Jost Amman
.jpg)
Judocus of Jost Ammann (Zürich, 13 juni 1539 – Nürnberg, 17 maart 1591) was een Zwitsers graveur en beeldend kunstenaar die werkzaam was in de Duitse stad Nürnberg. Zijn omvangrijke productie bestaat vooral uit houtsneden.
Leven
[bewerken | brontekst bewerken]Als jongste zoon van koorheer en professor Johann Jakob Amman kreeg Jost een gereformeerde opvoeding en een grondige scholing in het Collegium Carolinum. Niettemin koos hij voor een loopbaan in de kunsten. Zijn vroegste werk uit 1556-1557 laat Franse invloed vermoeden, mogelijk na een verblijf in Lyon of Parijs. In 1559 reisde hij over Schaffhausen naar Bazel, waar hij verbleef bij de glasschilder Ludwig Ringler. In 1561 vinden we hem in Nürnberg bij de graveur Virgil Solis, die hem de diverse graveertechnieken moet hebben bijgebracht. Bij diens dood het volgende jaar nam hij het atelier over. Hij zou de rest van zijn leven bij dat vak op die plaats blijven. Dankzij de Frankfurter uitgever Sigmund Feyerabend kreeg hij zijn eerste opdrachten voor boekillustraties. Voor patricische families als Pfinzing en Tucher maakte hij heraldisch-genealogische prenten. In 1574 trouwde hij te Nürnberg en in 1577 verwierf hij kosteloos het poorterschap (na afstand te hebben gedaan van zijn Zürichse burgerschap). Af en toe riep zijn werk hem naar steden als Würzburg, Frankfurt, Heidelberg en Altdorf.
Huwelijk en kinderen
[bewerken | brontekst bewerken]Te Nürnberg trouwde Amman met twee weduwen: in 1574 met Barbara Wilke en na haar dood met Elisabeth Maler in 1586. Uit zijn eerste huwelijk had hij twee zonen en twee dochters. De zonen zijn vóór hem overleden.
Werk
[bewerken | brontekst bewerken]
.jpg)
De thema's van Ammans werk zijn heel divers omdat hij boeken over alle soorten onderwerpen illustreerde. Hij maakte veel houtsneden: soms alleen de ontwerptekening, maar vaker sneed hij ook zelf de houtblokken. Artistiek getuigt zijn werk eerder van een op massaproductie gericht vakmanschap dan van de hoogste kwaliteit. Jörg Keller, die gedurende vier jaar Ammans leerling was, betwijfelde of alle tekeningen die hij Amman in die tijd had zien maken, op één hooiwagen zouden passen.[1] Het cultuurhistorisch belang van zijn oeuvre is aanzienlijk doordat hij allerlei activiteiten en objecten van zijn tijd documenteerde, bijvoorbeeld in kostuumboeken en beroepenspiegels. Bekend zijn ook de speelkaarten die hij afbeeldde in Charta lusoria (1588).
Naast prenten maakte Amman schilderijen, tekeningen en kartons voor glas-in-loodramen. Het enige bewaarde schilderij dat aan hem toeschrijfbaar is, dankzij zijn glasschilderssignatuur IAVZRG, is een Portret van een baardige man uit 1565. Op papier schilderde hij ook het laatste toernooi tussen de Nürnbergse patriciërszonen (de Gesellen-Stechen van 3 maart 1561).
Publicaties
[bewerken | brontekst bewerken]Enkele bekende illustratiereeksen van Amman zijn te vinden in:
- Eygentliche Beschreibung aller Stände auff Erden (1568) = Ständebuch
- Perspectiva corporum regularium (1568)
- Newen biblischen Figuren künstlich und artig gerissen mit Reimen von Heinrich Peter Rebenstock (1571)
- Von Wagenburg und Feldtleger (1573) = Kriegsbuch
- Habitus praecipuorum populorum tam virorum quam feminarum singulari arte depicti (1577) = Nürnberger Trachtenbuch
- Cleri totius Romanae ecclesiae subjecti seu pontificiorum ordinum omnium omnino utriusque sexus habitus (1585) = Trachtenbuch der katholischen Geistlichkeit
- Gynaeceum, sive Theatrum mulierum (1586) = Frauentrachtenbuch
- Charta lusoria (1588) = Kartenspielbuch
Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]- Christine Keller, Jost Ammann in: SIKART. Lexikon zur Kunst in der Schweiz (versie 2011)
- Tapan Bhattacharya, Jost Amman in: Historisches Lexikon der Schweiz (versie 2001)
Voetnoten
[bewerken | brontekst bewerken]