Joegoslavische dinar

Joegoslavische dinar
Land	Joegoslavië
Verdeling	100 para
ISO 4217-code	YUF, YUD, YUN, YUR, YUO, YUG, YUM
Opvolgende; munteenheid	Servische dinar, euro
	Briefje van 5 dinar.
Portaal	Economie

De Joegoslavische dinar (Kroatisch: Jugoslavenski dinar, Macedonisch: Југословенски динар, Servisch: Југословенски динар, Sloveens: Jugoslovanski dinar) was de munteenheid van het voormalige Joegoslavië. Hij was in gebruik tot 2003. Toen ging de naam van het land over in Servië en Montenegro. De dinar was onderverdeeld in 100 para.

Dinar is de naam gegeven aan eenheidsmunten in de Arabische wereld en de Balkan. De naam dinar (of denar) is afgeleid van de Romeinse munt denarius.

Geschiedenis

Doorheen de geschiedenis van Joegoslavië waren er verschillende opeenvolgende versies van de dinar.

Overzicht Joegoslavische dinars
vanaf / periode	(informele) naam	code	waarde
1920 - 1941	Servische dinar (werd Joegoslavische dinar)	-	4 kronen
1941 - 1945	Verschillende munteenheden (Joegoslavië werd tijdens WWII opgedeeld)	-	-
1945 - 1965	Federatie dinar	YUF	1 YUF = 20 Servische dinara 1 YUF = 40 Kroatische kuna
1966	Harde dinar	YUD	1 YUD = 100 YUF
1990	Converteerbare dinar	YUN	1 YUN = 10.000 YUD
juli 1992 - september 1993	Hervormde dinar	YUR	1 YUR = 10 YUN
oktober - december 1993	dinar	YUO	1 YUO = 1.000.000 YUR
1 januari 1994	dinar	YUG	1 YUG = 1.000.000.000 YUO
24 januari 1994 - 2003	Novi dinar	YUM	1 YUM = 1 Duitse mark ~ 13.000.000 YUG

1920-1941: Koninkrijk Joegoslavië

Tot 1918 was de dinar de munteenheid van Servië . Daarna werd het de munteenheid van het Koninkrijk van Serviërs, Kroaten en Slovenen, waar het naast de kroon circuleerde in Kroatië, Slovenië en Bosnië en Herzegovina, met 1 dinar gelijk aan 4 kronen. De eerste munten en bankbiljetten met de naam van het Koninkrijk van Serviërs, Kroaten en Slovenen werden in 1920 uitgegeven; tot die tijd circuleerden Servische munten en bankbiljetten. In 1929 veranderde de naam van het land in het Koninkrijk Joegoslavië, wat ook op de valuta werd vermeld.

In 1931 werd een wisselkoers van 56,4 dinar voor één Amerikaanse dollar vastgesteld, die in 1933 veranderde naar 44 dinar. In 1937 werd een wisselkoers voor toeristen van 250 dinar voor één Britse pond ingesteld.

1941-1945: Tweede Wereldoorlog

In 1941 werd Joegoslavië binnengevallen en opgesplitst. De dinar bleef de gangbare munteenheid in het gebied van de militaire commandant in Servië (als Servische dinar). De kuna werd ingevoerd in Kroatië en Bosnië en Herzegovina (verenigd in de Onafhankelijke Staat Kroatië) met dezelfde waarde als de dinar, terwijl de Bulgaarse lev, de Italiaanse lira en de Duitse Reichsmark circuleerden in de delen van Joegoslavië die door deze landen werden bezet.

1945-1965: Federatie dinar (YUF)

In 1945, toen Joegoslavië begon te worden heropgericht, verving de Joegoslavische dinar de Servische dinar, de kuna van de Onafhankelijke Staat Kroatië en andere bezettingsvaluta's, met een wisselkoers van 1 Joegoslavische dinar voor 20 Servische dinara of 40 kuna.

Joegoslavië was een van de oprichtende leden van het Internationaal Monetair Fonds. Destijds weigerden andere communistische landen zich erbij aan te sluiten. De dinar was aanvankelijk gekoppeld aan de Amerikaanse dollar tegen een koers van 50 dinar per dollar. Tegen 1955 was de koppeling gedevalueerd tot 300 dinar per dollar, maar dit gold slechts voor een beperkt aantal transacties. Voor de overgrote meerderheid van de transacties gold een systeem van meerdere wisselkoersen met verschillende niveaus van overheidsinterventie. Afhankelijk van de transactie bood het systeem meer dan 200 verschillende wisselkoersen, variërend van ongeveer 600 dinar per dollar tot meer dan 1.150. Dit systeem van meerdere wisselkoersen werd in 1961 afgeschaft en vervangen door een enkele vaste koers van 750 dinar per dollar.

1966-1989: Harde dinar (YUD)

Op 1 januari 1966 vond de eerste van vijf devaluaties plaats, met een verhouding van 100 oude dinar (YUF) voor 1 nieuwe dinar (YUD). De herwaardeerde munt werd aanvankelijk gekoppeld aan de Amerikaanse dollar tegen een koers van 12,50 dinar per dollar. Eind 1971 werd dit herzien naar 17 dinar per dollar.

Na de Nixon-schok voerde Joegoslavië een marktkoerssysteem in. Er werd een valutamarkt in Belgrado opgericht waaraan alleen banken mochten deelnemen. Deze markt bepaalde de wisselkoersen voor het hele land. Hierdoor kon de dinar min of meer vrij fluctueren (of misschien beter gezegd, dalen). Onder dit systeem bereikte de wisselkoers ongeveer 29 dinar per dollar in 1981, 127 dinar per dollar in 1984, en 457 dinar per dollar in 1987.

De chronische inflatie in Joegoslavië werd echter slecht beheerd. De centrale bank monetariseerde de schuld door de geldhoeveelheid te vergroten. De hyperinflatie in Joegoslavië werd zo in de jaren tachtig een steeds ernstiger probleem. Tussen 1971 en 1991 bedroeg de jaarlijkse inflatie in Joegoslavië 76%. Alleen Brazilië en Zaïre kenden op dat moment een hogere inflatie.

1990-1992: Concerteerbare dinar (YUN)

De tweede herwaardering vond plaats op 1 januari 1990, met een verhouding van 10.000 YUD voor 1 YUN. Gedurende deze periode begonnen de Joegoslavische deelrepublieken zich af te scheiden. Vier van de zes republieken verklaarden zich onafhankelijk en gaven hun eigen valuta uit. Het uiteenvallen van Joegoslavië werd rond 1992 door de internationale gemeenschap erkend. Dit was de laatste dinar die het wapen en de naam van de "Socialistische Federale Republiek Joegoslavië" in meerdere talen droeg.


Land	Munteenheid	ISO-code	Datum van adoptie	Waarde
Slovenië	Sloveense tolar	SIT	8 oktober 1991	1 dinar van 1990
Kroatië	Kroatische dinar	HRD	23 december 1991	1 dinar van 1990
Noord-Macedonië	Macedonische denar	MKD	26 april 1992	1 dinar van 1990
Bosnië en Herzegovina	Bosnische dinar	BAD	1 juli 1992	1 dinar van 1992

Servische enclaves in Bosnië en Herzegovina en in gebieden in Kroatië gaven ook valuta uit in dinar, die gelijkwaardig waren aan en samen met de Joegoslavische dinar werden geherwaardeerd. Dit waren de Krajina-dinar en de Republika Srpska-dinar.

juli 1992 - september 1993: Hervormde dinar (YUR)

Op 1 juli 1992 voerde de Federale Republiek Joegoslavië, die bestond uit de overgebleven republieken Servië en Montenegro, een derde devaluatie uit. Hierbij werd 10 oude (converteerbare) dinar (YUN) ingewisseld voor 1 nieuwe (hervormde) dinar (YUR).

De weken na de invoering brak er echter hyperinflatie uit. De sancties die in de loop van 1992 tegen de Federale Republiek Joegoslavië werden ingesteld, hadden een ernstige impact op de economie. Mensen begonnen buitenlandse harde valuta zoals de Duitse mark te gebruiken om de problemen van de hyperinflatie enigszins proberen te verzachten.

Dinar van oktober - december 1993 (YUO)

Door aanhoudende hyperinflatie devalueerde Joegoslavië op 1 oktober 1993 (na slechts drie maanden) de waarde van de dinar voor de vierde keer. Hierbij werden 6 nullen geschrapt en werd 1 miljoen oude YUR-dinar 1 nieuwe YUO-dinar. Deze devaluatie bracht echter geen verlichting van de hyperinflatie en de YUO-dinar van 1993 bleef slechts drie maanden in gebruik.

In deze periode werd muntgeld overbodig en werden er enkel (in sneltempo opvolgd) biljetten uitgegeven. De dinar van 1993 had de hoogste waarde van alle Joegoslavische valuta: het bankbiljet met Jovan Jovanović Zmaj had een nominale waarde van 500 miljard ( 5× 10¹¹ ) dinar. Loon werd waardeloos. Als het contant werd uitbetaald, moesten werknemers zich haasten om hun loon uit te geven voordat het 's nachts zijn waarde verloor. Veel bedrijven begonnen lonen in goederen uit te betalen en er ontstond een eenvoudig ruilsysteem. Bedrijven met goede connecties met politici konden nog steeds aan harde valuta komen. Sommige winkels begonnen, in plaats van hun prijzen meerdere keren per dag aan te passen, goederen te prijzen in 'bods' (punten), vaak gelijk aan harde valuta zoals één Duitse mark. De winter van 1993 was bijzonder zwaar voor gepensioneerden; als een maandelijks pensioen direct werd uitgegeven, was het nog steeds nauwelijks genoeg om drie liter melk te kopen. Veel mensen vertrouwden op connecties met vrienden en familie in het buitenland (die harde valuta konden leveren) of op het platteland (die voedsel konden verbouwen).

1994 dinar (YUG)

In de strijd tegen de hyperinflatie devalueerde Joegoslavië op 1 januari 1994 de dinar voor de vijfde keer (en voor de 3e keer op een jaar tijd). Deze keer werden er een hallucinnte 9 nullen geschrapt. De YUG-dinar van 1994 was de kortstlevende van alle incarnaties van de Joegoslavische valuta, omdat de hyperinflatie bleef toenemen. Er werd in de periode slechts één munt van 1 dinar uitgegeven.

1994–2003: Novi dinar (YUM)

Op 24 januari 1994 werd de novi dinar (Cyrillisch: нови динар, нови динари; novi betekent nieuw) geïntroduceerd. Dit was niet zomaar een zoveelse devaluatie van de dinar. De novi dinar werd vanaf nu vastgeklikt aan de Duitse mark. Op de dag van de introductie van de novi dinar was de wisselkoers van de oude dinar ten opzichte van de Duitse mark ongeveer 13 miljoen dinar. Dit werd dan ook de wisselkoers voor de novi dinar. In 2000 werd het "novi"-gedeelte van de naam afgeschaft.

Het algehele effect van de hyperinflatie in de periode 1992-1994 was dat 1 novi dinar ongeveer gelijk was aan 1,2 × 10²⁷ (harde) YUD-dinar van vóór 1990.

Op 6 november 1999 besloot Montenegro dat, naast de Joegoslavische dinar, ook de Duitse mark een officiële munteenheid zou worden. Op 13 november 2000 werd de dinar in Montenegro volledig afgeschaft en werd de Duitse mark (die toen in termen van de euro was gedefinieerd) de enige munteenheid. De Duitse mark werd in Duitsland op 1 januari 2002 fysiek vervangen door de euro. Op diezelfde datum nam Montenegro de euro eenzijdig in gebruik, hoewel het land deze niet zelf (mag) slaan.

Bij het omvormen van Joegoslavië tot de Staatsunie van Servië en Montenegro in 2003 werd de Joegoslavische dinar, die enkel nog in de deelrepubliek Servië gebruikt werd, vervangen door de Servische dinar (CSD). In de praktijk functioneerde de introductie van de Servische dinar als een naamswijziging, waarbij de waarde gelijk bleef en de bankbiljetten en munten in wezen hetzelfde ontwerp behielden, afgezien van de naam van de staat. Oude Joegoslavische bankbiljetten bleven tot 1 januari 2007 officieel in gebruik naast de nieuwe Servische biljetten en oude bankbiljetten konden tot eind 2012 worden ingewisseld voor nieuwe biljetten.

Munten en bankbiljetten

De munteenheid kende de volgende muntstukken en biljetten.

Koninkrijk Joegoslavië (1918-1941)

Bankbiljetten: 10, 20, 50, 100, 500, 1.000, 10.000 dinara
Muntstukken:
- dukaat: 1, 4
- dinar: 1, 2, 10, 20, 50
- para: 5, 10, 25, 50

Socialistische Federale Republiek Joegoslavië (1943-1992)

(1943-1945): Bankbiljetten: 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1.000, 10.000 dinara

Vanaf 1945:

Bankbiljetten:
- 500.000.000.000 dinara
- 50.000.000.000 dinara
- 10.000.000.000 dinara
- 5.000.000.000 dinara
- 1.000.000.000 dinara
- 500.000.000 dinara
- 100.000.000 dinara
- 50.000.000 dinara
- 5.000.000 dinara
- 500.000 dinara
- 50.000 dinara
- 10.000 dinara
- 5.000 dinara
Muntstukken:
- dinar: 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100
- para: 5, 10, 20, 50

Federale Republiek Joegoslavië (1992-2003)

Muntstukken:
- dinar: 1, 2, 5, 10, 50, 100, 500
- para: 1, 5, 10, 50

Zie ook

Dinar (munt)

Zie de categorie Joegoslavisch geld van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.