Kabinetscrisis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Polygoonjournaal over de kabinetscrisis van 1958 die uiteindelijk leidde tot de val van het kabinet-Drees III

Een kabinetscrisis is een situatie waarin het hele kabinet dreigt te "vallen", of daadwerkelijk zijn ontslag aanbiedt. Men zegt dat "het kabinet valt" als de leden van het kabinet (de ministers en staatssecretarissen) aftreden voor hun ambtsperiode ten einde is.

Ten tijde van een kabinetscrisis wordt er druk overlegd tussen leden van regering en parlement. De minister-president zal in zo'n situatie meestal een lijmpoging doen om de val van het kabinet te voorkomen door een of ander compromis te vinden.

Soorten kabinetscrises[bewerken]

Een kabinetscrisis kan in verschillende vormen voorkomen:

  • Het kabinet dreigt af te treden als het parlement een bepaald voorstel niet aanneemt. Het centrale discussiepunt is het toekomstige beleid.
  • Er is zodanige kritiek op de regering vanwege (vermeend) wanbeleid, dat de regering onvoldoende vertrouwen van het parlement heeft om door te kunnen regeren. Het centrale discussiepunt is het in het verleden gevoerde beleid.
  • Een regeringspartij dreigt zijn steun aan een kabinet in te trekken, waardoor het kabinet onvoldoende vertrouwen van het parlement overhoudt om door te regeren.

Soms ontstaat er een kabinetscrisis zonder dat er een conflict met de Kamer is. Een voorbeeld van zo'n kabinetscrisis is het aftreden van het Kabinet Kok II naar aanleiding van het rapport van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) over het bloedbad bij Srebrenica. De leden van dit kabinet aanvaardden met hun ontslag de politieke medeverantwoordelijkheid voor het feit dat de Nederlandse militairen het bloedbad niet hadden kunnen voorkomen.

Een kabinetscrisis begint vaak met een ministerscrisis. Een ministerscrisis is net zoiets als een kabinetscrisis, maar bij een ministerscrisis gaat het om het aftreden van één minister.

Scenario's[bewerken]

Een mogelijk scenario voor het verloop van een kabinetscrisis is:

  1. Een minister dient een belangrijk wetsvoorstel in, bijvoorbeeld over de gekozen burgemeester.
  2. De Tweede Kamer probeert het voorstel af te zwakken.
  3. De minister zegt: "als mijn voorstel niet wordt aangenomen, ben ik als minister niet geloofwaardig meer; dan treed ik af" (een onaanvaardbaarverklaring).
  4. De fractie van dezelfde partij als de minister zegt: "Als de minister hierom aftreedt, gaan wij opnieuw bekijken of wij dit kabinet nog langer willen steunen".
  5. Het voorstel wordt afgewezen.
  6. De overige regeringspartijen gaan proberen een nieuw akkoord te sluiten met de ontevreden regeringspartij.
  7. Het kabinet valt (of niet).

Als een minister-president dreigt af te treden, is er niet alleen een ministerscrisis, maar ook een kabinetscrisis, want het kabinet verliest zijn steun als de minister-president vertrekt.

Gevolgen van een kabinetscrisis[bewerken]

Soms kan een kabinet in een kabinetscrisis overeind blijven. Als een kabinetscrisis daadwerkelijk tot de val van een kabinet leidt, bieden de leden van het kabinet hun ontslag aan aan het staatshoofd. Er moeten dan nieuwe verkiezingen voor de Tweede Kamer worden uitgeschreven. Het oude kabinet blijft de lopende zaken afhandelen totdat er een nieuw kabinet is geïnstalleerd.

Historische kabinetscrises[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]