Jaardicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Chronogram op de kerk van Rupelmonde
Chronogram op de tiendschuur van Herkenrode
Chronogram boven de ingang van de dorpskerk te Spalbeek

Een jaardicht of chronogram bestaat uit één of meer versregels, of een korte spreuk, waarin de letters M, D, C, L, X, U, V, W, I en Y als Romeinse cijfers beschouwd, bij samentelling een bepaald jaartal geven (synoniem: chronogram, jaartalvers, getalvers, tijdvers, carnacioen). Alle letters die in de tekst voorkomen, die een Romeins cijfer voorstellen, moeten gebruikt worden. Meestal staan zij als hoofdletters of groter afgebeeld, soms ook in een andere kleur. Strikt genomen moet de tekst in het Latijn gesteld zijn, in elk woord van de tekst moet minstens één Romeins cijfer voorkomen en de letter U moet als V geschreven worden.

Het chronogram op de kerk van Rupelmonde bijvoorbeeld, GLORIOSE VICIT DRACONEM (Roemrijk overwon hij de draak) (zie foto) geeft het bouwjaar 1758 aan: L (50) + I (1) + V (5) + I (1) + C (100) + I (1) + D (500) + C (100) + M (1000) = 1758

Gaat het jaartalvers over een bepaalde gebeurtenis, dan geeft het getal het jaartal aan waarin deze heeft plaatsgevonden.

De vorm wordt veel gebruikt in eerste stenen, uithangborden en gevelstenen. Door het gekunstelde karakter laat de begrijpelijkheid van de tekst soms te wensen over.

Een chronogram met een vrome maar toch ook hypocriete ondertoon staat op de tiendschuur van de abdij van Herkenrode in Hasselt. Abdis Anna Catharina de Lamboy liet er het jaartal 1656 opzetten als L'ABONDANCE DE DIEV (De overvloed van God, terwijl het om een tiendschuur gaat, toch een belastingkantoor avant la lettre).

Boven de ingang van de dorpskerk van Spalbeek, een deelgemeente van Hasselt is een chronogram aangebracht, verwijzend naar de inwijding van de kerk door bisschop Doutreloux in 1890.

Een chronogram kan in vrijwel iedere Europese taal worden gemaakt, zoals te zien is in onder andere Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland, maar traditioneel worden zij vanuit het Latijn gemaakt.

Externe link[bewerken]