Sociale zekerheid (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf INSZ-Nummer)
Ga naar: navigatie, zoeken

De sociale zekerheid die België kent is in hoofdlijn drie statuten: aan de ene kant de sociale zekerheid voor werknemers, met nog belangrijke verschillen tussen arbeiders, bedienden en ambtenaren, en aan de andere kant de sociale verzekeringen voor zelfstandigen. Huispersoneel vormt nog een aparte categorie. Daarnaast is er nog de sociale bijstand.

De sociale zekerheid vervult drie functies:

  • Bij verlies van het arbeidsinkomen (werkloosheid, pensionering, arbeidsongeschiktheid) wordt een vervangingsinkomen betaald;
  • Bij bepaalde 'sociale lasten' (bijkomende kosten), zoals het opvoeden van kinderen of ziektekosten, is er een aanvulling op het inkomen;
  • Wie onvrijwillig niet over een beroepsinkomen beschikt, ontvangt bijstandsuitkeringen zoals het leefloon.

Geschiedenis van de Sociale Zekerheid[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van de sociale wetgeving in België voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sociale verzekering voor werknemers[bewerken]

De klassieke sociale zekerheid voor werknemers bevat zeven takken:

Deze werknemersverzekeringen zijn gebaseerd op solidariteit tussen:

  • werkenden en werklozen;
  • jongeren en ouderen;
  • gezonden en zieken;
  • mensen met een inkomen en mensen zonder;
  • gezinnen zonder kinderen en gezinnen met kinderen;
  • enz.

Die solidariteit is gewaarborgd omdat:

  • werkende mensen bijdragen moeten betalen in verhouding tot hun loon;
  • de financiering grotendeels gebeurt door de gemeenschap, dat zijn dus alle burgers samen;
  • de vakbonden, de ziekenfondsen en de werkgeversorganisaties mee beslissen over de verschillende aspecten van het systeem.

Ook wordt er in bepaalde regelingen - zoals in de arbeidsongevallenregeling - gebruikgemaakt van het verzekeringsmechanisme. In zo'n gevallen wordt nog een echte verzekering afgesloten, waarbij premies betaald worden en een uitkering uitgekeerd wordt wanneer het verzekerde risico (bv. een arbeidsongeval) zich voordoet.

Sociale verzekering voor zelfstandigen[bewerken]

De sociale zekerheid voor zelfstandigen bevat vijf takken:[1]

De sociale zekerheid voor zelfstandigen wordt georganiseerd door middel van een sociaal verzekeringsfonds (vb: Acerta, Partena, Nationale Hulpkas voor de sociale verzekeringen der zelfstandigen[2]) en wordt betaald door middel van sociale bijdragen die berekend worden op het netto-beroepsinkomsten van de zelfstandige, d.i. na aftrek van de beroepskosten (zij het forfaitair of de werkelijke onkosten) maar voor aftrek van de bedrijfsvoorheffing. Vóór 1 januari 2015 werd de bijdrage berekend op basis van het inkomen van 3 jaar terug. Vanaf 1 januari 2015 wordt de bijdrage berekend op basis van het inkomen van het jaar zelf.[3][4]

Het tarief van de sociale zekerheid voor "gevestigde" zelfstandigen in hoofdberoep bedraagt 21,50% op jaarbasis. Bovenop de sociale bijdrage rekent het sociaal verzekeringsfonds beheerskosten aan. De aansluiting bij een sociaal verzekeringsfonds (naar keuze) is verplicht.

Sociale bijstand[bewerken]

Naast de sociale zekerheid zijn er de stelsels die niet tot de eigenlijke sociale zekerheid behoren, maar deel uitmaken van de sociale bijstand (of maatschappelijke dienstverlening). Het gaat om een uitbreiding van de sociale bescherming voor personen die niet in de zeven takken van hierboven terechtkunnen.

De sociale bijstand beoogt het garanderen van een minimuminkomen. Deze bijstand wordt gefinancierd met de belastinggelden. Aan elke toekenning van een minimumloon gaat een onderzoek van de bestaansmiddelen vooraf. De sociale bijstand geeft aanleiding tot deze sociale uitkeringen:

  • Gewaarborgde gezinsbijslag;
  • Inkomensgarantie voor ouderen;
  • Leefloon (vroeger het "bestaansminimum" genoemd);
  • Uitkering aan gehandicapte personen.

Verschillen sociale zekerheid en sociale bijstand[bewerken]

Er zijn enkele belangrijke verschillen tussen de sociale zekerheid en de sociale bijstand[5]:

  • De sociale bijstand is niet contributief: het is niet gesteund op financiering door bijdragen van de werknemer en de werkgever zoals het sociaal zekerheidsrecht maar ze wordt gefinancierd door de overheid.
  • De sociale bijstand is residuair: het geldt voor éénieder die niet door de sociale zekerheid is gedekt. Elke burger, ongeacht het statuut, kan terecht bij de sociale bijstand als hij niet terechtkan in de klassieke sociale zekerheid
  • De sociale bijstandsvoorzieningen zijn minimumvoorzieningen, forfaitaire uitkeringen die niet al te hoog zijn, men wil een basisbescherming bieden. Dit in tegenstelling tot de sociale zekerheid, die een percentage berekent op het normale loon.
  • Men krijgt pas sociale bijstand na onderzoek van de bestaansmiddelen.

INSZ[bewerken]

Het IdentificatieNummer van de Sociale Zekerheid (INSZ) dient als identificatie voor iedereen die beroep kan doen op de sociale zekerheid in België. voor personen die ingeschreven zijn in het rijksregister, zal dit gelijk zijn aan het Rijksregisternummer. Personen die ingeschreven staan in het BIS-register zullen hetzelfde INSZ hebben als hun BIS-nummer.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]