun de Ter Meeren, 1913-1945
  • Paul Duvivier, 1919-1938
  • Emile Ladeuze, 1919-1947
  • Charles Resteau, 1919-1953
  • Georges van Hecke
  • René Bützler
  • Willy Van Eeckhoutte
  • Patricia Vanlersberghe
  • Martin Lebbe
  • Bruno Maes

Literatuur[bewerken]

  • Maes, B., Wouters, P. en De Codt, J., Procederen voor het Hof van Cassatie/Procéder devant la Cour de cassation 2016, Antwerpen, Knopspublishing, 2016, ISBN 978-94-603-5453-3.

Externe links[bewerken]

Nationaal recht

Rechtsbronnen:Belgische Grondwet · verdrag · bijzondere wet · wet, decreet, ordonnantie · rechtspraak · rechtsleer · gewoonterecht · algemene rechtsbeginselen · billijkheid
Publiekrecht:staatsrecht · strafrecht · gerechtelijk recht · bestuursrecht · fiscaal recht · sociale zekerheidsrecht
Privaatrecht:burgerlijk recht · arbeidsrecht · economisch recht · insolventierecht · vennootschapsrecht
Rechtbanken:Hof van Cassatie · Grondwettelijk Hof · Raad van State
hof van beroep (5) (Marktenhof) · arbeidshof (5) · arbeidsrechtbank (9) · ondernemingsrechtbank (9) · hof van assisen (11) · arrondissementsrechtbank (12) · rechtbank van eerste aanleg (12) (burgerlijke rechtbank, correctionele rechtbank, strafuitvoeringsrechtbank, raadkamer, onderzoeksrechter, beslagrechter, familierechtbank, jeugdrechtbank) · politierechtbank (15) · vredegerecht (187)
Brussels International Business Court
Territoriale indeling:gerechtelijk gebied · gerechtelijk arrondissement · gerechtelijk kanton
Juridische actoren:advocaat · assessor · benadeelde persoon · burgerlijke partij · gerechtsdeurwaarder · griffier · Ministerie van Justitie · notaris · Openbaar Ministerie (ook parket) · pleitbezorger · rechter · referendaris · stafhouder

Primair recht:VEU · VWEU · Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
Secundair recht:verordeningen · richtlijnen · besluiten · aanbevelingen · adviezen
Rechtbanken:Gerecht · Hof van Justitie van de Europese Unie · Gerecht voor ambtenarenzaken van de Europese Unie
Verdragen:Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
Rechtbanken:Europees Hof voor de Rechten van de Mens

Rechtsbronnen:verdrag · rechtspraak · rechtsleer · gewoonterecht · algemene rechtsbeginselen
Rechtstakken:internationaal publiekrecht · internationaal privaatrecht
Rechtbanken:Benelux-Gerechtshof · Internationaal Gerechtshof · Internationaal Strafhof