Islamitische Staat (in Irak en de Levant)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Islamitische Staat Irak)
Ga naar: navigatie, zoeken
Islamitische Staat in Irak en Syrië
الدولة الإسلامية في العراق والشام
ad-Dawlah al-Islāmiyah fī 'l-ʿIrāq wa-sh-Shām
variant van de IS vlag met het sjahada
variant van de IS vlag met het sjahada
Oprichting 1999[1]
Hoofdkantoor Raqqa, Syrië
Mosoel, Irak
Actief in gebieden Irak, Syrië, Libanon, Egypte, Libië, Nigeria, Jemen
tevens wervingsoperaties elders
Leider Abu Bakr al-Baghdadi:
Kalief sinds 29 juni 2014 bekend als Kalief Ibrahim
Tarkhan Batirashvili:
Leider van strijders uit de Kaukasus
Abu Mohammad al-Adnani: Woordvoerder
Ideologie salafisme, wahabisme, islamisme, takfir
tegen sjiisme en soefisme
Doelstelling stichting van wereldwijd salafistisch kalifaat
Status wordt gezien als een terroristische organisatie door de VN, Syrië, Libanon, Irak, Israël, Egypte, Australië, India, Rusland, Kirgizië, Saoedi-Arabië, VAE, Turkije, EU en de VS

Islamitische Staat in Irak en de Levant ISIL, in het westen Islamitische Staat in Irak en Syrië ISIS of kortweg Islamitische Staat IS genoemd, uitspraak: ie es, Arabisch: الدولة الاسلامية في العراق والشام ad-Dawla al-Islāmiyya fi al-'Irāq wa-sh-Shām, afkorting داعش Da'isj, is een jihadistisch-salafistische militie en een zelfbenoemde kalifaat en islamitische staat die geleid wordt door soennitische Arabieren uit Irak en Syrië.[2] IS heeft de controle over grondgebied waar meer dan tien miljoen mensen leven,[3] in Irak, Syrië, Libië en Nigeria. De groep is ook actief in andere delen van de wereld, waaronder Zuidoost-Azië.[4][5]

Op 29 juni 2014 claimde IS een wereldwijd kalifaat te hebben opgericht met Abu Bakr al-Baghdadi als de kalief, dat wil zeggen een staat die door opvolger van de islamitische profeet Mohammed wordt geregeerd. Als kalifaat claimt het religieuze, politieke en militaire gezag over alle moslims over de hele wereld en dat "de wettigheid van alle emiraten, groepen, staten en organisaties, ongeldig zijn door de uitbreiding van het gezag van de kalifaat en de komst van zijn troepen in hun gebieden".[6]

In juni 2014 waren al meer dan een miljoen Irakezen vanwege het geweld van IS hun woonplaats ontvlucht.[7][8]

De Verenigde Naties houden IS verantwoordelijk voor diverse schendingen van mensenrechten en oorlogsmisdaden.[9] Amnesty International claimt dat etnische zuiveringen "op een historische schaal" plaatsvinden door IS.[10] IS wordt gezien als een terroristische organisatie door onder meer de Verenigde Naties, Syrië, Libanon, Irak, Israël, de Europese Unie, de Verenigde Staten, Australië, Canada, Indonesië, Maleisië, Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte, Kirgizië, India en Rusland. Meer dan 60 landen voeren direct of indirect oorlog tegen IS.

IS staat bekend om zijn goed gefinancierde propaganda op websites en sociale media, die video's van onthoofdingen van soldaten, burgers, journalisten en hulpverleners, alsook de opzettelijke vernietiging van cultureel erfgoed omvat.

Doel[bewerken]

Het doel van Islamitische Staat in Irak en de Levant is jihad tegen de Amerikanen in Irak en tegen iedereen die volgens IS met hen samenwerkt, voornamelijk sjiieten, en het stichten van een islamitisch kalifaat in Irak, Syrië en omliggende Arabische landen. De na 1918 getrokken grenzen in het Midden-Oosten dienen volgens IS te worden uitgewist. Dit beoogde kalifaat zou derhalve het gehele Midden-Oosten, Noord-Afrika, het Iberisch Schiereiland: al-Andalus, Turkije en de Balkan moeten omvatten. Hiertoe tracht IS ook buiten Irak en Syrië een aanwezigheid op te bouwen en provincies, vilayets, te stichten. Ideologisch verwante groeperingen, al dan niet daartoe aangemoedigd, zweren trouw aan IS. Dit heeft zich al voorgedaan in Libië in Derna, Egypte in de Sinaï, de Gazastrook, Algerije, Marokko,[11] Pakistan, Indonesië, Libanon, Jordanië en de Filipijnen met Abu Sayyaf, en geschiedt vaak ten koste van Al Qaida.[12] Of IS daadwerkelijk zeggenschap over deze groeperingen heeft, is echter twijfelachtig.

Christenen, jezidi's en andere niet-moslims krijgen de keus zich te bekeren, als dhimmi, als niet-moslim belasting, djizja, te betalen, of 'om te komen door het zwaard'. Niet-salafistische soennieten, soefi's en sjiieten worden gezien als 'afgedwaald van de ware leer' en krijgen eveneens de keuze tussen de dood of bekering tot de salafistische puristische vorm van de islam die IS propageert.

Actieve strijders[bewerken]

Strijdmacht van IS[bewerken]

Over de totale strijdmacht die IS ter beschikking staat bestaan slechts schattingen. Schattingen van de CIA moesten voortdurend worden bijgesteld. De Russische generale staf schatte het aantal IS-strijders op 70.000[13] terwijl Koerdische bronnen over 200.000 strijders spreken.[14] Belangrijker is het feit dat IS een grote hoeveelheid zware wapens heeft buitgemaakt op de legers van de Iraakse en de Syrische regering. Bovendien beschikt de beweging over een harde kern van ervaren strijders.

Rekrutering[bewerken]

Zoals ook gebeurde tijdens de Syrische burgeroorlog, maar daar in mindere mate, trekken veel mannen uit andere landen naar het gebied om vooral aan de zijde van IS mee te vechten. IS werft actief onder jonge mannen om voor de organisatie te strijden. Een deel van deze mannen zijn geradicaliseerde moslims, maar een ander deel bestaat uit nieuwe bekeerlingen die zich voelen aangetrokken tot de eenvoudige extremistische boodschap van IS. Er zouden in totaal ten minste 15.000 strijders uit 80 landen aan de zijde van IS meestrijden. Hieronder bevinden zich Saoedi's: 7000, Tunesiërs: 5000 en Jordaniërs: 2500, maar ook uit Frankrijk, België, Nederland [15] en Duitsland zouden mannen toetreden tot IS. Het aantal Britten zou 200 tot 2000 bedragen.[16] Ook uit China[17] en zelfs uit Japan[18] zouden strijders zijn toegetreden. Buitenlandse jihadisten, voornamelijk wanneer zij niet de Arabische taal spreken, staan onderaan de rangorde binnen IS. Ze worden gewantrouwd en onderworpen aan vernederingen.[19] Het komt voor dat ze vanwege de oorlog en terreur gedesillusioneerd en getraumatiseerd raken. IS-strijders die gepakt worden bij een ontsnappingspoging, worden door IS geëxecuteerd.[20]

Buitenlandse jihadistische bewegingen als Boko Haram en Abu Sayyaf hebben solidariteit met IS betuigd. Ook onafhankelijke of aan het Vrij Syrisch Leger FSA gelieerde rebellengroepen in Syrië lopen soms in hun geheel over naar IS, die succesvoller lijkt in de bestrijding van Assads troepen.[21]

Landen uit de westerse wereld vinden het hun verantwoordelijkheid ervoor te zorgen, dat zo min mogelijk mannen aan de kant van IS in het gebied gaan vechten. Er bestaat angst dat zij verder zullen radicaliseren en strijdervaring opdoen, die zij vervolgens bij terugkeer zullen gebruiken voor terroristische daden. Ook in China en de Filipijnen bestaat deze angst, namelijk dat door deze 'kruisbestuiving' separatistische en jihadistische groeperingen worden gestimuleerd. Daarbij roept IS 'lone wolves', alleen werkende terroristen die zich met IS-gedachtegoed identificeren, op tot het plegen van aanslagen.[22]

Een Nederlands sprekende, Koerdische man die tegen IS vocht, verklaarde dat strijders van IS die door zijn kamp gevangen worden genomen, meteen worden geëxecuteerd.[23]

Geschiedenis[bewerken]

Ontstaan[bewerken]

Islamitische Staat in Irak en de Levant werd in 2003 als Al Qaida in Irak, en later in 2014 als Islamitische Staat in Irak ISI opgericht als vereniging van vaak aan Al Qaida verbonden jihadistische organisaties, om naar eigen zeggen de soennitische Irakezen te beschermen en de islam te verdedigen. Na het uitbreken van de Syrische burgeroorlog in 2011 werd het werkterrein uitgebreid met Syrië, door in januari 2012 Jabhat al-Nusra, 'het steunfront', te stichten. Al vrij snel ontstond er echter onenigheid tussen ISI en al-Nusra, waarbij de laatste de steun van Al Qaida kreeg. Reden hiervoor was dat, waar Al Qaida wilde dat ISI in Irak en al-Nusra in Syrië zich toelegden op het bestrijden van respectievelijk de legers van Irak, Syrië en de Verenigde Staten, ISI ook op grote schaal onschuldige burgers: sjiieten, alevieten en vrijzinnige moslims, doodde.

Hierop begon ISI zelf in Syrië te opereren en noemde zich voortaan de Islamitische Staat in Irak en de Levant ISIL, in het westen Islamitische Staat in Irak en Syrië ISIS genoemd.[24] IS weigerde in Syrië samen te werken met andere jihadistische opstandelingengroepen, zoals het aan Al Qaida gelieerde Jabhat al-Nusra, en bestreed deze lange tijd evenzeer als het Syrische regeringsleger. Hoewel de organisatie oorspronkelijk uit Al Qaida is voortgekomen, trok Al Qaida-leider Ayman al-Zawahiri uiteindelijk in januari 2014 zijn handen van ISIS af. Op 29 juni 2014 hernoemde de terreurbeweging zichzelf tot Islamitische Staat of IS.

Sinds het offensief in Irak in juni 2014 leken IS en al-Nusra weer vrede te hebben gesloten, maar nadien waren er toch weer regelmatig confrontaties. In de grensgebieden tussen de twee landen zouden al-Nusra-strijders zich zelfs hebben aangesloten bij IS.[25] Na het begin van de luchtaanvallen van de coalitie op zowel al-Nusra als IS lijkt de rivaliteit tussen beide bewegingen weer te zijn afgenomen.[26] IS veroverde grote delen van Oost-Syrië, die aansluiten op het door IS veroverde gebied in Irak.

Diverse groepen die zich inmiddels bij IS hebben aangesloten zouden jarenlang militair en financieel zijn gesteund door o.a. de Verenigde Staten en Saoedi-Arabië om het regime van president Bashar al-Assad van Syrië omver te werpen. Toen deze groepen niet meer onder controle konden worden gehouden zouden deze landen hun handen er vanaf hebben getrokken en hen hun gang hebben laten gaan.[27][28]

2014[bewerken]

In juni 2014 begon IS een offensief tegen het leger van Irak. Tegenstanders van IS die gevangen werden genomen, werden geëxecuteerd.

Opmars[bewerken]

Irak[bewerken]

IS veroverde vanuit het noorden van het land de steden Mosoel, Tikrit, Baiji, Saadiyah en Jalawla.[29] Hun opmars kon worden gestopt bij de voor sjiieten heilige stad Samarra, iets meer dan 100 kilometer ten noorden van Bagdad. Samen met de steden Falluja en Ramadi in de westelijke provincie Anbar, die in 2013 grotendeels onder controle van IS vielen, heeft de terreurbeweging nu vrijwel het hele westen en midden van het land in bezit. Bij Tikrit werden door IS naar eigen zeggen 1700 gevangengenomen militairen van Nouri Maliki door aanhangers geëxecuteerd.[30] IS heeft tevens honderden gijzelaars, vooral journalisten en hulpverleners in Syrië en buitenlandse arbeiders in Irak, soms al jaren in gevangenschap. Hierbij maakt IS geen onderscheid tussen vijandige strijders of onschuldige burgers. Zo houdt IS ook kleine kinderen en soennitische burgers gevangen onder mensonterende omstandigheden. Volgens de Verenigde Naties worden kinderen van minderheidsgroepen gemarteld, verkracht en vermoord.[31] Bij de verovering van Mosoel kon IS meer dan 1000 van hun eigen gevangenen bevrijden.[32][33]

Op 16 juni viel ook Tel Afar in handen van strijders van IS. Dat was de laatste grote stad in het noorden van Irak die ze nog niet hadden veroverd. De Turkmenen, de grootste bevolkingsgroep van de stad, zijn deels soennitisch en deels sjiitisch, maar wilden zich niet mengen in het sektarische geweld. Bij de inname van de stad werd heftig gevochten en vielen volgens de Turkse media vele doden. Een deel van de 200.000 inwoners is naar soennitisch Koerdisch gebied gevlucht, een ander deel naar sjiitische dorpen op het platteland.[34] Ook in andere Turkmeense gemeenschappen hield IS huis, in de provincie Salaheddin werden 23 Turkmenen vermoord, onder wie vrouwen. Een deel van de huizen werd door IS in brand gestoken en tevens namen zij lokale burgers in gijzeling.[35]

Een strategisch doel van IS is Baiji, de grootste raffinaderij van Irak.[36]

In de vierde week van het offensief in Irak werd Bagdad grotendeels omsingeld. Soennitische en sjiitische dorpen ten noorden, westen en zuiden van de hoofdstad vielen in handen van IS. Het Iraakse leger probeerde tevergeefs Tikrit te heroveren. Op 30 juni publiceerde IS een propagandavideo waarin volgens de terreurbeweging te zien zou zijn hoe zij een gebouw nabij Mosoel tot ontploffing brengen waar zij 'voornamelijk sjiieten' in hadden opgesloten.[37]

Syrië[bewerken]
1rightarrow blue.svg Zie ook Syrische burgeroorlog

In juli begon IS een offensief tegen de Syrische Koerden die een eigen autonome regio genaamd Ro­ja­va hebben. De Syrische Koerden worden steeds meer door de Turkse Koerden, door de PKK, ondersteund. In juli begon Islamitische Staat ook een offensief tegen de Syrische overheid. Ze slaagden erin basissen in het oosten van Syrië te veroveren om hun gebied te consolideren. Een aardgasveld dat door Islamitische Staat werd veroverd, werd door de Syrische overheid heroverd.[38]

IS zou het soennitisch deel van Irak in rap tempo hebben kunnen veroveren, omdat zij daarbij steun kregen van het Naqshbandi soefi-leger onder leiding van oud-leden van de Ba'ath-partij van Saddam Hoessein. De twee partijen verschillen echter fundamenteel over hun religieuze opvatting, de soefi's staan een seculiere staat voor.[39] IS eiste de ontwapening en loyaliteit van de Naqshbandi, maar die gingen hier niet mee akkoord. Dat leidde op sommige plaatsen tot gevechten.[40][41] Tevens zou IS tientallen soennitische imams hebben vermoord, omdat zij weigerden trouw te zweren aan de terreurorganisatie.[42] Andere factoren die de snelle opmars bevorderden waren de verdeeldheid binnen de Iraakse regering, de weigering van de Koerden om met de centrale regering op te trekken, en de steun van de soennitische bevolking die het beu was door de sjiitische meerderheid als tweederangs burgers te worden behandeld.

IS kon met grote moeite doordringen buiten de soennitische driehoek in het midden van Irak rond de stad Samarra, waarbuiten ze immers vrijwel geen draagvlak van de bevolking hadden. IS bleek bovendien niet in staat om deze plaatsen, die als het meest radicaal van het land bekendstaan, volledig onder controle te houden, daar de meeste soennitische stammen in de regio zich tegen hen keerden en de hulp inriepen van het Iraakse leger. Bij gevechten tussen IS en het Iraakse leger zouden in dit gebied vele honderden sjiitische vrijwilligers en IS-strijders zijn omgekomen. Volgens Human Rights Watch pleegden beide partijen oorlogsmisdaden als massa-executies en martelingen, maar zijn deze misdaden oververtegenwoordigd van de kant van IS. Het Naqshbandi soefi-leger raakte begin juli tevens in een strijd met IS verwikkeld in de soennitische driehoek. IS executeerde 12 Naqshibandi in het stadje Saadiya ten noorden van Bagdad.[43]

Jezidi's[bewerken]

Jezidi-vluchtelingen en Amerikaanse hulpverleners op de berg Sinjar in augustus 2014

In Mosoel voerde IS gedurende juli een etnische zuivering uit, waarbij vrijwel alle christenen, jezidi's en sjiieten de stad uit werden gejaagd, bekeerd of geëxecuteerd. Ook soennieten in de stad die zich tegen IS uitspraken werden vermoord. Halverwege juli 2014 zouden al bijna 1,2 miljoen mensen voor IS naar de Koerdische Autonome Regio zijn gevlucht.[44] In de eerste week van augustus breidde IS deze etnische zuivering uit vanuit Mosoel naar het Sinjar-gebergte ten noorden van de stad, en de Ninevevlakte ten zuidoosten. Dit zou nog honderdduizenden jezidi's en Assyriërs op de vlucht hebben gedreven. Ook de grootste christelijke stad van Irak, Qaraqosh, viel in handen van de terreurbeweging.[45][46] In de Sinjarbergen werden tienduizenden jezidi's door IS belegerd. De Amerikaanse luchtmacht dropte voedselpakketten en water, en de Koerden wisten een corridor naar de bergen te veroveren zodat de meeste jezidi's konden ontsnappen.

Hoewel de opmars van IS in juli en augustus 2014 vertraagd leek, duurde deze nog steeds voort. Hoewel de Koerden beter weerstand konden bieden, wist IS een aantal plaatsen en de Mosoeldam op hen te veroveren. De hoofdstad Erbil werd bedreigd, waarop de Amerikaanse luchtmacht bombardementen op IS uitvoerde en diverse landen de Koerden met wapenleveranties steunden. Nadat Al-Maliki zich gedwongen zag af te treden, verklaarden soennitische stammen in de provincie Anbar dat zij met de nieuwe Iraakse premier wilden samenwerken, om IS te bestrijden.[47] Na gecoördineerde luchtaanvallen van het Amerikaanse leger konden Koerdische strijdkrachten op 17 augustus tevens de Mosoeldam grotendeels ontzetten. Eind september boekten de Koerden in Noord-Irak enkele overwinningen op IS, en wisten zo de belangrijkste grenspost met Syrië te bemachtigen. Zij kregen daarbij ook steun van Syrische Koerden en lokale soennitische stammen. In het zuidelijker gelegen Tikrit wist IS echter het Irakese leger terug te dringen, waarna zij er de oudste christelijke en islamitische gebedshuizen van Irak opbliezen.[48]

Eerste onthoofdingen[bewerken]

Eind juli 2014 onthoofdde IS tientallen Syrische soldaten in Raqqa, waarna hun hoofden op palen in het centrum van de stad werden gespiest.[49]

Een van de middelen die IS gebruikte voor hun propaganda, was het op internet zetten hoe gevangen genomen journalisten en hulpverleners werden onthoofd. Op deze manier werden vermoord: James Foley, persfotograaf, Steven Sotloff, journalist, David Haines, hulpverlener, en Alan Henning, ook hulpverlener. Duitsland en Frankrijk leverden in augustus 2014 wapens en materieel aan de Koerden, die zich militair tegen IS verzetten.[50][51] In september 2014 besloten verschillende andere westerse landen om gevechtsvliegtuigen naar het gebied te sturen, om daar stellingen van IS te bombarderen: Groot-Brittannië, België, Denemarken en Nederland.[52] Nederland opereert alleen boven Irak. Een extra reden voor Engeland om de strijd tegen IS te steunen, waren de onthoofdingen: David Haines en Alan Henning kwamen uit Engeland.

Op 16 november maakte IS bekend dat de Amerikaanse hulpverlener Peter Kassig was onthoofd tijdens een massa-executie met achttien gevangen Syrische officieren en piloten uit het leger van president Assad.[53]

Een van de beulen, die voorafgaand aan de executie zich meer dan eens tegen het Westen richtte, was een uit Londen afkomstige man.[54]

Verspreiding operaties en uitroepen kalifaat[bewerken]

Op 21 juni nam IS controle over de steden Tur-Aibil aan de Jordaanse grens, en Al-Walid bij Syrië.[55] Als reactie mobiliseerde het Jordaanse leger aan de grens met Irak, en bombardeerde de Syrische luchtmacht verschillende plaatsen aan beide zijden van de grens met het land. Eind juni claimde IS verantwoordelijkheid voor een aanslag in Libanon.[56] Ook Saoedi-Arabië, dat zelf veel IS-financiers huisvest, stuurde zijn leger naar de grens met Irak. 30.000 Saoedi's namen hier de plaats in van het Iraakse leger, dat de grens halsoverkop had verlaten om noordelijker gelegen steden te beschermen tegen aanvallen van IS. Het Saoedische koningshuis zou zich tevens zorgen maken omdat IS dreigementen heeft geuit richting de heilige steden Mekka en Medina. Volgens IS zouden deze plaatsen zijn voorzien van afgodsbeelden ter verering van het koningshuis.

Nadat het offensief in Irak was vastgelopen, verstevigde IS zijn greep op het oosten van Syrië. Met de in Irak buitgemaakte wapens werden andere rebellen verdreven uit de provincie Deir ez-Zor. Tevens zette IS de wapens in tegen de Koerden, vlak bij de grens met Turkije, waarna de Turken het leger mobiliseerden langs de grens.[57] Volgens lokale Koerdische bronnen zouden IS-strijders bij deze aanval chemische wapens hebben gebruikt.[58] Een week eerder zou IS een Iraaks depot met chemische wapens hebben bemachtigd.[59] De Syrische regering beschuldigde de terreurbeweging eerder al van het gebruik van gifgassen in de Syrische burgeroorlog. IS zette de aanval op de Koerden in Syrië door, en in september veroverden de terroristen tientallen dorpen rond de Koerdische stad Kobani. Zo'n 140.000 Koerden vluchtten in enkele dagen tijd naar Turkije.

Op 29 juni 2014 maakte IS bekend dat leider Abu Bakr al-Baghdadi, Ibrahim Awwad Ibrahim Ali al-Badri al-Samarrai,[60] de kalief was geworden, en dat de eindstrijd was aangebroken.[61][62][63] Volgens IS moeten alle moslims wereldwijd de nieuwe kalief erkennen, een aanspraak die al spoedig door vooraanstaande islamitische geleerden wereldwijd met klem werd weersproken.[64] Volgens islamitische leiders kan een extremistische organisatie geen kalifaat leiden en schendt IS met het uitroepen de islamitische wet.[65] Tevens zouden zij een plan bekend hebben gemaakt om binnen 5 jaar de gehele islamitische wereld te veroveren, inclusief het Iberisch Schiereiland en het voormalige Byzantijnse Rijk.[66][67] Volgens analisten zijn dergelijke irredentische dreigementen niet reëel. Zelfs Al Qaida claimde nooit een kalifaat te hebben gesticht, en definitieve uitingen over de eindtijd worden binnen de hoofdstromingen van de islam afgedaan als ketterij of 'woorden van de duivel'. Al-Baghdadi zou zich met extreme standpunten willen onderscheiden van Al Qaida-leider Ayman al-Zawahiri, om zich als 'ware opvolger' van Osama Bin Laden te profileren. Op deze manier zou IS kunnen groeien doordat al-Baghdadi in aanzien zou stijgen bij andere terroristische organisaties en onder nieuwe rekruten.[68]

Coalitie tegen IS[bewerken]

Luchtaanval van de coalitie op een positie van IS, oktober 2014

In het vierde kwartaal van 2014 sloten een aantal landen een bondgenootschap tegen IS. Met militaire middelen, door het uitvoeren van bombardementen en het afschieten van raketten, begonnen de landen die zich de coalitie hadden aangesloten de strijd tegen IS. De regeringen van diverse landen in de Golf stellen zich ook tegen IS op en lieten Amerikaanse straaljagers vanaf hun grondgebied aanvallen op IS uitvoeren.[69]

Volgens John Kerry, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, was in de strijd tegen IS het volgende nodig:

  • Met militaire middelen IS bestrijden
  • IS afsnijden van hun financiële middelen
  • Voorkomen dat personen uit het Westen zich bij IS aansluiten
  • De ideologie van IS weerleggen.

IS kon alleen definitief worden verslagen, wanneer een leger over land de terreurorganisatie zou verdrijven. Volgens velen, waaronder Bert Koenders, de minister van Buitenlandse Zaken voor Nederland, zou de strijd tegen IS nog jaren gaan duren, maar het was in geen geval de bedoeling dat westerse landen op Iraaks en Syrisch grondgebied zouden meedoen. Het verdrijven van IS was voor alles de verantwoordelijkheid van het Iraakse leger.

Niet deel uitmakend van de coalitie, maar niettemin tegenstanders van IS, zijn:

  • De regering-Assad, met wie de coalitie (openlijke) samenwerking weigert;
  • Iran, dat de Syrische en Iraakse regeringen steunt en onafhankelijk van de coalitie intervenieert ten gunste van de Koerden en Iraakse regering.[70] De coalitie bemoeit zich niet met de Iraanse interventie en steun, terwijl Israël deze veroordeelt. China en Rusland, die eveneens Assad steunen, zouden graag samenwerking met of deelname aan de coalitie door Iran zien; voor de VS is dat voorlopig niet bespreekbaar.
  • Turkije, dat echter tegelijkertijd is gaan strijden tegen de Turkse tak van de PKK, die op zijn beurt een van de belangrijkste tegenstanders van IS in de regio is.
  • Door de regering-Assad en Iran gesteunde, sji'itische groeperingen zoals Hezbollah en de Houthi's.
  • Rivaliserende streng-islamitische groeperingen zoals Al Qaida en de Taliban.[71]

Hoewel Israël beducht is voor IS, met name door aanwezigheid in zowel Syrië als de Sinai, heeft het zich voorlopig afzijdig gehouden. Het beschouwt Iran als een groter gevaar dan IS en is bang dat het Westen in ruil voor Iraanse steun concessies doet betreffende het Iraanse nucleaire programma. Ook is het bang dat een overwinning voor Assad en diens bondgenoten leidt tot een sterkere aanwezigheid van o.a. Hezbollah.[24]

Kobani[bewerken]

Gefilmde luchtaanval van de coalitie op IS nabij Kobani, oktober 2014
1rightarrow blue.svg Zie ook Slag om Kobani

Het overheersende nieuws dat in het derde kwartaal van 2014 uit het door IS gedomineerde gebied kwam was het beleg van IS van de Syrische stad Kobani, aan de grens met Turkije. Een coalitie met onder meer de Verenigde Staten bombardeerde de stad om de Koerdische strijders te ondersteunen en de burgers van Kobani tegen IS te beschermen.[72] Begin oktober had IS ondanks de voortdurende beschietingen van coalitietroepen een aanzienlijk deel van de stad in handen.[73] Hoewel het leven van de burgers in groot gevaar was, intervenieerde Turkije niet, omdat de bevolking van Kobani voornamelijk uit Koerden bestond. Wel stond Turkije de Peshmarga, dat zijn Koerden uit Irak, toe in Kobani de Koerden daar te gaan helpen.[74] Turkije en de Koerdische Arbeiderspartij PKK zijn gewezen vijanden. In januari 2015 wisten de Koerden na een langdurige strijd uiteindelijk Islamitische Staat met hulp van de coalitie, FSA en Pesjmarga uit Kobani te verdrijven.[75] De stad zelf werd voor het grootste deel verwoest. In juni 2015 werd bekend dat ook de laatste IS-strijders door soldaten van de Koerdische YPG uit Kobani waren verdreven, een week nadat IS ook Tell Abyad had moeten opgeven. Doordat de Koerdische strijders bovendien een legerbasis ten noorden van Ar-Raqqah wisten te veroveren, werden belangrijke aanvoerroutes voor IS vanuit het buitenland afgesloten. Ten zuiden van Kobani gingen de gevechten tussen de IS en Koerden nog wel door.[76]

2015[bewerken]

Actuele militaire situatie in Irak en Syrië.

██ In handen van de Iraakse overheid

██ In handen van Islamitische Staat (in Irak en de Levant) (IS)

██ In handen van de Iraakse Koerden

██ In handen van de Syrische overheid

██ In handen van andere Syrische rebellen: Islamitisch Front, Jabhat al-Nusra en Vrij Syrisch Leger

██ In handen van de Syrische Koerden

Actuele militaire situatie in Libië.

██ In handen van IS en Ansar al-Sharia

IS nam in januari 2015 twee Japanse gijzelaars gevangen en dreigde hen te onthoofden omdat Japan geld ter beschikking had gesteld voor de opvang van vluchtelingen van IS, wat klaarblijkelijk als een tegen IS gerichte daad werd geïnterpreteerd. Japan trachtte met de Jordaanse regering tot een uitruil van de Japanse gijzelaars en de Jordaanse piloot Moaz al-Kasasbeh tegen een Jordaanse jihadiste te komen, maar uiteindelijk onthoofdde IS beide Japanse gijzelaars.[77]

Een door IS gevangen genomen journalist, John Cantlie, werd door IS gebruikt en waarschijnlijk gedwongen om reportages te maken voor IS. Uit deze reportages zou blijken dat IS een goed georganiseerde staat zou hebben opgebouwd, dat het dagelijks leven gewoon doorging, dat de bevolking 'bevrijd' was van hun regeringen die zich door de Amerikaanse en Iraanse regeringen als marionetten zouden laten gebruiken en dat IS de slag om Kobani zou hebben gewonnen. Ook uitte Cantle kritiek op de coalitie, waarvan de bommen voornamelijk onschuldige burgers zouden treffen.[78]

De Syrische Koerden wisten IS uit Kobani te verdrijven. De Koerden grepen hierop het verkregen momentum aan om vrijwel het gehele oorspronkelijk bezette gebied te heroveren, waarbij ze weinig tegenstand van IS ontmoetten.[79] De Koerden heroverden in februari en maart 2015 nieuwe delen van de provincie Al-Hasakah.[80]

Het bleek dat IS ook in Afghanistan een macht had opgebouwd.[81] Hier ontmoette de beweging echter oppositie van zowel de regering als de Taliban. De Taliban willen voornamelijk een streng-islamitische staat stichten in Afghanistan, maar na decennia van oorlog willen zij vooral ook vrede. De pan-jihadistische denkbeelden van IS staan haaks hierop.[71]

Op 3 februari werd bekend dat Al-Kasasbeh al op 3 januari door IS om het leven was gebracht door middel van levend verbranden.[82] Dit leidde tot massale woede in Jordanië en de roep om wraak. Twee ter dood veroordeelde terroristen werden vroegtijdig geëxecuteerd in reactie op de moord op de piloot.[83] Op 10 februari werd door haar familie en de Amerikaanse regering bevestigd dat de Amerikaanse hulpverleenster Kayla Mueller was overleden. In augustus 2013 was ze gevangengenomen door IS, die haar overlijden eerder bekendmaakte. Volgens IS was ze als gevolg van een Jordaanse luchtaanval om het leven gekomen. De Amerikaanse regering gaf geen commentaar op deze verklaring.

In februari 2015 heeft een tak van IS in Libië 21 koptische christenen uit Egypte onthoofd. De Egyptische president zei dat zijn land op een "passende manier" op de dood van de Egyptische onderdanen zou reageren.[84] Zowel Egypte als Libië voerden luchtaanvallen op doelen van IS in Libië uit, waarbij tientallen IS-strijders werden gedood.[85] De Italiaanse minister van defensie Roberta Pinotti liet weten dat Italië militaire acties niet uitsluit indien diplomatie de opkomst van IS in Libië niet kan tegenhouden.[86] Frankrijk zette het vliegkampschip Charles de Gaulle tegen de IS in.[87]

In het noordoosten van Syrië werden in de tweede helft van februari door de IS minstens 220 christenen ontvoerd, aldus berichtte het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten.[88]. Dit gebeurde nadat IS een aantal christelijke dorpen had veroverd langs de rivier de Khabur ten noordwesten van Al-Hasakah. De internationale coalitie intensiveerde in reactie de bombardementen op IS in de omgeving van Tell Tamer en in het westen van Irak. Hierbij zouden volgens de Arabische zender Al Arabiya tientallen doden aan de zijde van IS zijn gevallen.[89]

In februari gaf IS ook een nieuw propagandafilmpje vrij, waarop is te zien hoe ca. 80 kindsoldaten worden getraind in een kamp. De opnames zijn vermoedelijk gemaakt in Ar-Raqqah.[90]

Mosoel[bewerken]

De IS had Mosoel, in het noordwesten van Irak, in het begin van 2015 nog stevig in handen. Daarom bereidden de Verenigde Staten een militaire aanval op Mosoel voor, die vooral door Irakese militairen moest worden uitgevoerd.[91] Qusai All Faraj, de openbare bibliotheek van Mosoel, viel aan IS ten prooi, waarbij 8.000 zeldzame boeken en manuscripten werden verbrand.[92] In Ninive, een oude ruïnestad in Mosoel die enige tijd de hoofdstad was van Assyrië, vernielde de IS kunstwerken en overgebleven ruïnes uit de tijd van het Assyrische Rijk. De standbeelden zouden getuigen van veelgodendom en afgodendienst.[93]

Tikrit[bewerken]

In juni 2014 had de IS Tikrit veroverd. Het Iraakse leger poogde aanvankelijk tevergeefs de stad te heroveren. Veel inwoners sloegen na de inname op de vlucht.[94] ISIS vernielde onder meer de eeuwenoude Assyrische Groene Kerk in de stad. Begin maart 2015 startte het leger van Irak een groot offensief om IS weer uit Tikrit te verdrijven.[95] De stad werd verdedigd door naar schatting 13.000 strijders.[96] Omstreeks 14 maart had het Iraakse leger driekwart van de stad terugveroverd.[97] Het leger wist de stad te omsingelen en kon op 1 april de volledige herovering melden.[98] IS verloor hierbij naar schatting 4000 strijders.[99] Tijdens de gevechten om Tikrit werd ook de graftombe van Saddam Hoessein door bommen van IS vernietigd. Het lichaam van de Iraakse ex-dictator was al eerder overgebracht naar een andere locatie.[100]

IS vermoordde honderden Jezidi's.[101][102]

Ramadi[bewerken]

Terwijl het Irakese leger in en rond Tikrit belangrijke overwinnen behaalde, viel de zuidelijker gelegen stad Ramadi in de provincie Anbar volledig in handen van IS. In enkele dagen tijd zouden meer dan 40.000 inwoners de stad zijn ontvlucht.[103]

Het was een beletsel voor de coalitie in Syrië hard tegen ISIS op te treden, omdat ISIS ook de vijand van het regime van Bashar al-Assad was. In het noorden van Syrië, bijvoorbeeld eerder bij de bevrijding van Kobani, had de coalitie wel bombardementen uitgevoerd. De Koerden gingen in het deel van Syrië, tegen de grens met Turkije aan, met hun opmars door en sloten de grens tussen Turkije en Syrië voor de ISIS af.[104]

Palmyra[bewerken]

In mei 2015 veroverde IS de laatste grensovergang tussen Syrië en Irak. Na een korte strijd wisten zij tevens de Palmyra in het oosten van Syrië in te nemen. Door de verovering van deze stad wist IS de aanvoerlijnen van het Syrische leger naar Deir ez-Zor af te snijden.

In juli 2015 gaf IS een nieuw filmpje vrij, opgenomen in Palmyra, waarop te zien is hoe een Syrische militair wordt onthoofd door een kind. Het was voor het eerst dat een dergelijke executie verricht door een minderjarige op film werd getoond, hoewel al langer bekend was dat IS hiervoor af en toe kinderen inzet. Zo werd er bijvoorbeeld in maart een Israëlische spion door een kind onthoofd.[105] In augustus 2015 onthoofdde IS in deze stad de 82-jarige archeoloog Khaled al-Asaad.[106]

Op 24 augustus kwam het bericht naar buiten dat IS in Palmyra de bijna 2000 jaar oude tempel van Baalshamin had opgeblazen.[107]

Executies en ontvoeringen[bewerken]

In juni 2015 gaf IS een nieuwe videofilm vrij, waar het Spaanse persbureau Europa Press de hand op wist te leggen. Hierop is te zien hoe IS drie nieuwe executiemethoden toepast. Een groep gevangenen wordt opgesloten in een kooi die vervolgens langzaam in een zwembad onder water wordt gezet. Een tweede groep van zeven mannen krijgt een koord om hun hals gebonden met daaraan explosieven, die tot ontploffing worden gebracht. Nog drie andere gevangenen worden opgesloten in een auto die men daarop met een raket laat exploderen. De video als geheel werd te gruwelijk geacht om op internet te zetten.[108] Ook verschenen er steeds vaker executievideos waarin de beulen minderjarigen of zelfs jonge kinderen zijn.

In augustus kwam een video naar buiten, gemaakt op een geheime plek in Afghanistan, waarop weer een nieuwe executiemethode van IS werd getoond. Tien gevangenen die er door IS van worden beschuldigd samen te spannen met de taliban worden gedwongen te knielen, terwijl er in de grond onder hen explosieven zijn begraven. De explosieven worden daarop tot ontploffing gebracht.[109]

In de eerste week van augustus ontvoerde IS ca. 230 christenen in het door de terreurbeweging veroverde al-Quaryatayn, een stad in de Syrische provincie Homs.[110] Later in augustus verwoestte IS in deze stad met bulldozers het Mar Elian-klooster, een katholiek klooster dat dateerde uit de vijfde eeuw.[111]

In de zomer van 2015 pleegde IS opnieuw zware bomaanslagen in Irak. Op 18 juli vond een zelfmoordaanslag plaats op een markt in de Noord-Iraakse plaats Khan Bani Saad, waarbij minstens 120 doden vielen.[112] Enkele dagen later vielen er 20 doden bij een aanslag in de soennitische wijk Baiyaa in het westen van Bagdad.[113] Op 13 augustus pleegde IS een nieuwe bomaanslag in Bagdad, in de wijk Sadr City, waarbij 76 doden vielen.[114]

Op 18 augustus zou bij een Amerikaanse luchtaanval de op één na hoogste leider van de IS zijn gedood.[115]

Misbruik van vrouwen[bewerken]

Jonge meisjes van 14 en 15 jaar zijn in het oorlogsgebied terechtgekomen, waar IS fatwa's heeft uitgegeven die de strijders het recht geven om geslachtsgemeenschap te hebben met zo'n kind, door voor een nacht in een schijnhuwelijk te treden.[116][117] Onder Syrische vluchtelingen zouden nog jongere meisjes zijn verkocht als seksslaaf aan rijke wahabis en pedofielen.[118][119]

IS-strijders misbruiken op grote schaal door hen gevangengenomen vrouwen en meisjes van etnische minderheden, vooral Jezidi's. Zij beschouwen ze als hun persoonlijke eigendom en gebruiken hen onder meer als seksslavinnen. IS komt openlijk voor deze praktijken uit.[120] Volgens schattingen van de VN uit mei 2015 waren er toen 3000 vrouwen en meisjes, van wie sommigen nog zeer jong waren, aan IS uitgeleverd.[121] De IS-strijders beroepen zich daarbij op de Koran en stellen dat die hun niet alleen het volste recht geeft om vrouwen te verkrachten, maar deze praktijken zelfs actief aanmoedigt.[122] De vrouwen zouden behalve verkracht ook worden doorverkocht of gedood, waarna in het laatste geval mogelijk hun organen in het hele Midden-Oosten werden verhandeld.[123]

Organisatie[bewerken]

Tot Islamitische Staat in Irak en de Levant behoorde onder andere Al Qaida in Irak. De emir van Al Qaida in Irak, Abu Hamza al-Muhajir werd op vrijdag 20 april 2007 uitgeroepen tot 'minister van Oorlog' voor 'Islamitische Staat'. Na zijn dood op 18 april 2010 werd hij opgevolgd door Abu Suleiman al-Naser. De eerste emir van de Staat was Abu Abdullah al-Rashid al-Baghdadi, die na zijn dood, eveneens op 18 april 2010, werd opgevolgd door Abu Bakr al-Baghdadi. IS heeft naar eigen zeggen de provincies Anbar, Diyala, Ninawa en delen van Babel en Wasit in handen. Baquba werd als 'hoofdstad' van Islamitische Staat in Irak en de Levant aangemerkt. In de steden Ramadi en Falluja heeft IS de meeste aanhangers. In de Syrische burgeroorlog strijdt de terreurbeweging zowel tegen de regering van Bashar al-Assad als tegen diverse andere rebellengroeperingen in Syrië, inclusief zowel gematigd religieuze als jihadistische groeperingen.

Strijders van IS bleken door hun jarenlange ervaring in het vechten tegen Amerikaanse, sjiitische en Koerdische legers in Irak het meest getraind en succesvol in de Syrische burgeroorlog tegen het leger van Assad. Hierdoor sloten veel andere doorgewinterde strijders uit Noord-Afrika en Tsjetsjenië zich bij hen aan, en konden zij in korte tijd een groot deel van Noordoost-Syrië in handen nemen. Hun aantrekkingskracht op lokale rebellen is echter kleiner, omdat het doel van IS geen democratie of verdrijving van Assad is. De beweging is enkel uit op het consolideren van grondgebied om haar eigen interpretatie van de islam te verspreiden.

De praktijken van IS vertonen veel gelijkenis met die van de Taliban in het grensgebied tussen Pakistan en Afghanistan. Zo kreeg de terreurbeweging volledig de controle in handen over de Syrische stad Raqqa, waar ze haar strikte vorm van de sharia implementeert.[124] Nadat de organisatie ook volledige steden in Irak in handen kreeg, werden deze wetten ook hier ingevoerd.[125][126][127][128] Veel kerken, moskeeën, tempels, tombes, begraafplaatsen en historische gebouwen zijn vernietigd in onder andere de steden Ar-Raqqah, Mosoel en Telafar. Zowel sjiitische als soennitische gebouwen worden met explosieven opgeblazen of met bulldozers gesloopt.[129][130][131][132][133][134][135] Alleen al voor de stad Mosoel publiceerde IS een lijst van 50 moskeeën die vernietigd moeten worden. In moskeeën die de terreurbeweging heeft opgeblazen lagen tevens eeuwenoude korans en Hadith-verzamelingen, die in vlammen zijn opgegaan.[136] Ook duizenden jaren oude Griekse mozaïeken en Assyrische sculpturen werden vernietigd, en gevreesd wordt voor het voortbestaan van enkele unieke ruïnesteden uit de Oudheid.[137][138][139]

Behalve de aanslagen en willekeurige moorden op yezidi's, zouden in de tweede helft van 2014 op eigen gebied 1.878 personen zijn geëxecuteerd. Het merendeel, 1.175 bestond uit burgers, waaronder 8 vrouwen en 4 kinderen, die de opgelegde streng-islamitische wetgeving hadden overtreden. 120 personen waren lid van IS en werden gestraft voor ongehoorzaamheid of voor militaire tegenvallers tegen onder andere de Peshmarga. De rest bestond uit voormalige troepen van Assad en lokale stammen die zich tegen IS hadden verzet.[140]

Onderwijs voor meisjes werd verboden. Voor jongens zijn er in het door IS gecontroleerde gebied alleen nog religieuze scholen, madrassa, die het radicale gedachtegoed van de terreurbeweging onderwijzen. Video's van diploma-uitreikingen van basisscholen die door IS op sociale media werden gezet tonen jonge kinderen in camouflagekleding en zwarte martelaarsgewaden.[141][142] In Mosul hielden ouders massaal hun kinderen thuis uit protest tegen het door IS opgelegde curriculum.[143]

IS pretendeert een islamitische staat of kalifaat op te bouwen, en tracht als zodanig legitimiteit op te bouwen; in de eerste plaats in het eigen gebied en in de tweede plaats als gebaar richting (met name soennieten in) het buitenland. Zo heeft de staat een sociaal hulpprogramma, en liet ambtenaren in het veroverde gebied in functie blijven zolang ze zich naar de wensen van IS schikten. Zowel een reguliere als een 'zedenpolitie' zijn in functie en dwingen de door de beweging opgelegde normen af. Ook kondigde IS aan een eigen valuta in te willen voeren.[144] IS geeft een eigen propagandatijdschrift uit, 'Dabiq'.[145] In 'Dabiq' worden de harde maatregelen (inclusief seksslavernij van yezidi-vrouwen) gerechtvaardigd en bevinden zich interviews met gevangenen (o.a. westerse gevangenen en een gevangengenomen Jordaanse piloot) en 'jihadgangers' geïnterviewd.[146] In december 2014 bleek echter dat IS kampt met prijsstijgingen, schaarste en een ineffectief leiderschap. De stroom- en drinkwatervoorzieningen in de bezette gebieden haperen, terwijl er onvoldoende artsen zijn. De beweging zou al haar energie in de gewapende strijd en het afdwingen van de islamitische wetgeving steken, waardoor voor organisatie van het bezette gebied weinig ruimte meer is.[147]

Sleutelfiguren[bewerken]

IS is voortgekomen uit een coalitie van jihadistische opstandelingen in Irak die samenwerken met het ba'athistische Leger van de Mannen van de Naqshbandi Orde, waarin zich veel oud-Ba'athisten bevinden. Een deel van deze voormalige kaders uit Saddam Hoesseins regime heeft de extremistische leer van IS aanvaard, is geradicaliseerd en bekleedt met name in Irak sleutelfuncties. Ook in Syrië mogen ambtenaren uit het Assad-regime in functie blijven zolang ze gehoorzamen aan IS. Het monsterverbond tussen IS en de Naqshibandi levert IS aan de ene zijde bestuurlijke en militaire ervaring, en verschaft de ex-Ba'athisten van de Naqshibandi een nieuwe machtsbasis.[24] Sleutelfiguren binnen IS zijn:

  • Abu Bakr al-Baghdadi, werkelijke naam Ibrahim Awwad Ibrahim Ali al-Badri al-Samarrai, de leider en zelfbenoemde kalief. Sinds hij het kalifaat uitgeroepen heeft, laat hij zich aanduiden als 'kalief Ibrahim'. Hij vertoont zich zelden in het openbaar.
  • Abu Muslim al-Turkmani, werkelijke naam Fadel Ahmed Abdullah al-Hiyali: een ex-kolonel uit het Iraakse leger ten tijde van Saddam Hoessein. Had tot zijn dood eind 2014 de leiding over de Iraakse operaties van IS,
  • Abu Ali al-Anbari, een ex-generaal uit het Iraakse leger ten tijde van Saddam Hoessein die de leiding heeft over de Syrische operaties van IS,
  • Abu Ayman al-Iraqi, werkelijke naam Adnan Latif Hamid al-Sweidawi, hoofd van de militaire raad, de shura van IS,
  • Abu Mohammad al-Adnani, werkelijke naam Abu Mohammad al-Adnani al-Shami, heeft een achtergrond als verzetsstrijder tegen de Amerikaanse invasie in Irak sinds 2003 en heeft de leiding over officiële communicaties van IS,
  • Abu Omar al-Shishani, of Abu Omar de Tsetsjeen, werkelijke naam Tarkhan Tayumurazovich Batirashvili, is een belangrijke commandant en heeft waarschijnlijk de IS-troepen aangevoerd in de slag om Kobani. Hij was oorspronkelijk een orthodox-christelijke, maar etnisch Tsjetsjeense, Georgier met een christelijke vader en moslimmoeder. Hij vocht mee in het Georgische leger in de Georgisch-Russische Oorlog in 2008 en bekeerde zich vrij snel daarna tot de islam, waarop hij een radicale levenshouding aannam en zich bij jihadistische groeperingen aansloot. Hij is zeer herkenbaar omdat hij zijn gezicht niet maskert en een lange rode baard heeft. Overigens worden de meeste niet-Arabische jihadisten binnen IS niet hoog aangeslagen.
  • Jihadi John, werkelijke naam Mohammed Emwazi, geboren als Muhammad Jassim Abdulkarim Olayan al-Dhafiri, is een Engelse in Koeweit geboren moslim van Iraakse afkomst. Hij heeft voor de camera verscheidene gijzelaars onthoofd en politieke leiders en landen bedreigd. Hij staat zodanig bekend als beul van de IS. Ook bewaakte hij gijzelaars met 3 andere Engelse moslims. De gevangenen herkenden hun accent en dit leverde hun de bijnaam 'de Beatles' op. Emwazi, die duidelijk de belangrijkste van het groepje was, werd 'John' genoemd naar John Lennon. De media veranderden dit in 'Jihadi John'.
  • Aqsa Mahmood, een vrouwelijke jihadiste uit Glasgow die naar de IS trok, er trouwde en nu voor de IS propaganda maakt.[148]

Middelen[bewerken]

IS is met een geschat vermogen van meer dan 2 miljard dollar de rijkste terreurbeweging in de wereld. Dit vermogen maakt het succes van de organisatie mogelijk. Hoewel donaties aanvankelijk de belangrijkste inkomstenbron vormden, trekt IS inmiddels voornamelijk inkomsten uit criminele activiteiten en het te gelde maken van economische hulpbronnen in het bezette gebied.

  • IS heeft inkomsten uit de handel in aardolie. IS probeert oliebronnen te veroveren en te behouden.[36] Toen de Verenigde Staten ingrepen om de opmars van IS te stoppen, begonnen ze met het bombarderen van oliebronnen in handen van IS. Olie- en gasvelden zijn belangrijke strategische doelen. Olie vormt het leeuwendeel van de inkomsten van IS, met ruim 1 miljard dollar op jaarbasis 38% van de inkomsten. Nog eens 489 miljoen dollar of 17%, is op jaarbasis afkomstig uit gasbaten.[149] In de regio bestaat reeds een netwerk van illegale oliehandel en geïmproviseerde raffinaderijen, daterend uit de tijd van Saddam Hoessein, toen aanvankelijk de Koerden en later de onder embargo staande Iraakse regering geld verdiende aan de oliesmokkel. Koerdische en Syrische handelaren fungeren als tussenpersonen.[150]
  • In 2003 werden vele kostbaarheden uit het Nationaal Museum van Irak in Bagdad gestolen. Sindsdien worden er in Irak en Syrië heel veel antieke voorwerpen gestolen, wat zeer ten koste gaat van het materieel erfgoed van het gebied. Ook voor IS is de verkoop van gestolen kunst een bron van inkomsten. Kunstroof is in het gebied een groot probleem. Deze vindt veelvuldig plaats doordat tal van archeologische vindplaatsen worden leeggeroofd.[151]
  • IS wordt ook gesteund door individuele donaties uit Qatar,[152] Koeweit, Saoedi-Arabië[153] en de Verenigde Arabische Emiraten.[154][155] Donaties vormen met 50 miljoen dollar op jaarbasis met 2% maar een klein deel van de inkomsten.[149]
  • Op kleinere schaal heeft IS inkomsten uit de plundering van banken, diefstal van staatseigendom, afpersing van winkeliers, belasting van christenen en het heffen van tol. Dit levert IS gezamenlijk op jaarbasis met 360 miljoen dollar 12% op.[149]
  • 120 miljoen dollar of 4% wordt op jaarbasis verdiend met het kidnappen van belangrijke personen om losgeld te innen.
  • Met de cementindustrie wordt 292 miljoen dollar of 10% van de jaarlijkse inkomsten verdiend, met de verkoop van fosfaten 300 miljoen dollar 10% en van voedingsmiddelen 200 miljoen dollar 7%.[149]

IS betaalt strijders een salaris variërend van 400 tot 600 dollar per persoon per maand. Strijders krijgen vaak huizen en auto's toegewezen die vluchtelingen hebben achtergelaten of die zijn geconfisqueerd.[156] Ook ontvangen burgerlijk ambtenaren die onder Assad dienden en het IS-kalifaat zijn blijven dienen in veel gevallen nog salaris van dezelfde regering, al moeten ze daarvoor wel naar de door de regering beheerste gebieden om hun geld te halen.

Steun[bewerken]

Deze groepen hebben steun voor IS verklaard, ofwel volledig of gedeeltelijk.

Saoedi-Arabië[bewerken]

Hoewel Saoedi-Arabië het zelf ontkent zeggen onder meer de Iraakse premier Nouri al-Maliki en westerse commentatoren dat Saoedi-Arabië IS financiert.[167][168][169][170][171]

Qatar[bewerken]

Qatar wordt ervan beschuldigd te fungeren als doorvoerhaven voor de stroom van middelen aan de IS. Hoewel er geen bewijs is dat het bewind in Qatar zelf IS financiert, wordt het land bekritiseerd omdat het niet genoeg zou doen om de financiering van IS te stoppen.[172][167] Volgens het Amerikaanse ministerie van Financiën zijn er een aantal financiers van terrorisme actief in Qatar. De Qatarese staatsburger Abd al Rahman al Nuaymi diende als gesprekspartner tussen Qatarese donoren en leiders van al-Qaida in Irak (AQI). Nuaymi hield naar verluidt toezicht op de donatie van 2 miljoen dollar per maand naar AQI. Nuaymi is een van de vele van de in Qatar gevestigde Al-Qaeda financiers die zijn gesanctioneerd door de het Amerikaanse ministerie. Volgens sommige rapporten zijn Amerikaanse functionarissen van mening dat het grootste deel van donaties naar IS en Al Qaida uit Qatar komt in plaats van Saoedi-Arabië.[173]

In augustus 2014 beschuldigde de Duitse minister Gerd Müller Qatar er expliciet van banden met IS te hebben.[174]

Turkije[bewerken]

Turkije wordt ervan beschuldigd IS te steunen, vooral door de Syrische Koerden.[175][176] Volgens journalist Patrick Cockburn zijn er sterke aanwijzingen voor een zekere mate van samenwerking tussen de Turkse inlichtingendiensten en IS, hoewel de precieze aard van de relatie troebel zou zijn.[177] Verschillende IS-strijders hebben beweerd dat Turkije de organisatie steunt.[178][179][180] In Turkije zelf veroorzaakt IS toenemende politieke polarisatie tussen secularisten en islamisten.[181]

De autoriteiten in Turkije bevestigden berichten op de sociale media dat een gewonde commandant van IS werd behandeld in een ziekenhuis in Denizli. Ze verklaarden dat de terrorist het volledige recht had op medische zorg "omdat hij een Turkse staatsburger is".[182]