Jaardicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Chronogram op het huis De gulden boot op de Grote Markt van Brussel :
qVas fVror hostILIs sUbVerterat IgnIbUs æDes
sartor restaVrat præsIDIbVsqUe DICat
.
Chronogram op de kerk van Rupelmonde
Chronogram op de tiendschuur van Herkenrode
Chronogram boven de ingang van de dorpskerk te Spalbeek

Een jaardicht of chronogram bestaat uit één of meer versregels, of een korte spreuk, waarin de letters M, D, C, L, X, U, V, W, I en Y als Romeinse cijfers beschouwd, bij samentelling een bepaald jaartal voorstellen (synoniemen: chronogram, jaartalvers, getalvers, tijdvers, carnacioen).

Vorm[bewerken | brontekst bewerken]

In een jaardicht moeten alle letters die een Romeins cijfer voorstellen en die in de tekst voorkomen, daadwerkelijk gebruikt worden. Meestal staan zij als hoofdletters of groter afgebeeld, soms ook in een andere kleur, wat een aanwijzing is dat er een verborgen boodschap in de tekst zit.

Een chronogram kan in vrijwel iedere Europese taal worden gemaakt, zoals men onder meer ziet in Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland, maar strikt genomen moet de tekst in het Latijn opgesteld zijn.

In elk woord van de tekst moet ten minste één Romeins cijfer voorkomen en de letter U moet als V geschreven worden. De letter W geldt als dubbel V; Y als dubbel I.

Gaat het jaartalvers over een bepaalde aangelegenheid, dan geeft het getal het jaartal aan waarin de gebeurtenis heeft plaatsgevonden.

Het jaardicht wordt veel gebruikt in de eerste steen van gebouwen, in uithangborden en gevelstenen. Door het gekunstelde karakter laat de begrijpelijkheid van de tekst soms te wensen over.

Getalwaarde van de letters[bewerken | brontekst bewerken]

  • M = 1000
  • D = 500
  • C = 100
  • L = 50
  • X = 10
  • V (U) = 5
  • W (V + V) = 5 + 5 (=10)
  • I (J) = 1
  • Y (I + I) = 1 + 1 (=2)

Voorbeelden[bewerken | brontekst bewerken]

  • Het chronogram op de kerk van Rupelmonde bijvoorbeeld, GLORIOSE VICIT DRACONEM (Roemrijk overwon hij de draak) (zie foto) geeft het bouwjaar 1758 aan: L (50) + I (1) + V (5) + I (1) + C (100) + I (1) + D (500) + C (100) + M (1000) = 1758.
  • Een ander voorbeeld: Karel II van Spanje gaf zijn naam aan Charleroi gesticht in 1666 met als chronogram CaroLoregIUM FUnDatUr (Charleroi is gesticht): C + L + I + U + M + U + D + U = 1666.
  • Een chronogram met een vrome maar toch ook hypocriete ondertoon staat op de tiendschuur van de abdij van Herkenrode in Hasselt. Abdis Anna Catharina de Lamboy liet er het jaartal 1656 opzetten als L'ABONDANCE DE DIEV (De overvloed van God, terwijl het om een tiendschuur gaat: een belastingkantoor avant la lettre).
  • Boven de ingang van de dorpskerk van Spalbeek (een deelgemeente van Hasselt) is een chronogram aangebracht, verwijzend naar de inwijding van de kerk door bisschop Doutreloux: SECUNDA DIE JUNII CONSECRAVIT DOUTRELOUX (Doutreloux wijdde op 2 juni: C + U + D + D + I + J + U + I + I + C + C + V + I + D + U + L + U + X). Jaartal = 1890.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

1rightarrow blue.svg Romeinse cijfers

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Chronograms in writing van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.