Jules Deelder

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jules Deelder
Jules Deelder leest uit zijn boek Jazz.
Jules Deelder leest uit zijn boek Jazz.
Algemene informatie
Bijnaam De nachtburgemeester van Rotterdam
Volledige naam Justus Anton Deelder
Geboren 24 november 1944
Land Vlag van Nederland Nederland
Beroep dichter, schrijver
Werk
Jaren actief 1968 - heden
Uitgeverij De Bezige Bij
Dbnl-profiel
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur
Jules Deelder zingt samen met Jessica van Noord en Joop Visser het lied Rotterdamse vrouw (van Joop Visser) op Het Tuinfeest in 2013

Justus Anton (Jules) Deelder (Rotterdam, 24 november 1944) is een Nederlandse dichter, voordrachtskunstenaar of performer en schrijver.

Deelder heeft een opvallende presentatie en men noemt hem soms ook wel de "De nachtburgemeester van Rotterdam." Hij gaat onveranderd gekleed in een zwart maatpak, draagt zijn zwart geverfde haar altoos achterovergekamd en hij heeft op zijn kin een smal sikje en op zijn neus vaak een kunstzinnige bril. Het tijdschrift Esquire koos hem in 2010 als de 'Best geklede man' in het 20-jarig bestaan van het tijdschrift.[1]

Deelder leeft langdurig samen met A.M.C. (Annemarie) Fok. In 1985 werd hun dochter Ari geboren. Hij schreef over haar het gedicht "Voor Ari". De 16 regels zijn in 2002 afgebeeld over een lengte van 900 meter op de westwand van het fietspad in de Beneluxtunnel onder de Nieuwe Maas, tussen Pernis en Schiedam / Vlaardingen. Het is daarmee vermoedelijk het langste gedicht ter wereld.[2]

Lieve Ari / Wees niet bang / De wereld is rond en dat istie al lang / De mensen zijn goed / De mensen zijn slecht / Maar ze gaan allen / dezelfde weg / Hoe langer je leeft / hoe korter het duurt / Je komt uit het water / en gaat door het vuur / Daarom lieve Ari / Wees niet bang / De wereld draait rond / en dat doet-ie nog lang

Leven en schrijven[bewerken]

Deelder werd op 24 november 1944 geboren in de wijk Overschie in Rotterdam. Na de HBS studeerde Jules enkele jaren voor de MO-akte Nederlands. Op zijn elfde schreef hij zijn eerste gedicht met de titel "Hoort, men werpt een atoombom". ("Thuis dachten ze eerst: 't gaat wel over") [3] In 1962 debuteerde hij in het Algemeen Handelsblad met het gedicht "Straat".

Hij werd ontdekt door de schrijver en dichter Simon Vinkenoog, door Deelder steevast aangeduid als "ene Simon V. te A.", die hem uitnodigde als deelnemer aan een poëzie-manifestatie in het Amsterdamse theater Carré in 1966. Drie jaar later verscheen zijn debuutbundel "Gloria Satoria" (1969). Verscheidene bundels volgden en Deelder ging ook korte verhalen schrijven. In 1976 werd zijn prozadebuut 'Proza' gepubliceerd.

Een hoogtepunt in zijn prozawerk is "The Dutch Windmill" (1980), zijn biografie over de Rotterdamse bokser Bep van Klaveren. Niet in de laatste plaats vanwege het uitermate kleurrijke stadsbargoens van de meervoudige Europees kampioen en de Olympisch kampioen Vedergewicht van 1928 in Amsterdam. [4] [5]

Popera[bewerken]

In 1968 en 1969 maakte Deelder deel uit van de Rotterdamse popgroep Popera, die verder bestond uit Rob en Roselie Peters, en componist Peter Snoei. Popera, opvolger van 'Schlagergezelschap De Hyacinth', maakte Engelstalige popmuziek die geïnspireerd was op operamuziek. De groep bracht drie singles uit en nam een aantal demo's op. In 2013 werden een aantal van deze nummers opnieuw uitgevoerd op Radio Rijnmond, door hedendaagse artiesten.[6][7]

Theater[bewerken]

Deelder noemt zichzelf het liefst "aucteur", een auteur die zowel gelezen, als gezien en gehoord moet worden. [8] [9] Hij trad daarom met zijn werk op in tal van kleine theaters en jeugdhonken, met wisselend succes. Vanaf het midden van de jaren 80 trad hij met eigen theaterprogramma's ook op in grotere theaterzalen:[10] [11] [12]

  • Deelder spreekt (1985)
  • Boulevard of Broken Dreams (1987) (met schrijver en dichter Simon Vinkenoog, muzikant en schilderHerman Brood en action painter Jacob Kanbier)
  • Ja! Deelder (1987)
  • Deelder presenteert... (1988)
  • Kiezen of Deelder (1989)
  • Deelder draait door (1991)
  • Deelder denkt (1993)
  • Deelder leeft (1995)
  • Deelder zingt (1997)
  • Apocrief ABC (1998-2000) (Met collega-dichter en performer Bart Chabot en Herman Brood)
  • Voorwaarts nuts! (2000-2002)
  • Deelderama (2002-2003)
  • Kamadeeldra (2003-2004) (met Kamagurka)
  • New Cool Collective & Jules Deelder & Ger Sax (2007-2009)

Het jazzcombo 'Trio me Reet' dat in veel van zijn shows optrad, bestond uit Chris Koenen (gitaar), Aad van Pijlen (basgitaar) en de tenorsaxofonisten Boris van der Lek en Ger 'Sax' van Voorden. Deelder beroerde dan als vierde man met zijn brushes het drumstel.

Stijl en thema's[bewerken]

Het accent en de dictie van Deelder zijn uitgesproken Rotterdams - zijn spraak kan zelfs gelden als typerend voor het Rotterdamse dialect en dat geldt ook voor een deel van zijn woordkeus.[13] Deelder gebruikt daarnaast veelal korte zinnen, doorspekt met Engelse termen en woorden uit de wereld van de popmuziek.

Hij wordt gerekend tot de performance poets of popdichters en hij sluit daarmee aan bij de 'Beat Generation' van buitenlandse dichters als Allen Ginsberg en Jack Kerouac.[14]

Regelmatig terugkerende thema's in zijn werk zijn Rotterdam, drugs, jazz, de Tweede Wereldoorlog en het Derde Rijk. Veel van zijn werk is absurdistisch.

Jazz[bewerken]

Deelder staat ook bekend om zijn liefde voor de Jazz. Hij verzamelt jazzmuziek, maar alleen in de vorm van analoge grammofoonplaten, omdat de gecomprimeerde digitale opnametechniek afbreuk zou doen aan de kwaliteit.

Hij heeft niettemin een viertal cd's uitgebracht met de beste opnamen uit zijn eigen verzameling: 'Deelder draait' (2002), 'Deelder draait door' (2003), 'Deelder blijft draaien' (2004) en 'Deelderhythm' (2006).

Op 1 februari 2007 kreeg Deelder een eigen radioprogramma bij Arrow Jazz FM, waar hij platen uit eigen collectie mocht draaien. Hij voegde weinig gesproken tekst toe, want "over muziek wordt veel gezeken, wij doen daar niet aan mee, wij draaien liever plaatjes".[15] Ook draaide hij op zaterdagmiddag van vijf tot zes jazzplaten op Radio Rijnmond en trad hij - onbetaald - in gevangenissen op.

Televisie[bewerken]

In 1977 verscheen hij voor het eerst op de televisie, in de VPRO-documentaire 'Stadslicht' over Rotterdam. In 1983 was hij 'tafelgenoot' van Moniek Toebosch in 'Taal'; het vierde deel van het door haar gepresenteerde VPRO-televisieprogramma 'Aanvallen Van Uitersten', live uitgezonden vanuit het theater Carré in het kader van het Holland Festival. In 1995 en 1996 had hij op de late vrijdagavond een eigen wekelijkse talkshow bij Veronica, met gasten uit binnen- en buitenland. Daar ontving hij in 1996 ook Herman Brood ter gelegenheid van diens 50e verjaardag.

Voetbal[bewerken]

Deelder is voetballiefhebber en een verstokt fan van de voetbalclub Sparta ("Sparta, naar vore!"). Toen het Nederlands elftal op het Europees Kampioenschap in 1988 als de aanstaande kampioen de beladen wedstrijd van aartsrivaal Duitsland won, dichtte Deelder: Zij die vielen / rezen juichend / uit hun graf.[16]

Speed (wekamine)[bewerken]

Van Jules Deelder is ook bekend dat hij vaak drugs gebruikt in de vorm van speed. Hij dient zichzelf het middel toe met een injectiespuit. [17] Hij zegt hierover zelf: "Leven zonder speed is het leven niet". Maar ook:"Ik zal drugs echter niet propageren. Ik zal nooit een shotje nemen op het podium of zo. Ik zou het zelf zonder drugs gewoon een stuk minder naar mijn zin hebben". [...] "Het helpt wel bepaalde drempels overwinnen. De drugs moeten nooit een doel op zich worden. Het moet jou niet gaan gebruiken". [18]

Citrofiel[bewerken]

Deelder is onwrikbaar citrofiel en verplaatst zich bij voorkeur per Citroën CX[19], hoewel hij in een reclamefilmpje voor Basiq Air bereid was om uit een Citroën DS te stappen.

Jules Deelder houdt van tempo. Hij rijdt volgens eigen zeggen met zijn auto "altijd zo hard mogelijk" [18] In zijn bundel "Hol gelach" (1997) beschrijft Deelder enkele van zijn verkeersongelukken en bijna-doodervaringen. Ironisch genoeg reed hij in de zomer van 1997 op Voorne-Putten een Citroën CX total loss tegen een "naar het Oostfront racende brandweermof", een Duitse brandweerwagen die toevallig terugkwam van een oefening in het havengebied Europoort. Of zijn verkeersongelukken in deze verhalen werkelijk autobiografisch zijn, is de vraag. In 2012 liet hij weten dat hij nog nooit in een ziekenhuis heeft gelegen, op één keer na: " Ik werd aangereden door een Duitse brandweerwagen die net had geoefend bij de Euromast." [17]

Reclame en de eigen BV[bewerken]

Jules Deelder trad ook op in radio- en televisiereclames. Voor de 'lichte borrel' van Legner, de luchtvaartmaatschappij Basiq Air en het wasmiddel Robijn, waarvoor hij zelfs een maagdelijk wit kostuum aantrok. Hij was samen met dichter en performer Johnny van Doorn te zien in een reclame voor het al weer verdwenen zoutje 'Djokja'. Deelder was al in de jaren 60 actief in de reclamewereld en gold als een talent in Rotterdamse reclamekringen.[20] Zijn motto was daarbij: "Wat nergens op lijkt, is echt". Deelder zei in een interview over reclame: "[Reclame is] ook een cultuuruiting en aangezien ik een BV heb voor verspreiding van eigentijdse cultuur doe ik dus ook aan reclame." [21]

De BV Deelder bevordert volgens de statuten "Verkoop van eigentijdse cultuuruitingen in de ruimste zin van het woord".[22] In 1995 ging het door belastingschuld en een mislukt kunstproject niet zo goed met de BV Deelder, wat leidde tot een breuk met zijn manager Rene Vallentgoed.

Uiteraard brengen ook zijn gepubliceerde werk en zijn theatershows geld in het laatje en hij sluit zijn theateroptredens ook steevast af met het signeren van ter plekke verkocht werk.

Jimi Hendrix en Het Briefje[bewerken]

Een ontmoeting met Jimi Hendrix op 10 november 1967 heeft grote indruk op Deelder achtergelaten.[23] In verscheidene boeken heeft Deelder over deze ontmoeting geschreven, volgens Deelder verliep het gesprek "of we elkaar al jááren kenden!".

Er is een reconstructie gemaakt over deze ontmoeting onder de titel "Mind & Fancy". Deelder beweert daarin dat Hendrix hem een handgeschreven briefje gaf. In het interview met Piet Piryns uit 1984 wordt het ook genoemd, maar anno 2004 kon hij het briefje niet meer vinden. Naderhand beweerde Deelders vriendin dat het briefje inmiddels weer was opgedoken.[24] In een uitzending op 29 december 2008 van het tv-muzieprogramma Top 2000 à Go-Go heeft Deelder deze inmiddels beroemde anekdote nogmaals uit de doeken gedaan. Hij was dit keer wel in staat het veelbesproken briefje voor de camera te tonen. Er staat geschreven: Let your mind and fancy roll on.[25]

Prijzen[bewerken]

In 1988 ontving Deelder de Anna Blaman Prijs voor zijn gehele oeuvre. In 2005 ontving Deelder de Edison prijs voor zijn cd Deelder blijft draaien. In hetzelfde jaar werd hem de Tollensprijs toegekend voor de "grote stilistische kracht van zijn geestrijke oeuvre en zijn pionierswerk voor een moderne theatrale podiumpresentatie van poëzie", aldus het juryrapport. De stad Rotterdam heeft hem in 2004 de Wolfert van Borselenpenning toegekend.

Bibliografie[bewerken]

Poëzie[bewerken]

Gedicht van Jules op metrostation Coolhaven.
  • ABC voor de genieter van Marihuana (onder pseudoniem: 'Julian the Joint', met 'Yousouph Ben Houpla' (=Rob Peters), Bureau in Search for Living, 1968)
  • Gloria Satoria (De Bezige Bij, 1969)
  • Dag en nacht geopend (De Bezige Bij, 1970)
  • Boe! (De Bezige Bij, 1972)
  • Op de deurknop na (De Bezige Bij, 1972)
  • De zwarte jager (De Bezige Bij, 1973)
  • Moderne gedichten (De Bezige Bij, 1979)
  • Sturm und Drang (De Bezige Bij, 1980)
  • Junkers 88 (De Bezige Bij, 1983)
  • Portret van Olivia de Havilland (De Bezige Bij, 1985)
  • Interbellum (De Bezige Bij, 1987)
  • Lijf- en andere gedichten (De Bezige Bij, 1991)
  • Renaissance: gedichten ’44-’94 (De Bezige Bij, 1994)
  • Transeuropa (De Bezige Bij, 1995)
  • Het lot van de eenhoorn (De Bezige Bij, 1997)
  • Bijbelsch (De Bezige Bij, 1999)
  • N.V. Verga (De Bezige Bij, 2001)
  • Inderdaad nee (met tekeningen van Herman Brood; Nijgh en Van Ditmar, 2003)
  • Zonder dollen (De Bezige Bij, 2004)
  • Vrijwel alle gedichten (De Bezige Bij, 2004)
  • Tussentijds (De Bezige Bij, 2008)
  • Ruisch (De Bezige Bij, 2011)
  • Totaal Loss (met composities en artwork van Louis Gauthier; Prometheus, 2011)
  • Rotown Magic (uitgave in de Matchboox-serie met artwork van Louis Gauthier; Matchboox, 2012)
  • Het Graf van Descartes (De Bezige Bij, 2013)

Proza[bewerken]

Jules op een flat op de Nieuwe Binnenweg.
  • Proza (verhalen; Boelen, 1976)
  • The Dutch Windmill (biografie van Bep van Klaveren; Veen, 1980)
  • Schöne Welt (verhalen; De Bezige Bij, 1982)
  • Modern passé (verhalen; De Bezige Bij, 1984)
  • Drukke dagen (verhalen; De Bezige Bij, 1985)
  • Gemengde gevoelens (roman; De Bezige Bij, 1986)
  • De T van Vondel (verhalen; De Bezige Bij, 1990)
  • Euforismen (spreuken; De Bezige Bij, 1991)
  • Jazz (verhalen; De Bezige Bij, 1992)
  • Geheid Deelder: zes verhalen geschreven ter gelegenheid van het vijftigjarig jubileum van De Bezige Bij (De Bezige Bij, 1994)
  • De bevrijding van Koos Spook (kinderboek; De Bezige Bij, 1995)
  • De dikke van Deelder (verhalen (Schöne Welt, Modern passé, Drukke dagen, De T van Vondel); De Bezige Bij, 1997)
  • Konijnenhok op Overschie (Moppenboek; De Bezige Bij, 2005)
  • Vrijwel alle verhalen (verhalen; De Bezige Bij, 2009)

Toneel[bewerken]

  • Sneeuwwitje en de zeven dwergen (De Bezige Bij, z.j.)
  • Angel eyes: solo voor trompettist (De Bezige Bij, 1998)

Vertalingen[bewerken]

Stripboeken[bewerken]

  • Amber & Akka (met tekeningen van Rob Peters; De Lijn, 1985)

Over Deelder[bewerken]

  • Pieter van Oudheusden en Herbert Verhey, De mensch Deelder (Veen, 1986)

Discografie[bewerken]

Jules Deelder treedt op met het New Cool Collective.
  • Deelder Spreekt integrale weergave van de gelijknamige theatershow (LP; EMI, 1986)
  • Kiezen Of Deelder integrale weergave van de gelijknamige theatershow (cd; BMG, 1990)
  • Deelder Drumt Jazz bevat muziek, verhalen en gedichten (cd; Zillion, 1993)
  • Oh Kut duet met Herman Brood (cd-single; Ariola, 1997)
  • Deelder Draait compilatie van muziek uit de jazzcollectie van Jules Deelder (cd, Sonic Scenery 2002)
  • Deelder Draait Door compilatie van muziek uit de jazzcollectie van Jules Deelder (cd, Sonic Scenery 2003)
  • Deelder Blijft Draaien compilatie van muziek uit de jazzcollectie van Jules Deelder (cd, Sonic Scenery 2004)
  • Deelder Dubbelt (dubbel-cd, 2006)
  • Deelder Rhythm compilatie van muziek uit de jazzcollectie van Jules Deelder (cd, Sonic Scenery 2006)
  • CDeelder Box Selectie uit eerdere compilaties en 12 nog niet eerder uitgegeven nummers uit de jazzcollectie van Jules Deelder (3cd, Sonic Scenery 2010)
  • Totaal Loss Muziek-poëziealbum in samenwerking met componist/designer Louis Gauthier (Uitgeverij Prometheus, 2011)

Dvd's[bewerken]

Dvd's met hitnoteringen in de Nederlandse Music Top 30 Datum van
verschijnen
Datum van
binnenkomst
 Hoogste 
positie
 Aantal 
weken
 Opmerkingen 
De Deeldeliers 2013 09-02-2013 27 1 met Bas van Lier

Theaterprogramma's[bewerken]

  • Deelder spreekt (1985)
  • Boulevard of Broken Dreams (1987) (met Simon Vinkenoog, Herman Brood en Jacob Kanbier)
  • Ja! Deelder (1987)
  • Deelder presenteert... (1988)
  • Kiezen of Deelder (1989)
  • Deelder draait door (1991)
  • Deelder denkt (1993)
  • Deelder leeft (1995)
  • Deelder zingt (1997)
  • Apocrief (1998-2000)
  • Voorwaarts nuts! (2000-2002)
  • Deelderama (2002-2003)
  • Kamadeeldra (2003-2004) (met Kamagurka)
  • New Cool Collective & Jules Deelder & Ger Sax (2007-2009)

Externe link[bewerken]

Wikiquote Wikiquote heeft een collectie citaten gerelateerd aan Jules Deelder.