Johan Vollenbroek

Johan Vollenbroek
Johan Vollenbroek neemt een brief in ontvangst van protesterende boeren in 2020
Algemene informatie
Geboren	1949
Geboorteland	Nederland
Beroep	chemicus, milieuactivist
Portaal    Biologie

Johan Vollenbroek (1949) is een Nederlands chemicus. Hij is voorzitter van MOB (Mobilisation for the Environment), een ngo die zich inzet voor de verbetering van de milieukwaliteit. Hij treedt op als vertegenwoordiger van bewoners- en milieuorganisaties bij het juridisch toetsen van milieuvergunningen en aanvechten van overtredingen van milieuregels door overheid en bedrijven. Vollenbroek kreeg in 2018 landelijke bekendheid toen hij met succes het Programma Aanpak Stikstof aanvocht. Daarnaast heeft Vollenbroek ook een commercieel milieuadviesbureau.

Biografie

Johan Vollenbroek studeerde na zijn HTS-opleiding procestechnologie (HTS Arnhem) bedrijfseconomie (bachelor aan de Technische universiteit Eindhoven) en scheikunde aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Ook volgde hij een postacademische opleiding milieurecht aan de Universiteit van Amsterdam. Hij werkte tijdens zijn HTS-studie als analist, en later na zijn opleidingen aan de TU en de Radboud Universiteit als milieuadviseur voor Royal Haskoning. In de jaren 1990 richtte hij milieuadviesbureau MOB (Mobilisation for the environment) op dat landen die tot de Europese Unie willen toetreden advies gaf over milieuwetgeving. Ook adviseerde hij het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.

In Nederland richt hij zich op bezwaarprocedures en processen tegen bedrijven die in zijn optiek niet aan milieurichtlijnen voldoen, en tegen milieuvergunningen die volgens hem ten onrechte verleend zijn. Hij heeft hierbij regelmatig succes. Vollenbroek treedt vaak op namens lokale en landelijke bewoners- en milieuorganisaties en wordt ook door de Stichting Natuur en Milieu ingeschakeld als deskundige.

Hij werd landelijk bekend toen hij samen met Vereniging Leefmilieu en Stichting Werkgroep Behoud de Peel bezwaar aantekende tegen het Programma Aanpak Stikstof (PAS) van de Nederlandse overheid. Uitspraken van het Europese Hof op 7 november 2018 en de Raad van State op 29 mei 2019 stelden het PAS buiten werking, omdat het niet voldeed aan de Europese wetgeving (Habitatrichtlijn) noch aan de Wet natuurbescherming. De beperkingen die deze uitspraak oplegde aan de bouwsector en de landbouw leidden tot de stikstofcrisis en tot protesten van boeren en bouwers.

Juli 2023 behaalde hij een opvallende overwinning op de zesde grootste ammoniak piekbelaster Olam Food in Koog aan de Zaan. Dat bedrijf moest binnen een jaar terug van 260 ton ammoniak naar 12 ton. Een vermindering die al eerder vastgelegd was in de milieuvergunning van het bedrijf, maar nu 36 maanden eerder moest plaatsvinden.

Maart 2026 maakte MOB verregaande reductie afspraken met de fabriek van FrieslandCampina in Veghel. De uitstoot van ammoniakgas gaat in 2028 omlaag met 85%. De 22,8 ton uitstoot die het bedrijf in Veghel in 2024 rapporteerde zal vanaf juni 2026 al naar beneden gebracht worden tot maximaal 5 ton in 2028.

Kritiek

De kritiek op Vollenbroek richt zich in de eerste plaats op de maatschappelijke en economische gevolgen van zijn juridische strategie. Doordat de rechter de overheid houdt aan het toepassen van de door diezelfde overheid ingestelde wetgeving kunnen vergunningen voor onder meer woningbouw, infrastructuur en agrarische activiteiten stilvallen of vertraging oplopen. Zijn tegenstanders verwijten hem dat hij hiermee bijdraagt aan economische schade en bestuurlijke impasses, ofwel het “op slot zetten” van Nederland.

Daarnaast is er kritiek van boeren en landbouworganisaties, die stellen dat de juridische procedures van MOB leiden tot onzekerheid over bedrijfsvoering en zelfs tot gedwongen beëindiging van bedrijven, vooral in de nabijheid van Natura 2000-gebieden. Hoewel meer dan de helft van de stikstofemissies uit de landbouw komt, willen deze groepen graag een bredere discussie die zich ook op andere sectoren en milieufactoren richt.

Raoul Beunen, hoogleraar Environmental Governance aan de Open Universiteit, betoogt daarentegen dat de overheid al heel lang opereert volgens het uitgangspunt dat de landbouwsector vooral ruimte moet krijgen zodat die de milieuproblemen zelf wel oplost. Dat heeft al sinds de jaren tachtig bij herhaling geleid tot het afzwakken van regels die bedoeld waren om natuur, milieu en gezondheid te beschermen en in het vooruitschuiven van beoogde doelen. Hij noemt het een misverstand dat Nederland “op slot” zit als gevolg van de stikstofproblematiek. Vergunningverlening is niet altijd eenvoudig, maar wel degelijk mogelijk. Niet alles kan, maar veel plannen en projecten gaan gewoon door.

Vollenbroek komt op voor mensen en organisaties die zich zorgen maken over natuur en milieu. Zij zien dat de overheid op dit vlak structureel steken laat vallen en bij herhaling probeert om wettelijke kaders te omzeilen. Hij zegt daar zelf over: "Moeten we dan gewoon laten passeren dat al die natuur naar de klote gaat, terwijl er goede wetgeving is om dat te voorkomen? De schuld wordt vaak bij ons gelegd, omdat wij het probleem zouden veroorzaken. Wij veroorzaken het probleem niet. Wij trekken alleen aan de bel en zijn de boodschapper.”

Vollenbroek wordt op de website "Wynia's week" van belangenverstrengeling beschuldigd omdat zijn bedrijf Vollenbroek Milieuadvies door overheden voor advies kan worden ingehuurd, terwijl Mobilisation for the Environment tegen diezelfde overheden rechtszaken aanspant.

Eerbetoon

In 2008 werd Vollenbroek benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Op 10 december 2019 kreeg hij de Clara Meijer-Wichmann Penning, vanwege zijn inspanningen tegen het Nederlandse stikstofbeleid. Op 1 september 2020 ontving Vollenbroek in het kader van Duurzame Dinsdag het 'Duurzaam Lintje', omdat hij door 'jarenlang stug volhouden er mede voor heeft gezorgd dat niemand meer om het stikstofvraagstuk heen kan'. In november 2021 volgde de Heimans en Thijsse Prijs.

Externe bronnen

• Website MOB

Bronnen, noten en/of referenties