Horen, zien en zwijgen (uitdrukking)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Horen, zien en zwijgen in Nikko, Japan
De daad bij het woord voegen

Bij het spreekwoord "Horen, zien en zwijgen" denken we meestal aan de afbeelding van de drie aapjes, waarvan er eentje de oren dichthoudt, een ander de ogen en een derde de mond. Het spreekwoord zou dan moeten zijn: "Niet horen, niet zien en zwijgen." Het spreekwoord komt dus niet overeen met het symbool. Het spreekwoord "Horen, zien en zwijgen" bestaat al langer dan dat het symbool van de drie apen bekend is in Nederland en omstreken. Zo is er in de 17de eeuw een spreuk teruggevonden die zegt: "Wie in vrede leven wil, moet horen, zien en zwijgen stil." Deze spreuk vindt zijn oorsprong in de Vrijmetselarij.

Het symbool van de drie apen zou een dikke honderd jaar geleden pas bekend geworden zijn in Europa, en is overgewaaid uit het Verre Oosten. Een mogelijke verklaring voor het niet overeenkomen van het symbool met de spreuk is dat deze twee gewoon met elkaar in relatie zijn gebracht omwille van de overeenkomsten.

Er is ook een uitdrukking van wijsgeer Confucius die leefde van 551 tot 479 voor Christus in China. Hij zegt tegen zijn leerlingen: "Kijk niet naar, luister niet naar, spreek niet uit en richt je niet op wat in strijd is met welvoegelijkheid". Deze uitdrukking komt wel overeen met het symbool van de apen.

In Nikko in Japan (150 km ten noordoosten van Tokio) is het heiligdom Nikko Toshogu gevestigd. Binnen dit heiligdom bevindt zich ‘de stal van de heilige schimmel’. Hierin bevinden zich acht houtreliëfs, die de levensgang van de mens uitbeelden. Deze panelen zijn gemaakt in 1636 door de beeldhouwer Hidari Jingorō. Een paneel op de voorgevel van de stal laat drie apen zien met hun handen voor de oren, ogen en mond. Dit paneel geeft de jeugd weer en is gebaseerd op de wijsheid van Confucius. Jingoro gebruikte apen voor zijn panelen, omdat apen belangrijk waren in de religies van China en Japan. Een van de Oosterse goden was Shōmen-Kongō. Om deze god te vereren werden er in Japan verschillende beeldengroepen gemaakt van de drie apen. De oudste beelden dateren van 1528 en 1548. Dat is dus honderd jaar voordat het heiligdom in Nikko en Toshogu werden gebouwd.

De drie apen heten in Japan Mizaru, met zijn handen voor zijn ogen (ziet geen kwaad), Kikazaru, met zijn handen op zijn oren (hoort geen kwaad) en Iwazaru, met zijn handen voor zijn mond (spreekt geen kwaad). Soms wordt er een vierde aap afgebeeld: deze wordt Shizaru genoemd en beeldt "doet geen kwaad" uit. Hij heeft zijn handen op zijn buik, over zijn genitaliën of gekruist.



Zie ook[bewerken]