Kabelbaan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Panoramabahn in Brand (Oostenrijk), dubbele draagkabels, pendelend, dubbel spoor - verklarende woorden
Sonnenalmbahn in Zell am See (Oostenrijk), enkele draagkabel, pendelend, dubbel spoor
Téléphériques des glaciers de la Meije in La Grave (Frankrijk), pendelend met gekoppelde gondels, die technisch als één cabine fungeren, dubbel spoor
Teleférico de Mérida in Merida (Venezuela), enkele draagkabel, pendelend, dubbel spoor. Situatie tot 2008
Lünerseebahn in het Brandnertal (Oostenrijk), enkele draagkabel, pendelend, één spoor
Kohlerer Bahn in Bolzano (Italië), 1932. Dubbele draagkabel en spoor, pendelend, situatie vanaf 1912 en vervangen in 1943, oudste kabelbaan gestart in 1908
Rosch-haNikra-baan bij de kibboets Rosch-haNikra (Israël), draag-/trekkabel, pendelend, dubbel spoor
Männlichenbahn te Grindelwald (Zwitserland), gondelbaan

Een kabelbaan is een vervoermiddel waarbij één of meer cabines of andere apparaten door middel van een kabel over een traject worden getrokken. Het woord kabelbaan is een verzamelnaam, maar in het Nederlands wordt met "kabelbaan" ook een bepaald type bedoeld met één of twee (grote) cabines per traject. In het Duits heet dit een Pendelseilbahn. Met de Duitse aanduiding Luftseilbahn kan zowel een pendelende als een omlopende kabelbaan of gondelbaan bedoeld worden.

De meeste banen komen voor in bergachtige gebieden om een hoogteverschil te overbruggen of waar andere obstakels – rivieren, kloven, havens, bouwwerken – overbrugd moeten worden. Het uitzicht kan ook een belangrijk doel zijn. Bij hoogteverschillen wordt gesproken over een dal- en een bergstation. Als het totale traject te lang is, objecten gepasseerd moeten worden of de uitvoering te duur is, worden er secties gemaakt met tussenstations.

In de winter kunnen kabelbanen in skigebieden ook als skilift worden aangeduid. De capaciteit van een kabelbaan wordt uitgedrukt in het maximum aantal personen dat vervoerd kan worden per uur.

Typen[bewerken]

De volgende typen en subtypen kabelbanen zijn te onderscheiden:

  • Kabelbaan of cabinebaan: de cabine rijdt pendelend over één of twee kabels.
  • Gondelbaan: cabines hangen aan een omlopende kabel. Dit principe wordt ook toegepast bij:
  • Kabelspoorweg: cabines hangen aan een kabel, maar rijden over rails. Altijd pendelend.
  • Tokkelbaan of katrolbaan. Altijd pendelend.

Kabelbaan[bewerken]

Een kabelbaan vervoert personen en/of goederen in een cabine. Er kan ook een bak gebruikt worden uitsluitend voor goederen en/of dieren. Zo'n bak wordt vaak gecombineerd met een cabine.

De cabine is door middel van een hanger verbonden aan het loopwerk. Het loopwerk rijdt over de draagkabel(s), die bevestigd is (zijn) en/of gesteund worden door pylonen (kunnen ook masten worden genoemd) en het begin- en eindstation. De draagkabel hangt stil. De cabine pendelt tussen het begin- en het eindstation en draait niet door het station.

Als het traject twee cabines heeft (ieder in één richting: omhoog en omlaag, dubbel spoor) en verbonden is met één trekkabel, dan houden de cabines zich in principe in evenwicht bij gelijke belading en afstand tot bovenstation. De trekkabel wordt door een motor aangedreven via een omloopwiel en op spanning gehouden met een spaninrichting. De trekkabel beweegt niet continu. Over vertrek moet gecommuniceerd worden, om in- en uitstappen veilig te laten verlopen.

Bij een traject met één cabine is er (meestal) geen contragewicht, waardoor het systeem meer lijkt op dat van een hijskraan.

De volgende subtypen van de pendelende kabelbaan zijn te onderscheiden:

  • pendelende cabines met dubbele draagkabels voor meer stabiliteit. Dit type komt het meeste voor.
  • een speciale uitvoering is de funitel: twee ver uit elkaar hangende draagkabels per cabine met dubbele, korte hangers voor nog meer stabiliteit.
  • pendelende cabines met enkele draagkabel. Deze uitvoering is goedkoper, maar minder stabiel.
  • één cabine op het traject met meestal één draagkabel, enkel spoor. Het nadeel hiervan is een langere wachttijd. Deze banen zijn meestal in eerste instantie gebouwd voor het aanleggen van bijvoorbeeld een stuwmeer, waarbij capaciteit per uur minder belangrijk is.
  • de cabinecombinatie is bevestigd aan een kabel, die dient als draag- en trekkabel, maar toch pendelt.

Gondelbaan[bewerken]

Een gondelbaan vervoert personen en/of goederen in meerdere cabines aan één omlopende kabel. Ski's of snowboards kunnen vaak in vakken geplaatst worden, meestal aan de buitzijde van de deur. Er kan ook een bak gebruikt worden uitsluitend voor goederen en/of dieren.

De cabines zijn door middel van een hanger verbonden aan een kabel. De kabel is zowel draag- als trekkabel, bestaat uit één stuk en draait door het station. In het Duits heet dit een Umlaufseilbahn.

Om de capaciteit te verhogen moet de omloopsnelheid groter worden. Het in- en uitstappen wordt dan moeilijker. Bij oudere gondelbanen blijven de cabines aan de kabel hangen. Bij nieuwe en gerenoveerde gondelbanen wordt de gondel losgekoppeld als de gondel in het (dal-, tussen- of berg)station komt en rustig over een rolbaan verder geleid, om in- en uitstappen te makkelijker te maken. In tussenstations wordt de gondel meestal over een rail naar een andere omloopkabel geleid. De doorgaande passagiers kunnen in dat geval gewoon blijven zitten. Als de gondel het station verlaat, wordt deze met een vaartje weer aan de omloopkabel gekoppeld. De klemconstructie van de hanger op de kabel is dus zeer belangrijk.

Het systeem met ontkoppelbare gondels maakt het ook mogelijk om gondels te stallen bij slecht weer of in de nacht. Ook het vervangen van gondels is gemakkelijk en als er mensen zijn waarvoor de gondel volledig tot stilstand moet komen, kan het in- of uitstappen helemaal buiten het doorgaande circuit plaatsvinden. Ook bestaat de mogelijkheid tijdelijk speciale gondels in te zetten.

Banen met vaste gondels hebben meestal een lagere capaciteit dan banen met ontkoppelbare gondels. Een stoeltjeslift is technisch eigenlijk een open variant van de gondelbaan.

Bekende kabelbanen[bewerken]

Internationaal[bewerken]

De Teleférico de Mérida of Mukumbarí in Mérida was tot 2008 de hoogste kabelbaan ter wereld. Het bergstation Pico Espejo ligt op een hoogte van 4765 meter. In 2008 opende in het Dagu Glacier National Park in China de Dagu Glacier Gondola, een gondelbaan met een bergstation op 4843 meter hoogte.

Nederland[bewerken]

  • De kabelbaan in Valkenburg.
  • De kabelbaan in attractiepark Slagharen.
  • De kabelbaan in Speelland Beekse Bergen (naast het safaripark). Deze was rond de recreatieplas aangelegd maar is inmiddels afgebroken.
  • Voormalig minipretpark de Westerbouwing had ook een kabelbaan als attractie. Eind jaren negentig is deze gesloopt. De masten zijn weggehaald en de machines verkocht. Alleen het in- en uitstapstation met machinekamer bestaat nog en doet nu dienst als feestruimte.
  • Ook op het terrein van de Floriade 2012 in Venlo was een kabelbaan aanwezig.

België[bewerken]

  • Namen had van 1956 tot 1997 een kabellift van de voet van de Citadel tot aan het Belvédère. De lift werd in 1997 om veiligheidsredenen gesloten: een rots van 53 ton dreigde af te breken.

Externe link[bewerken]

  • Lift-World.info Website met gegevens en foto's van (bijna) alle kabelbanen ter wereld