Joost Hiddes Halbertsma

Joost (Justus) Hiddes Halbertsma (Fries: Joast Hiddes Halbertsma) (Grouw, 23 oktober 1789 – Deventer, 27 februari 1869^[1]) was een Nederlandse schrijver en dominee.

Joost Hiddes Halbertsma was een telg uit het patriciërsgeslacht Halbertsma. Hij was de zoon van bakker Hidde Joostes en Ruurdtje Tjallings Binnerts. Eeltje (Eeltsje) en Tsjalling Hiddes Halbertsma waren zijn broers. Halbertsma studeerde theologie en werd vervolgens dominee in Bolsward en later in Deventer. Hij maakte naam met de heruitgave van enige renaissance-boekwerken. Ook is hij bekend door zijn vriendschap met Jan Cornelis Pieters Salverda.

In zijn geboorteplaats Grouw en in de gemeente Leeuwarden staan beelden van Halbertsma en in Deventer bevindt zich een bronzen borstbeeld. De in 1947 ingestelde Dr. Joast Halbertsmapriis voor geschiedenis, taal- en literatuurwetenschap en sociale wetenschappen is naar hem vernoemd.

Publicaties

1822. De Lapekoer fan Gabe Skroar Met Eeltsje Hiddes Halbertsma. Dimter : Wid. J.H. de Lange in Soon (Digitale versie)
1827. Hulde aan Gysbert Japicx bewezen, in de Sint Martini Kerk te Bolsward, op den 7 Julij 1823. Met de daarbij behoorende stukken Heruitgave van Gysbert Japicx (1603-1666). Bolsward : Hessing.
- Eerste stuk (Digitale versie)
- Tweede stuk (Digitale versie)
1829. Het geslacht der Van Haren's. Fragmenten (Digitale versie)
1829. Recensie op eenige uitgegevene werken van John Bowring (Digitale versie)
1829. Tjien sangstikjes uut de lapekoer, fen E. Halbertsma en J.H. Halbertsma; mei in accompagnemint fenn'e guitarre oaf de piano fen P. Tadema nei Dútske wizen. Met muzieknoten (Digitale versie)
ca. 1832. De beaste Freed yn Ljouter merke. Voys: De Bochel die pareert altijd. Bevat ook: Forhael fen 'e thúskomst; In ny liet op Grouster merke (voys: Het zal wel gaan ...), beide van Justus Hidus Halbertsma (Digitale versie)
1833. Ontwerp van inteekening op een handschrift uit de 15e eeuw, getiteld: Jurisprudentia Frisica (Friesche regtkennis) (Digitale versie)
1833. Friesche spelling en Proeve van vergelijking tusschen de boven ontworpene spelling en die van Gysbert Japicx. Hierin ook poëzie van: J.H. Halbertsma, E. Halbertsma, S.O. Roosjen (Digitale versie)
1835. De overblijfselen der Gothische taal, zoo verre zij tegenwoordig bekend zijn (Digitale versie)
1835. De Sceerwinkel fen Joute-baes, J. Halbertsma, J.H. Halbertsma, en T. Halbertsma; mei Holl. ynlieding oer stavering en útspraek fen J.H. Halbertsma. Tekst in het Fries; inleiding in het Nederlands (Digitale versie)
ca. 1835. Berigt wegens de oudste vertaling der psalmen in het Nederlandsch. Met den 19de psalm als proeve (Digitale versie)
1836. Woordenboekje van het Overijsselsch. Proeve, proeve in de Overijsselsche Almanak voor Oudheid en Letteren, 1836 (Digitale versie)
1835. De Noärcher ruen oan Gabe scroar. Ien brief screaun yn de moanne, foun in opbrocht troch syn omke Doctor E. Halbertsma fen Grouwergea; mei kântteikeningen fen J.H. Halbertsma (Digitale versie)
1836. De treemter, E. Halbertsma; mei Hollânske kântteikeningen fen J.H. Halbertsma (Digitale versie)
1836. Friesic, ancient and modern Friesic compared with Anglo-Sacon.
1837. Eölus, grewa fen stoarm in onwaer. Syn antwird oan Doctor J. H. Halbertsma mei oar grjimmank, troch Justus Hiddes Halbertsma (Digitale versie)
1837. - Oan Eölus oer it needwaer fen de 29ste Novimber 1836. Ien letter (Digitale versie)
1837. - Weefschool te Goor (Digitale versie)
1837. - De witte wiven (Digitale versie)
1838. - Aankondiging van Prof. L. G. Visscher's uitgave van den Ferguut (Digitale versie)
ca. 1838. De oudste vertaling der psalmen in het Nederlandsch (Digitale versie)
1840. - Paascheijeren (Digitale versie)
1840. Avoort een grenspunt tusschen de marken Notter en Noetzele aan of bij het riviertje de Regge in Overijssel (Digitale versie)
1840. - Twîgen uwt ien âlde stamme, uwtjown troch E. Halbertsma; mei oanteikeningen fen J.H. Halbertsma (Digitale versie) In 1841 uitgegeven als: Twijgen, uit een ouden stam opgeschoten, E. Halbertsma; met aanteekeningen van J.H. Halbertsma; uit het Friesch vertaald door J.J.A. Goeverneur (Digitale versie)
1840-1845. Letterkundige naoogst van J.H. Halbertsma. Deventer, J. de Lange (Digitale versie)
ca. 1840. Inleiding tot de lessen over stijl en geschiedenis aan de Heeren Cadetten van het 3e regiment ligte dragonders : Col. Frederik Boudewijn vrijheer van Gagern. 23 Dec. 1840 (Digitale versie)
1841. - De scearwinkel fen Joute-Baes. Mei ien oanwizinge om it frysk to læzen, fen J.H. Halbertsma (en Eeltsje Halbertsma en Tjalling Halbertsma) (Digitale versie)
1842. Inleiding tot de lessen over stijl en geschiedenis (Digitale versie)
1843. De Doopsgezinden en hunne herkomst. Eene ruwe schets. Benevens Eene lijkrede op prof. P.O.C. Vorsselman de Heer, en eenige Kerkredenen. Dimter [Deventer], de Lange (Digitale versie)
1843. Het Buddhisme en zijn stichter. Overdr. uit: Overijsselsch Almanak, 1843. (Digitale versie)
1843. Voces quaedam Newaricae (Digitale versie)
1843. Shàkya Sinha (Digitale versie)
1844. De frissche lucht (Digitale versie)
1846. De tongvallen in Nederland, gezameld ten dienste van Dr. J.M. Firmenich's Germaniens Völkerstimmen door J.H. Halbertsma (Digitale versie)
1846. De gevolgen van het vervoer door stoom. Voorgelezen in de zestiende openbare vergadering der tweede klasse van het Koninklijk-Nederlandsche Instituut van wetenschappen, letterkunde en schoone kunsten, gehouden den 16den April 1846 (Digitale versie)
1847. Toelichtingen op de redevoering van J.H. Halbertsma over de gevolgen van het vervoer door stoom (Digitale versie)
1848. Recensie van het Vergleichendes Wörterbuch der Gothischen Sprache von Dr. Lor. Diefenbach, 1er Band (Frankfurt a. M., 1846) (Digitale versie)
1849. De ring van Epe (Digitale versie)
1850. Vroedkunde, vroedmeester, vroedvrouw (Digitale versie)
1851. Aanteekeningen op het vierde deel van den Spiegel Historiael van Jacop van Maerlant. Kon. Ned. Instituut van Wetenschappen (Digitale versie)
1852. De y eene Nederlandse letter (Digitale versie)
1853. Ringmunten en oorijzers (Digitale versie)
1854. Lijst eener bijdrage van J.H. Halbertsma voor Frieslands Kabinet van Oudheden, met ophelderingen van denzelfden (Digitale versie)
1854. Leed in wille fen Eeltsje Halbertsma. De flotgærzen fen Joost Hiddes Halbertsma. Deventer: J. de Lange (Digitale versie)
1858. Het Evangelie van Mattheus, vertaald in het Land-Friesch door J.H. Halbertsma. Op instigatie en kosten van Prins Louis Lucien Bonaparte (Digitale versie)
1861. Rinse Posthumus, in leven kerkleeraar onder de Hervormde gemeente van Waaxens en Brantgum (Digitale versie)
1861. - Brief geschreven in Dresden, den 10 Aug. 1861, betrekkelijk eene zich aldaar bevindende Rüstungkammer, die eene verzameling oorlogswapens, sedert de middeneeuwen tot op heden, bevat; en over eene groote fresco (schilderij in de natte kalk) op den muur van den Dom van Munster (Digitale versie)
1862. Petrus Wierdsma, Petrus Brantsma, en Eelke Meinderts (Digitale versie)
1865. De Noord-Friesche sagen; Het Hexers-hol; Koddige en ernstige opschriften (Digitale versie)
1865. De Friesche Kerk te Rome, S. Michele in Borgo (Digitale versie)
1867. Over de uitspraak van het Landfriesch. (Brief) aan Dr. L.A. te Winkel (Digitale versie)
1871, Rimen en teltsjes, fen de broárren Halbertsma; utj. fen J.H. Halbertsma; met Holl. voorw. van Watse Halbertsma en Tjalling Justus Halbertsma, een bijdr. over de schrijvers van W. Eekhoff, en portr. teek. b.t. van D.J. Sluyter. Dimter (Deventer), de Lange (Digitale versie). Een bloemlezing werd in 1968 door Theun de Vries vertaald als: Vertellers op de State. Zeldzame, gedenkwaardige en boertige gevallen uit het oude Friesland. Amsterdam, L.J. Veen
1872, Lexicon Frisicum, composuit Justus Halbertsma Hiddonis filius ; post auctoris mortem edidit et indices adiecit Tiallingius Halbertsma Justi filius. Deventer, De Lange (Digitale versie)

Literatuur

1844. Samuel Muller. Beoordeeling van eenige kerkredenen van J. H. Halbertsma (Digitale versie)
1844. J. de Liefde. Gevaar! gevaar! en geen vrede! : een woord tot de slapenden en in slaap gewiegden. (Kritiek op:De Doopsgezinden en hunne herkomst. Eene ruwe schets. Benevens Eene lijkrede op prof. P.O.C. Vorsselman de Heer, en eenige Kerkredenen, 1843) (Digitale versie)
1844. J. Boeke en A.M. Cramer. Twee brieven ter toelichting en toetsing der schets van J.H. Halbertsma, "De Doopsgezinden en hunne herkomst" (Digitale versie)
1844. S. Blaupot ten Cate. Gedachten over de getals-vermindering bij de Doopsgezinden in Nederland; naar aanleiding der schets van den heer J.H. Halbertsma: Over de herkomst der Doopsgezinden (Digitale versie)
1869. W. Eekhoff. Voorlezing over het leven van Dr. Justus Hiddes Halbertsma en zijne verdiensten omtrent de geschiedenis, taal- en letterkunde, vooral van Friesland (Digitale versie)
1880. Ph. van Blom. Dr. J.H. Halbertsma, foreare held for Fryske tael en Fryske sin (Digitale versie)
1885. B. Sijmons. Briefwechsel, Jacob Grimm und J.H. Halbertsma. Overdruk uit: Zeitschrift für deutsche Philologie; Bd. 17
1898. Waling Dykstra. Teltsjes en oare lytse stikjes, fen de broerren Halbertsma. Utsocht en yn de spelling fen disse tiid oerbrocht (Digitale versie)
1918. G.A. Wumkes en op 'en nij neisjoen fen O.H. Sytstra. Rimen en teltsjes fen de broerren Halbertsma, mei printen fen Ids Wiersma, libbensskets
1933. Pieter Anne Jongsma. Dr. J. H. Halbertsma. Een bijdrage tot de kennis van zijn persoon, zijn denkbeelden en zijn arbeid. Proefschrift Amsterdam (Digitale versie)
1952. Chr. Kroes-Ligtenberg. Joost en Eeltje Halbertsma in Bolsward. Bolsward, Osinga
1969. J.J. Kalma. Kent gij Halbertsma van Deventer?, in tal net útjowne hânskriften fan J. H. Halbertsma. Drachten, Laverman
1969. 'Halbertsma-Komité 1869-1969' (red.). Joast Hiddes Halbertsma, 1789-1869. Brekker en bouwer : stúdzjes fan ûnderskate skriuwers oer syn persoan, syn libben en syn wurk, útjown ta gelegenheit fan de bitinking fan syn hûndertste stjerdei. Drachten, Laverman
1971. J.J. Kalma en Y. Poortinga. Fluit en doedelsek. Unbikend Frysk wurk fan J.H. Halbertsma. Drachten, Laverman
1978. G.J. van der Meij. Kanttekeningen bij het Oera Linda Boek. Een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van dr. J. H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer
2009. Alpita de Jong. Knooppunt Halbertsma. Joast Hiddes Halbertsma (1789-1869) en andere Europese geleerden over het Fries en andere talen, over wetenschap en over de samenleving. proefschrift Universiteit van Amsterdam ISBN 978-90-8704-134-2
2011. Anne Dykstra. J. H. Halbertsma als lexicograaf. Studies over het Lexicon Frisicum (1872). proefschrift Universiteit van Amsterdam ISBN 978-90-6273-876-2
2012. Anthonia Feitsma. Tussen Hemsterhuis en Grimm. Joast Hiddes Halbertsma als taalkundige. Teksten in het Fries, Nederlands, Engels en Duits ISBN 978-90-6273-895-3
2018. Alpita de Jong. Joost Halbertsma 1789-1869. Een biografie. Triomfen en tragedies van een uitmiddelpuntig man, Uitgeverij Louise ISBN 978-94-91536-50-2

Externe links

Canon van Friesland
A. Dijkstra, J.H. Halbertsma als lexicograaf: studies over het Lexicon Frisicum (1872) https://hdl.handle.net/11245/1.345550

Wetenswaardigheden

Rond 1850 zag Halbertsma dat de Friese oorijzers steeds groter werden. Hij verzuchtte dat de oorijzers op een helm ging lijken, hetgeen vervolgens ook gebeurde.^[2]

Bronnen, noten en/of referenties

↑ Joost Hiddes Halbertsma bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl). Gezien 31 oktober 2017.
↑ Gieneke Arnolli (2000). Mode in Friesland, 1750-1950. Friese Pers Boekerij. ISBN 903301212X.

[1] Joost Hiddes Halbertsma bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl). Gezien 31 oktober 2017.

[2] Gieneke Arnolli (2000). Mode in Friesland, 1750-1950. Friese Pers Boekerij. ISBN 903301212X.

[1]

[2]