Justinianus I

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Justinianus
Portret van Justinianus I op een gouden munt (een tremissis van 1.43 g) geslagen in Constantinopel. Het opschrift is D N IVSTINIANVS P P AV[G].
Portret van Justinianus I op een gouden munt (een tremissis van 1.43 g) geslagen in Constantinopel. Het opschrift is D N IVSTINIANVS P P AV[G].
Geboortedatum 482/483
Sterfdatum 565
Tijdvak Justiniaanse dynastie
Periode 527-565
Voorganger Justinus I
Opvolger Justinus II
Staatsvorm dominaat
Persoonlijke gegevens
Naam bij geboorte Petrus Sabbatius
Naam als keizer Flavius Petrus Sabbatius Justinianus
Gehuwd met Theodora
Oom van Justinus II
Neef van Justinus I
Romeinse keizers
Portaal  Portaalicoon   Romeinse Rijk

Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus (Tauresium, 482[1]/483 - Constantinopel, 14 november 565), bekend als Justinianus I de Grote (Grieks: Ιουστινιανός, Ioustinianos; Nederlands, verouderd: Justiniaan), was keizer van Byzantium van 1 augustus 527 tot 13 november 565.

Hij staat bekend voor de poging tot het herstellen van de eenheid in het Romeinse Rijk, maar daar slaagde hij niet blijvend in. Zijn regering wordt daarom als het einde van de Klassieke Oudheid beschouwd. Over zijn leven en werken zijn we voornamelijk ingelicht door de geschiedschrijver Procopius.

Biografie[bewerken]

Justinianus met zijn hofhouding, Basiliek van San Vitale

Justinianus werd in 482 of 483 geboren als Petrus Sabbatius in het plaatsje Tauresium in de buurt van het tegenwoordige Skopje, een streek met een Thracisch-Romeinse cultuur. Justinianus' moedertaal was vrijwel zeker Thracisch, hoewel hij waarschijnlijk al vanaf jonge leeftijd tweetalig was in het Latijn.[1] Zijn oom Justinus, die keizer was van 518 tot 527, was afkomstig uit dezelfde streek. Petrus Sabbatius werd door zijn oom geadopteerd, en bij die gelegenheid nam hij de naam Justinianus aan.

Justinianus kwam naar Constantinopel, waar hij via zijn oom degelijk onderwijs kreeg. In de hoofdstad maakte Justinianus een versnelde carrière door. In 520 werd hij hoofd van de paleiswacht en in 521 volgde een consulaat. Toen Justinus op 1 augustus 527 stierf, volgde Justinianus hem op, aangezien hij voor die tijd al een deel van de regeringstaken op zich had genomen.

Justinianus kon steunen op een aantal hoge ambtenaren en generaals, zoals Belisarius en later Narses (opperbevelhebbers), Johannes de Cappadociër (financiën) en Tribonianus (justitie).

Binnenland[bewerken]

Wetgeving Codex Justinianus[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Codex Justinianus voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zijn regering wordt ook gekenmerkt door de evenzeer beroemde Codex Justinianus van 529, een samenvatting en compilatie van het Romeins Recht, gebaseerd op de instituten van Gaius. Deze hebben een lange geschiedenis gekend en vormen een mijlpaal in de geschiedenis van de wetgeving.

Opstand na rellen rond wagenrennen (532)[bewerken]

In 532 brak er het Nika-oproer uit, genoemd naar de strijdkreet van de oproerkraaiers, Nika! ("Overwin!"). De rel ontstond door ongeregeldheden tijdens het wagenrennen, in het grote stadion van Constantinopel. Dat was sinds Romes gloriedagen immens populair. Toen Constantinopel (oorspronkelijk Byzantium genoemd) de hoofdstad van het Romeinse Rijk werd, verhuisden de wagenteams van Rome mee naar de nieuwe hoofdstad. Oorspronkelijk waren er vier teams, maar de populairste twee bleven over: de Groenen en de Blauwen genoemd, naar de kleuren die de wagenmenners droegen in het stadion. Deze kleuren werden ook gebruikt voor de aanhangers van respectievelijk de monofysieten (die stelden dat Christus alleen een Goddelijke natuur had) en die van het concilie van Chalcedon (dat uitging van een ondeelbare dubbele natuur van God en Mens). [2] Alle burgers en zelfs de keizer werden geacht om een voorkeur voor een van beide teams uit te spreken. Zo ontstonden er grote 'supportersgroepen', wier rivaliteit zo groot was dat de strijd vaak na de rennen werd voortgezet in de straten van de stad, met alle gewelddadige gevolgen van dien.

De twee groepen hadden in de loop der eeuwen ook een politieke dimensie gekregen, waardoor de tegenstellingen tussen de teams stegen. Justinianus had oorspronkelijk de Blauwen gesteund, maar probeerde nu van beide partijen afstand te nemen. Na een wedstrijd in het stadion werden leden van de verschillende teams ter dood veroordeeld. Daardoor kwamen zowel de Blauwen als de Groenen in opstand tegen de keizer. Een brand verwoestte daarbij het grootste deel van de binnenstad (waaronder de Hagia Sophia). Een neef van Anastasius (Hypatius) werd zelfs even tot keizer uitgeroepen. Justinianus maakte plannen om uit het keizerlijk paleis te vluchten, maar volgens de overlevering was het keizerin Theodora die dat wist te voorkomen. De opstand werd neergeslagen in een bloedbad, aangericht door Belisarius, die toen hoofd van de keizerlijke lijfwacht was. Hierbij kwamen ongeveer 30.000 Groenen en Blauwen om het leven.

Buitenland[bewerken]

veldslagen van Justinianus I

Iberische Oorlog
Dara · Satala · Callinicum

Vandaalse Oorlog
Ad Decimum · Tricameron

Gotische Oorlog
Eerste Rome · Faventia · Tweede Rome · Derde Rome · Sena Gallica · Taginae · Mons Lactarius · Volturnus

Justinianus trachtte de kring van betrekkingen die Byzantium met de buitenwereld onderhield, verder uit te breiden. De contacten met China via de zijderoute werden bemoeilijkt door het Perzische Rijk. Daarom sloot Justinianus een verdrag met de Turkstalige volken ten noorden van de Kaukasus. Byzantium hoopte een duurzame relatie van wederzijds (handels)belang op te bouwen. Ook aan de zuidzijde probeerde Justinianus het Perzische Rijk te omzeilen door met het rijk van Aksum in Ethiopië contacten te leggen om een veilige route naar India te kunnen openen. De grip van de Perzen op de handel in de Indische Oceaan bleef echter de overhand hebben, ook voor hun Ethiopische mededingers.

Een andere zaak was het verdrijven van de Middellandse Zee piraten, de Vandalen en het heroveren van Rome, bij uitbreiding Italië, bij uitbreiding het Ostrogotische Rijk.

Periode Belisarius[bewerken]

Het Byzantijnse Rijk rond 550. Veroveringen door Justinianus in het groen.

Na de Iberische Oorlog (526-532) volgde de Eeuwige vrede met Khusro I van Perzië. Dat stelde Byzantium in staat om het Vandaalse Rijk te vernietigen, de Vandaalse Oorlog . Een expeditie tegen de Vandalen in Afrika was een succes. In 533 werd koning Gelimer verslagen.

Nu kon Justinianus zijn pijlen richten op Italië. 535 was de start van de Gotische oorlog. Justinianus overwon in 535 de Ostrogoten door Sicilië en Napels over te nemen, terwijl een ander departement van het leger vanuit Dalmatië binnenviel. Daarna volgde er een oorlog van twintig jaar met de Ostrogoten.

De Ostrogoten vroegen hulp aan de Sassanidische sjah Khusro I, die verbrak de Eeuwige vrede en viel in 540 Syrië binnen en vernietigde Antiochië, een nieuwe Romeins-Perzische oorlog, de Lazische Oorlog. Hij veroverde Lazica en had zo een haven aan de Zwarte Zee. Byzantium kon zich niet verweren, omdat het op drie fronten in gevechten verwikkeld was.

De Slaven begonnen ook aan een lange reeks invallen op de Balkan. Hoewel dit front versterkt was met een reeks forten, was er te weinig mankracht om het te verdedigen. De Slaven stroomden over de hele Balkan tot Korinthe en de Egeïsche Zee.

De Pest[bewerken]

De Pest van Justinianus (541-549) verzwakte het rijk. De gemaakte veroveringen in Italië konden niet worden geconsolideerd. Het is ook in die tijd dat keizerin Theodora stierf, vermoedelijk aan de gevolgen ervan.

Periode Narses[bewerken]

Europa en West-Azië in 565

Tijdens deze Grieks-Gotische oorlog werd geheel Italië, inclusief Rome en de andere belangrijke steden, herhaaldelijk geplunderd en belegerd. De bevolking onderging verschillende epidemies en hongersnoden. Na de uiteindelijke nederlaag van de Goten in 555 werd het vroegere beschavingspeil niet meer bereikt en de Romeinse verzwakking was een reden voor de Longobarden om het land binnen te vallen.

Ook in Spanje kreeg in 554 Byzantium weer voet aan de grond, ten koste van de Visigoten, zodat de Middellandse Zee een Mare Internum begon te worden, terwijl de Visigoten evenals hun Ostrogotische neven tegenstand boden.

In 562 sloot men opnieuw vrede met de Perzen, ditmaal voor een halve eeuw, en Byzantium kreeg Lazica terug. In 568 ging een groot deel van de veroveringen in Italië verloren, ditmaal aan de Longobarden. Het Exarchaat van Ravenna hield een aantal gebieden onder controle, maar het hele schiereiland zou het nooit meer terugkrijgen. Ook Cordova, de basis in Spanje, ging eerst in 572 en uiteindelijk voorgoed in 584 weer in Visigotische handen over. De rest zou veertig jaar later volgen.

Religieuze politiek[bewerken]

Justinianus afgebeeld in de Basiliek van San Vitale in Ravenna.

Justinianus keerde terug naar een in godsdienstige zin orthodoxe politiek. Hij nam daarmee afstand van de pro-monofysitische politiek van Anastasius I en herstelde de relaties met Rome. Volgens Justinianus was er een politieke noodzaak om de belangrijke theologische controverses in die tijd op één lijn te zetten met die van Rome. Op die manier probeerde hij zijn gezag over de Westerse delen van het oude Romeinse Rijk te versterken.

In 529 sloot hij de Academie van Athene, die in die tijd nog steeds het heidense neoplatonisme propageerde. Zijn vrouw Theodora I bleef zichzelf presenteren als een vriendin van de Monofysieten, waarmee het keizerpaar probeerde te voorkomen deze stroming te veel tegen zich in het harnas te jagen. Na de dood van zijn vrouw omhelsde de keizer een extreem-radicale tak van het Monofysitisme, die terugging op de monnik Eutyches. [3]

In 553 riep Justinianus het Tweede Concilie van Constantinopel bijeen, om de miafysieten, die het Concilie van Chalcedon afgewezen hadden, weer terug in de Kerk te brengen door hen enkele concessies te doen. Ook het Origenisme werd behandeld.

Cultuur[bewerken]

Bouwwerken[bewerken]

Justinianus hield van grootse architectuur en besteedde een groot deel van zijn kapitaal daaraan. Zijn bekendste bouwwerk is de beroemde Hagia Sophia.

Beoordeling[bewerken]

Justinianus' had veel geld uitgegeven met overwinningen in het Exarchaat in Afrika waardoor de keizer via het Exarchaat van Ravenna grip op het religieus zo belangrijke Rome herwonnen had. De Vandalen en Ostrogoten vormden niet langer een bedreiging, want na hun nederlaag assimileerden de onderworpenen volken snel in de Romeinse bevolking, de Slaven en Longobarden bleven in een vijandelijke houding. Justinianus stierf in 565 en liet het rijk na aan zijn neef Justinus II.

Trivia[bewerken]

De Goudschat van Wieuwerd, vondst uit 1866 in een terp. De schat bestaat uit een fibula, ringen en oorhangers. In de bracteaten zijn Romeinse munten verwerkt. De munten zijn onder andere van Justinianus.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Beluister

(info)