Jan Marijnissen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jan Marijnissen
Marijnissen2006.jpg
Algemene informatie
Naam Johannes Guillaume Christianus Andreas Marijnissen
Geboren 8 oktober 1952 in Oss
Functie Partijvoorzitter SP
Partij KEN-ml (tot 1972)
SP (vanaf 1972)
Politieke functies
1976-1993 Lid gemeenteraad Oss
1978-1993 Fractievoorzitter
1987-1989 Lid Provinciale Staten Noord-Brabant (fractievz.)
1988-heden Partijvoorzitter
1988-2008 Politiek leider
1994-2010 Lid Tweede Kamer
1994-2008 Fractievoorzitter
Parlement & Politiek - biografie
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Nederland

Johannes Guillaume Christianus Andreas (Jan) Marijnissen (Oss, 8 oktober 1952) is een Nederlands politicus. Hij was sinds 1994 namens de Socialistische Partij lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, tot 17 juni 2010. Sinds 1988 is hij partijvoorzitter van de SP en van 1994 tot 2008 was hij tevens fractievoorzitter in het parlement en de politiek leider van zijn partij.

Levensloop[bewerken]

Jeugd[bewerken]

Marijnissen werd geboren als jongste van de vier kinderen in het katholieke gezin van een gemeenteambtenaar. Zijn vader overleed aan een hartinfarct toen Marijnissen tien jaar oud was. Omdat zijn moeder de zorg voor vier kinderen, van wie één met het syndroom van Down, niet aankon, werd hij in 1963 naar de kostschool (Carmellyceum) van de Paters Carmelieten in Oldenzaal gestuurd. Hier was Marijnissen een klasgenoot van Henk Kamp, een latere collega in de Tweede Kamer. Vanaf 1964 zat hij op het gymnasium Bernrode in Heeswijk. Na twee jaar verliet hij deze school en keerde hij terug naar Oss, om daar de hbs te doen op het Titus Brandsma Lyceum. Na het voortijdig verlaten van het middelbaar onderwijs was hij werkzaam als fabrieksarbeider, eerst in een ijsfabriek en later bij Zwanenberg in Oss. Van 1974 tot 1985 was Marijnissen werkzaam als lasser in de metaalindustrie.

Politiek activisme[bewerken]

Op Bernrode verloor Marijnissen zijn katholieke geloof, naar eigen zeggen vanwege de lijdensvraag. Op de hbs raakte hij geïnteresseerd in filosofie en linkse politiek. Hij las Marx, Freud en Marcuse en sloot zich aan bij de maoïstische vleugel van de protestbeweging. In 1971 werd hij gekozen in het bestuur van de Kommunistiese Partij Nederland/Marxisties Leninisties (KPN/ML), een afsplitsing van de Kommunistiese Eenheidsbeweging Nederland (KEN). In oktober 1972 werd de naam van deze partij gewijzigd in Socialistiese Partij.

Nadat er in 1973 een wilde staking ontstond bij tapijtenfabriek Bergoss, nam Marijnissen ontslag bij Zwanenberg om zich volledig op het activisme en de partij te werpen. In 1974 boekte zijn partij een succes in de gemeente Oss, waar het met drie zetels in de gemeenteraad kwam. In augustus 1976 kwam Marijnissen tussentijds in de raad, als opvolger van een afgetreden partijgenoot. Hij was op dat moment met 23 jaar het jongste raadslid van Nederland en zou raadslid blijven tot 1993, toen hij zich volledig ging richten op een landelijke doorbraak. In de raad liet Marijnissen zich met name in de eerste jaren weinig zien en richtte hij zich voornamelijk op het buitenparlementair activisme. Halverwege de jaren tachtig werd Marijnissen door zijn vriend Tiny Kox naar het landelijk partijkantoor gehaald, waar hij lid werd van het bestuur en bezoldigd medewerker van de partij. Na de dood van partijleider Daan Monjé in oktober 1986 werd de macht van Kox en Marijnissen binnen de partij ras groter. In januari 1988 volgde Marijnissen oudgediende Hans van Hooft op als voorzitter van de SP.

Inmiddels was Marijnissen tevens lid geworden van de Provinciale Staten van Noord-Brabant. Op landelijk niveau spande hij zich in de SP te moderniseren en ogenschijnlijk te ontdoen van het laatste maoïstische en marxistische vertoon. Bij de Tweede Kamerverkiezingen 1989 was hij voor het eerst lijsttrekker van de SP. De partij voerde een voor een kleine partij grote verkiezingscampagne, maar haalde de kiesdrempel desondanks niet. In de periode tot aan de volgende verkiezingen (in 1994) werd onder leiding van Marijnissen vervolgens hard aan de landelijke bekendheid gewerkt en werd aan het partijapparaat meer structuur gegeven.

In de Tweede Kamer[bewerken]

Bij de Tweede Kamerverkiezingen 1994 is Marijnissen opnieuw lijsttrekker, en dit keer komt de SP voor het eerst in haar bestaan in het parlement, met twee zetels. Marijnissen wordt fractievoorzitter; Remi Poppe is het andere SP-Kamerlid. Onder de leiding van Marijnissen groeit de SP in de Tweede Kamer naar vijf zetels in 1998, negen zetels bij de verkiezingen van 2002 en 2003, en 25 zetels in 2006. Ook de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 leveren forse winst op.

Na de verkiezingen van 2003 ontstaat een conflict tussen Marijnissen en SP-Kamerlid Ali Lazrak, als deze laatste tegen gemaakte afspraken in besluit om zich niet langer te houden aan de regeling die stelt dat alle SP-volksvertegenwoordigers een deel van hun salaris afdragen. Nadat dit Kamerlid Marijnissen beschuldigt van dictatoriaal optreden en een bemiddelingspoging mislukt, verlaat Lazrak de fractie op 2 februari 2004.

In 2007 deed Marijnissen stof opwaaien met zijn opmerking dat het "een dikke extra plus" zou zijn wanneer de PvdA-politici Aboutaleb en Albayrak er voor zouden kiezen om hun buitenlandse paspoorten in te leveren.[1]

Marijnissens gezondheid neemt intussen af. In 2005 is hij enige maanden afwezig uit de Kamer vanwege een hernia. Agnes Kant vervult (op dat moment tijdelijk) het fractievoorzitterschap en Harry van Bommel is woordvoerder van de SP-campagne tegen de Europese Grondwet. Op dinsdag 17 juni 2008 maakte Marijnissen bekend om gezondheidsredenen definitief te stoppen als fractievoorzitter van de SP. Hij bleef wel Kamerlid en landelijk partijvoorzitter. [2] Agnes Kant volgde hem op als fractievoorzitter. Op 20 maart 2010 maakte de SP bekend dat Marijnissen niet verkiesbaar is voor de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni dat jaar.[3]

Op zijn laatste dag als Kamerlid, op 16 juni 2010, kreeg hij een staande ovatie van de overige leden.

Politieke stijl[bewerken]

Marijnissens politieke stijl en manier van leiding geven worden door Daniel Finn in New Left Review gekarakteriseerd als "effectief en charismatisch", hoewel ook "dominant [overbearing] en ongeduldig jegens meningsverschillen binnen de partij" (terwijl opvolger Emiel Roemer een wat "relaxtere" houding inzake partijdiscipline zou hebben).[4]

Taalgebruik[bewerken]

Marijnissen zorgde herhaaldelijk voor opschudding door zijn taalgebruik in de Tweede Kamer. Beroemd werden de woorden "effe dimmen" die hij in oktober 1997 tegen toenmalig waarnemend Kamervoorzitter Weisglas sprak. Nadat Marijnissen in een langdurig debat over het 'tentasiel' al drie uur had gezwegen, wilde hij interrumperen. De voorzitter maande hem het kort te houden gezien de sterke uitloop van het debat. Marijnissen voelde zich onheus bejegend en riep: "Even dimmen, ja, even dimmen." Toen Weisglas hem vroeg deze woorden terug te nemen antwoordde Marijnissen "dat ben ik absoluut niet van plan", waarop Weisglas reageerde met "waarvan akte". Marijnissen mocht hierop alsnog interrumperen.[5]

Kort daarop, in december 1997, tartte hij wederom het gezag van de Kamervoorzitter. In een spoeddebat over de minister van volksgezondheid Borst in de varkenscrisis, deed zich een dergelijk incident voor. Op een waarschuwing van Kamervoorzitter Bukman dat hij hem het woord zou ontnemen, reageerde Marijnissen met "dat maak ik zelf wel uit". Evenals Weisglas nam Bukman daar slechts notitie van.[6] [7] Middels een ingezonden stuk in Trouw lichtte Marijnissen toe, na een verwijzing naar het 'even dimmen' -incident: "In het debat (...) werd ik wederom reeds bij mijn eerste interruptie door de voorzitter gekapitteld. Bij het uitspreken van mijn tweede zin ontnam hij mij het woord. Hij was het niet eens met de inhoud van mijn opmerking, hoewel die alles te maken had met het verloop van het debat tot dan toe. Echter, indien een Kamerlid binnen de orde iets wil opmerken en hij krijgt daar toestemming voor, is het Kamerlid vervolgens zelf verantwoordelijk voor de inhoud van zijn opmerking. Een voorzitter die zich ook gaat bemoeien met de inhoud van een inbreng gaat echt te ver. Toen ik zei "Dat maak ik zelf wel uit' sloeg dat dan ook op mijn vrijheid in te brengen wat ik zelf wil en niet op de vrijheid te mogen interrumperen of niet.".[8]

Toen hij om zijn onomwonden taalgebruik ruime bekendheid had verworven werden de gevleugelde woorden 'effe dimmen' de hoofdtitel van zijn tweede boek als Kamerlid, dat verscheen in maart 1998. Het leverde hem evenwel ook een reputatie van 'provocateur' op.[9] [10] In Effe Dimmen! deed hij verslag van zijn ervaringen als nieuweling in Den Haag. De consternatie over zijn taalgebruik vond hij blijkens een interview exemplarisch voor de Haagse politieke mores en codes die zozeer afwijken van wat in de rest van het land gebruikelijk is.[11]

In mei 2009 raakte Marijnissen opnieuw in opspraak wegens 'onparlementair taalgebruik' in de Tweede Kamer, toen hij de minister van Ontwikkelingssamenwerking Koenders schoffeerde door hem voor een "flapdrol" uit te maken. Dat riep hij vanuit de bankjes driemaal achtereen tijdens het vragenuurtje terwijl Koenders aan het woord was. Aanleiding zou zijn geweest de volgens hem "hooghartige manier" waarop Koenders weigerde de vraag te beantwoorden van SP'er Irrgang of de minister niet "een beetje de rol van burgemeester in oorlogstijd" vervulde omdat Nederland voorstellen zou afzwakken die arme landen meer invloed moeten geven in het "meepraten over de aanpak van het sprinkhaankapitalisme". Koenders veroordeelde het niveau van de formuleringen, waarna Marijnissen hem aldus karakteriseerde. Toen Koenders bij zijn vertrek uit de zaal aan Marijnissen opheldering verzocht, stuurde Marijnissen hem met een nonchalant gebaar weg bij zijn bankje, volgens de minister met de woorden "Ga de Kamer uit. Je hebt hier niets te zoeken.". Volgens SP-leider Kant betrof het "een keurig Nederlands woord".[12] [13] [14] [15] [16] [17] [18]

Persoonlijk[bewerken]

Jan Marijnissen is getrouwd en heeft een dochter. Zowel zijn vrouw Mari-Anne als zijn dochter Lilian zijn namens de SP gemeenteraadslid in Oss.

Bibliografie[bewerken]

Onderscheidingen[bewerken]

Trivia[bewerken]

  • Marijnissen heeft verschillende bijnamen verwijzend naar zijn geboorteplaats zoals het orakel van Oss en de tovenaar uit Oss.
  • In 2005 werd het door Marijnissen geïntroduceerde woord 'sorrydemocratie' opgenomen in de Dikke van Dale.
  • In 2006 ging Jan en Alleman -The Movie- (Viewpoint/SP) in première - 5 mini-documentaires (5x 5'00") over resp. onderwijs, sollicitatieplicht, bureaucratie, jeugdzorg en bejaardenzorg, namens Jan Marijnissen gemaakt door de cineast Theo Uittenbogaard
  • In 2006 ging tevens Jan en Alleman -Het Lied- (Viewpoint/SP) in première; het campagne-lied/verkiezingsspotje, op tekst van Jan Boerstoel, uitgevoerd door Bob Fosko en anderen, plus de SoeP-mobiel naar een ontwerp van Joep van Lieshout, opgenomen op de Dappermarkt in Amsterdam
  • Hij beschouwt zichzelf als een Agnost. [20]
  • Op 25 juli 2010 was hij de gast in de televisieserie van de VPRO Zomergasten.

Gastrol[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Populariteit SP daalt na uitspraken Marijnissen, Trouw, 6 april 2007
  2. Marijnissen vertrekt als SP-fractievoorzitter, Trouw, 17 juni 2008
  3. Jan Marijnissen keert niet terug als Tweede Kamerlid. Website SP, 20 maart 2010
  4. Daniel Finn (2012). Order reigns in The Hague. New Left Review 77, september/oktober 2012. Geraadpleegd 8 november 2012].
  5. "Kamervoorzitter moet 'even dimmen' van Marijnissen", Trouw, 8 oktober 1997, pag. 4
  6. "Straat", Trouw, 18 december 1997, pag. 1
  7. "Marijnissen negeert het gezag van de Kamervoorzitter", Trouw, 18 december 1997, pag. 4
  8. Jan Marijnissen "Kamerlid baas over zijn tekst", Trouw, 20 december 1997, pag. 11
  9. Kees Versteegh "Jan Marijnissen: de provocateur...", NRC Handelsblad, 23 maart 1998, pag. 2
  10. Willem Breedveld "Marijnissen stuitert net iets te vaak met de bal", Trouw, 27 maart 1998, pag. 16
  11. Henny de Lange "JAN MARIJNISSEN - Ik ben voor mijn achterban geen goeroe", Trouw, 14 april 1998, pag. 2
  12. Yvonne Hamar & Saskia Gaster "Koenders pissig over gedrag Marijnissen", ANP, 26 mei 2009
  13. "Een hoop gedoe om een flapdrol", NRC Handelsblad, 27 mei 2009, pag. 3
  14. Machteld van Hulten "Marijnissen noemt Koenders 'flapdrol'", de Volkskrant, 27 mei 2009
  15. "Rel om 'keurig Nederlands woord'; SP'er Marijnissen scheldt minister uit voor 'flapdrol'", De Telegraaf, 27 mei 2009, pag. 3
  16. Marcia Nieuwenhuis "'Hij is een flapdrol, flapdrol, flapdrol'; Jan Marijnissen", De Pers, 27 mei 2009, pag. 3
  17. Axel Veldhuijzen "Marijnissen jaagt 'flapdrol' Koenders op stang", Algemeen Dagblad, 27 mei 2009, pag. 2
  18. Ewoud Sanders "De eerste flapdrol van Nederland", NRC Handelsblad, 29 mei 2009, pag. 20
  19. Haagse pers: Jan Marijnissen politicus van het jaar, de Volkskrant, 16 december 2006
  20. 150 volksvertegenwoordigers
Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Jan Marijnissen.