Hof van Cassatie (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Hof van Cassatie - gewone zittingszaal

Het Hof van Cassatie is het hoogste rechtscollege in België. Ook andere landen zoals Frankrijk en andere door het Franse recht geïnspireerde rechtstelsels hebben een Hof van Cassatie.

Functie[bewerken]

Er is slechts één Belgisch Hof van Cassatie, het is gevestigd in het Brusselse Justitiepaleis. Het Hof neemt kennis van voorzieningen in cassatie of verbreking tegen vonnissen van rechtbanken of arresten van hoven die in laatste aanleg zijn gewezen.

Het Hof van Cassatie wordt vaak beschouwd als een derde aanleg. Dit is onjuist, omdat het rechtscollege over de grond of inhoud van de feiten geen oordeel kan vellen. Het is geen feitenrechter en treedt desgevolgens niet in de beoordeling van de feiten.[1] Het is enkel bevoegd om een vonnis of arrest te verbreken als de rechter in beroep op straffe van nietigheid voorgeschreven vormvereisten niet heeft nageleefd of bepaalde rechtsregels niet correct heeft geïnterpreteerd of toegepast. In dat geval zal het vonnis of arrest verbroken worden en door het Hof van Cassatie naar een andere rechtbank of hof van beroep verwezen worden.

Door dit mechanisme waakt het Hof over de eenheid van rechtspraak in België.

Daarnaast treedt het ook soms op als beroepsrechter van administratieve rechtbanken. In deze zaken gaat het Hof wel over tot een beoordeling over de grond of de inhoud van de feiten.

In principe kunnen in cassatievoorzieningen enkel de schending van in eerdere aanleg ingeroepen rechtsgronden worden aangewend. Het Hof van Cassatie oordeelde in een arrest van 23 mei 2011 (in de zaak De Bonvoisin) echter dat er hiervan kan worden afgeweken, indien de ingeroepen rechtsgrond van zodanige internationale openbare orde is. In casu ging het om artikel 10 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (persvrijheid).

Artikel 149 van de grondwet (elk vonnis is met redenen omkleed) is de rechtsgrond waarvan de schending het meest wordt ingeroepen.

Het is van belang op te merken dat de cassatievoorziening een bijzonder rechtsmiddel is in het burgerlijk recht, terwijl men in het strafrecht van een gewoon rechtsmiddel spreekt.

Geen precedentwerking, wel feitelijk gezag[bewerken]

In tegenstelling tot het common law stelsel bestaat er in België geen precedentwerking. Dit houdt in dat rechtbanken noch hoven verplicht zijn hun voorgaande rechtspraak te volgen, noch te motiveren waarom ze die niet volgen. Toch hebben de arresten van het Hof van Cassatie een soort moreel gezag, waar de lagere rechtbanken en hoven zich (meestal) naar schikken. Dit houdt in dat er een feitelijke precedentwerking is als het Hof een vonnis of arrest verbreekt, maar juridisch gezien is er dus geen. Het grote verschil met de werking van common law precedenten is dat er geen 'positief' precedent gesteld kan worden door het Hof van Cassatie, daar het enkel een vonnis of arrest kan verbreken en daarvoor de redenen kan opgeven, en niet zelf een zaak ten gronde kan behandelen. Uitspraken van het Hof - waar feitelijke precedenten in kunnen zitten - hebben dus steeds een aanleiding nodig, ze kunnen niet zomaar geveld worden. Aanleiding zijn steeds de vonnissen en arresten van lagere rechtbanken en hoven waartegen cassatieberoep wordt aangetekend.

Sinds de wet van 6 juli 2017 (zgn. potpourri v) zijn alle cassatiearresten die een omstreden beslissing verbreken, bindend voor de rechter naar wie de zaak verwezen wordt.[2] Voordien was dit niet zo: de rechter naar wie de zaak verwezen werd, was pas gebonden door het verbrekingsarrest indien een beslissing in dezelfde zaak voor de tweede maal verbroken werd (de zgn. dubbele cassatie).

Bekende arresten[bewerken]

Jean-Louis Van Dievoet (1777-1854), de eerste secretaris bij het parket van het Hof van Cassatie sedert het ontstaan van het Koninkrijk België.

Personeel[bewerken]

Het Hof van Cassatie staat onder de leiding van een eerste voorzitter. Het Openbaar Ministerie (parket) wordt geleid door een procureur-generaal. De raadsheren en de leden van het parket van het Hof worden bijgestaan door referendarissen, griffiers en secretarissen.

Het rechtscollege bestaat uit drie kamers met telkens een Nederlandstalige en een Franstalige afdeling.

In burgerlijke zaken kunnen enkel een twintigtal advocaten, zijnde advocaten bij het Hof van Cassatie, een zaak voor het Hof bepleiten. In strafzaken zijn sedert 2016 enkel de advocaten die houder zijn van het getuigschrift van een opleiding in cassatieprocedures bevoegd om voor het Hof van Cassatie op te treden (artikel 425 § 1 lid 2 van het wetboek van strafvordering). In fiscale zaken zijn alle advocaten bevoegd om voor het Hof van Cassatie op te treden.

De benaming Hof van Verbreking is verouderd en wordt niet langer gebruikt.

Lijst van eerste voorzitters van het Hof van Cassatie[bewerken]

Lijst van enkele advocaten bij het Hof van Cassatie[bewerken]

Advocaten bij het Belgische Hof van Cassatie sedert de oprichting.

  • François Joseph Verhaegen, 1832-1848
  • François-Joseph Redemans, 1832-1836
  • Antoine Bemelmans, 1832-1837
  • Pierre Sanfourche-Laforte, 1832-1852
  • Pierre Joseph Spinael, 1832-1869
  • Adolphe Bosquet, 1832-1872
  • Corneille de Drijver, 1832-1857
  • Aimé de Crampagna, 1832-1857
  • Jean Pierre Georges Maubach, 1832-1860
  • Henri Marcelis, 1832-1859
  • Hubert Dolez, 1836-1880
  • Auguste Verreyt, 1836-184.
  • Charles Maskens, 1836-1864
  • Joseph Alexandre de Behr, 1837-1871
  • Louis Joly, 1842-1882
  • Auguste Orts, 1848-1880
  • Auguste Van Dievoet, 1848-1859
  • Louis Bastine, 1857-1888
  • Alphonse de Becker, 1857-1895
  • Louis Leclercq, 1857-1883
  • Edmond Martou, 1859-1863
  • Auguste Beernaert, 1859-1912
  • Jules Le Jeune, 1860-1910
  • Joseph Quairier, 1863-1868
  • Jules Gendebien, 1864-1866
  • François Bilaut, 1873-1905
  • Emile Demot, 1873-1909
  • Charles Woeste, 1873-1922
  • Edmond Dolez, 1873-1890
  • Edmond Picard, 1880-1920
  • Jules Van Dievoet, 1844-1917, liep stage bij Louis Leclercq en werd benoemd in 1880 in plaats van Auguste Orts
  • Louis Orts, 1882-1891
  • Charles Duvivier, 1883-1909
  • Charles-Xavier Sainctelette, 1889-1898
  • Alfred Vauthier, 1890-1916
  • Baron Georges Leclercq, 1891-1936
  • Victor de Locht, 1896-1912
  • Alfred Convert, 1898-1912
  • Maurice Despret, 1905-1933
  • Léon Delacroix, 1909-1929
  • Henri Simont, 1910-1912
  • Alfred Monville, 1911-XXXX
  • Louis Coosemans, 1913-1918
  • Eugène Hanssens, 1913-1922
  • Alphonse Le Clercq, 1913-1929
  • Auguste Braun de Ter Meeren, 1913-1945
  • Paul Duvivier, 1919-1938
  • Emile Ladeuze, 1919-1947
  • Charles Resteau, 1919-1953
  • Georges van Hecke
  • René Bützler
  • Willy Van Eeckhoutte
  • Patricia Vanlersberghe
  • Martin Lebbe

Literatuur[bewerken]

  • Bruno Maes, Paul Wouters, Jean De Codt, Procederen voor het Hof van Cassatie/Procéder devant la Cour de cassation 2016, Antwerpen: Knopspublishing, 2016. ISBN 978-94-603-5453-3

Bibliografie[bewerken]

  • Ridder Georges van Hecke, Notes pour servir à l’histoire du barreau de cassation, Brussel, 1979.
  • R. Bützler et H. Geinger, "Kleine kroniek van de orde van advocaten bij het Hof van Cassatie", in : Liber Amicorum Lucien Simont, Brussel, Bruylant, 2002, blz. 11-32.
  • Willy Van Eeckhoutte, "De balie bij het Hof van Cassatie : oorsprong en evolutie", in : Geschiedenis van de advocatuur in de Lage Landen, (edidit G. Martyn cum aliis), Hilversum, Uitgeverij Verloren, 2009, blz. 297-318.
  • Bart Coppein et Jérôme de Brouwer, Histoire du barreau de Bruxelles / 1811–2011 / Geschiedenis van de balie van Brussel, Brussel, Bruylant, 2012, blz. 88.

Externe links[bewerken]

Nationaal recht
Rechtsbron:Verdragen · Belgische Grondwet · Bijzondere wet · Wet, Decreet, Ordonnantie · Rechtspraak · Rechtsleer · Gewoonterecht · Algemene rechtsbeginselen
Publiekrecht:Staatsrecht · Strafrecht · Gerechtelijk recht · Bestuursrecht · Fiscaal recht · Sociale zekerheidsrecht
Privaatrecht:Burgerlijk recht · Arbeidsrecht · Economisch recht · Insolventierecht · Vennootschapsrecht
Rechtbanken:Hof van Cassatie (1) · Grondwettelijk Hof (1) · Raad van State (1)
hof van beroep (5) · arbeidshof (5) · arbeidsrechtbank (9) · ondernemingsrechtbank (9) · hof van assisen (11) · Arrondissementsrechtbank (12) · Rechtbank van eerste aanleg (12) (Burgerlijke rechtbank, Correctionele rechtbank, Strafuitvoeringsrechtbank, Raadkamer, Onderzoeksrechter, Beslagrechter, Familierechtbank, Jeugdrechtbank) · Politierechtbank (15) · Vredegerecht (187) · Brussels International Business Court
Territoriale indeling:Gerechtelijk gebied · Gerechtelijk arrondissement · Gerechtelijk kanton
Actoren van justitie:Rechter · Griffier · Openbaar Ministerie (ook parket) · Ministerie van Justitie · Advocaat · Balie · Burgerlijke partij · Benadeelde persoon

Europees recht (Europese Unie)
Primair recht:VEU · VWEU · Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
Secundair recht:Verordeningen · Richtlijnen · Besluiten · Aanbevelingen · Adviezen
Rechtbanken:Gerecht · Hof van Justitie van de Europese Unie · Gerecht voor ambtenarenzaken van de Europese Unie
Europees recht (Raad van Europa)
Verdragen:Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
Rechtbanken:Europees Hof voor de Rechten van de Mens

Internationaal recht
Rechtsbron:Verdragen · Rechtspraak · Rechtsleer · Gewoonterecht · Algemene rechtsbeginselen
Rechtstakken:Internationaal publiekrecht · Internationaal privaatrecht
Rechtbanken:Benelux-Gerechtshof · Internationaal Gerechtshof · Internationaal Strafhof