Kardzjali (oblast)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Kardzjali
Област Кърджали
Oblast van Bulgarije Flag of Bulgaria.svg
Kaart van Kardzjali
Situering
Planregio Zuid-Centraal
Coördinaten 41°39'NB, 25°22'OL
Algemeen
Oppervlakte 3.209 km²
Inwoners (31 december 2018 [1]) Gestegen 152.873
(48 inw./km²)
Gemeentes 7
Hoofdplaats Kardzjali
Overig
Nummerplaat K
Portaal  Portaalicoon   Bulgarije

Kardzjali (Bulgaars: Област Кърджали) is een oblast in het zuiden van Bulgarije. De hoofdstad is het gelijknamige Kardzjali en de oblast heeft 152.873 inwoners (2018).

Geografie[bewerken]

De oblast Kardzjali heeft een oppervlakte van 3.200 km². De oblast Kardzjali bevindt zich in het oostelijk deel van het Rhodopegebergte. Een groot deel van de rivier Arda stroomt door de oblast. Het reliëf is relatief bergachtig. De gemiddelde hoogte is ongeveer 330 meter.

De oblast Kardzjali wordt in het westen begrensd door oblast Smoljan, in het noorden door oblast Plovdiv, in het oosten door oblast Chaskovo en in het zuiden door Griekenland.

Klimaat[bewerken]

Het klimaat van oblast Kardzjali kent milde zomers en koude winters.

Bevolking[bewerken]

De bevolking van Kardzjali groeide vrij hard in de twintigste eeuw. Het geboortecijfer was jarenlang het hoogste in Bulgarije. Zo bedroeg het geboortecijfer eind jaren zeventig namelijk ruim 30 geboorten per duizend inwoners. Vanwege de zware repressieve houding van de regering tegenover de islamitische minderheden verlieten honderdduizenden Turken en Pomaken het land. Hierdoor verloor oblast Kardzjali in een periode van zeven jaar (tussen de volkstellingen van 1985 en 1992) bijna één derde van haar inwoneraantal (zie onderstaand tabel). Sinds de val van het communisme vinden de massale emigratiestromen nog steeds plaats, maar deze keer vooral vanwege de verslechterde economische situatie. Het geboortecijfer is daarom flink gedaald en schommelt anno 2018 rond het landelijke gemiddelde.

De bevolkingsontwikkeling van oblast Kardzjali
Jaar 1946 1956 1965 1975 1985 1992 2001 2011 2018
oblast Kardzjali Gestegen 195.844 Gestegen 225.294 Gestegen 267.657 Gestegen 273.507 Gestegen 289.376 Gedaald 203.251 Gedaald 164.019 Gedaald 152.808 Gestegen 152.873
gemeente Kardzjali Gestegen 48.737 Gestegen 63.364 Gestegen 82.846 Gestegen 92.778 Gestegen 105.993 Gedaald 76.155 Gedaald 69.830 Gedaald 67.460 Gestegen 68.727
gemeente Kirkovo Gestegen 25.975 Gestegen 29.899 Gestegen 36.421 Gestegen 38.917 Gestegen 42.201 Gedaald 33.112 Gedaald 24.220 Gedaald 21.196 Gestegen 21.254
gemeente Kroemovgrad Gestegen 33.550 Gestegen 39.161 Gestegen 43.090 Gestegen 44.544 Gedaald 44.146 Gedaald 31.268 Gedaald 19.907 Gedaald 17.823 Gedaald 17.081
gemeente Momtsjilgrad Gestegen 23.064 Gestegen 26.911 Gestegen 31.319 Gedaald 29.790 Gestegen 31.227 Gedaald 20.836 Gedaald 17.185 Gedaald 16.263 Gedaald 15.787
gemeente Ardino Gestegen 30.609 Gedaald 29.407 Gestegen 33.185 Gedaald 29.507 Gedaald 27.698 Gedaald 18.174 Gedaald 13.649 Gedaald 11.572 Gestegen 12.792
gemeenten Tsjernootsjene Gestegen 17.787 Gestegen 19.059 Gedaald 17.988 Gedaald 16.349 Gedaald 15.260 Gedaald 12.712 Gedaald 10.567 Gedaald 9.607 Gedaald 8.791
gemeente Dzjebel Gestegen 16.122 Gestegen 17.493 Gestegen 22.798 Gedaald 21.622 Gestegen 22.851 Gedaald 10.994 Gedaald 8.661 Gedaald 8.167 Gestegen 8.441

Urbanisatie[bewerken]

De oblast Kardzjali telt uit 468 nederzettingen: 5 steden en 463 dorpen. De grootste stad is Kardzjali met 43.022 inwoners, gevolgd door Momtsjilgrad met 7.639 inwoners. De overige steden zijn significant kleiner qua inwoners: Kroemovgrad (4.631 inwoners), Ardino (3.799 inwoners) en Dzjebel (3.101 inwoners). De gemeenten Kirkovo en Tsjernootjene zijn uitsluitend ruraal en bestaan uit kleine dorpen op het platteland.

Steden in oblast Kardzjali[2]
Stad Bulgaarse naam Turkse naam Inwonersaantal (31 december 2018)
Kardzjali Кърджали Kırcaali 43.263
Momtsjilgrad Момчилград Mestanlı 7.742
Kroemovgrad Крумовград Koşukavak 4.824
Ardino Ардино Eğridere 4.022
Dzjebel Джебел Cebel 3.185

Op 31 december 2018 woonden 63.016 inwoners (41%) in een van de vijf steden en 89.857 inwoners verspreid over 463 dorpen op het platteland (59%). Daardoor is Kardzjali een van de drie oblasten (de overige twee zijn Razgrad en Silistra) waar meer dan de helft van de bevolking op het platteland leeft.[3]

Etniciteit[bewerken]

In 2011 verklaarde 66% van de bevolking in de volkstelling van Turkse afkomst te zijn. De Bulgaarse Turken vormen hiermee de meerderheid van de bevolking. De gemeente Tsjernootsjene heeft zelfs het hoogste percentage etnische Turken in Bulgarije: zij vormen 97% van de totale bevolking. Deze gemeente wordt gevolgd door Momtsjilgrad: in deze gemeente verklaarde 85% van de bevolking etnisch Turks te zijn. In de gemeente Dzjebel verklaarde 74% te behoren tot de Turkse minderheid; in de gemeente Ardino 71%; in de gemeente Kroemovgrad 70%; in de gemeente Kirkovo 62% en in de gemeente Kardzjali 55,5%.

Daarentegen woonden de meeste etnische Bulgaren in de gemeente Kardzjali: 24 duizend van de 40 duizend Bulgaren in oblast Kardzjali leefden in de gemeente Kardzjali en vormden in die gemeente 40,5% van de bevolking. Verder wonen er veel etnische Bulgaren in de gemeenten Kirkovo (35%), Ardino en Kroemovgrad (beide 27% van de bevolking). In Dzjebel vormen etnische Bulgaren 17% van de bevolking en in Momtsjilgrad ongeveer 11% van de bevolking. In Tsjernootsjene wonen relatief gezien de minste Bulgaren: slechts 2% van de bevolking bestaat uit etnische Bulgaren.

In de oblast woonden bij de volkstelling van 2011 tevens 1296 Roma. Zij vormden minder dan één procent van de bevolking. De meeste Roma wonen in de gemeenten Kardzjali (1013 zigeuners) en Momtsjilgrad (205 zigeuners). De Roma woonden vooral in de dorpen Bagrjanka, Groeëvo, Kjosevo, Krajno Selo, Ostrovitsa, Perperek, Petlino, Pototsjarka, Stremtsi, Tsjal en Tsjiflik.

Religie[bewerken]

In de volkstelling van 2011 verklaarde 70,1% van de bevolking islamitisch te zijn. De meeste moslims zijn etnische Turken, maar er leven ook veel geïslamiseerde Bulgaren (zie: Pomaken). De aanhangers van de Bulgaars-Orthodoxe Kerk vormen 20,4% van de bevolking van de oblast en zijn nagenoeg uitsluitend etnische Bulgaren. De overige 9,5% bestaat uit rooms-katholieken, protestanten, atheïsten en andere kleinere religieuze groeperingen.

Religie per gemeente (%) Bulgaars-orthodoxe Kerk Islam niet-religieus anders/onbekend
oblast Kardzjali 20,4 70,1 1,5 8,0
gemeente Kardzjali 37,1 52,8 1,5 8,6
gemeente Kirkovo 6,2 82,4 1,7 9,7
gemeente Kroemovgrad 12,8 77,7 2,4 7,1
gemeente Momtsjilgrad 5,8 84,8 7,8 1,6
gemeente Ardino 2,1 91,4 1,1 5,4
gemeenten Tsjernootsjene 2,2 96,6 0,1 1,1
gemeente Dzjebel 3,6 82,3 1,0 13,1

Volgens de volkstelling van 2001 was 69,5% van de bevolking islamitisch en 21,5% orthodox.

Demografische indicatoren[bewerken]

De bevolking daalt in alle 28 oblasten van Bulgarije, maar in Kardzjali verloopt dat proces een stuk langzamer dan in de rest van Bulgarije. In 2016 was de natuurlijke bevolkingsgroei negatief en bedroeg -503 mensen. Het migratiesaldo was positief en bedroeg +21 mensen. In 2016 verloor de oblast dus 482 inwoners.

Het geboortecijfer schommelt al jarenlang rond het landelijke gemiddelde en bedraagt 9,3‰ in 2016. In totaal kwamen in dat jaar 1399 kinderen ter wereld. De meerderheid daarvan, 723 kinderen om precies te zijn, werden geboren in de gemeente Kardzjali. In de gemeenten Kroemovgrad, Kirkovo en Momtsjilgrad kwamen respectievelijk 165, 143 en 130 kinderen ter wereld. In Ardino werden er 85 kinderen geboren, in Dzjebel werden er 79 kinderen geboren en in Tsjernootsjene werden er 74 kinderen geboren. Het geboortecijfer varieert van extreem lage geboortecijfers in de gemeenten Ardino en Kirkovo (beide 6,8‰); 8,3‰ in Tsjernootsjene; 8,4‰ in Momtsjilgrad; tot iets hogere geboortecijfers van 9,6‰ in Dzjebel; 9,7‰ in Kroemovgrad en tot een maximum van 10,7‰ in de gemeente Kardzjali. In de vijf steden werden 653 kinderen geboren en in dorpen op het platteland werden 746 kinderen geboren. Het geboortecijfer bedraagt 10,5‰ in steden en 8,4‰ in dorpen op het platteland.

Het sterftecijfer in oblast Kardzjali is beduidend lager dan in de rest van Bulgarije. In 2016 stierven 1902 mensen, waarvan absoluut gezien de meesten in gemeente Kardzjali (797), gevolgd door de gemeenten Kirkovo (317) en Kroemovgrad (232). In Ardino stierven 177 mensen, in Momtsjilgrad 156 mensen en in Tsjernootsjene 130 mensen. Absoluut gezien stierven de minste inwoners in de gemeente Dzjebel (93 mensen). Het sterftecijfer bedraagt 12,6‰ en is een van de laagste in Bulgarije. Dit lage sterftecijfer is grotendeels het gevolg van de ietwat hogere levensverwachting in oblast Kardzjali: mannen worden gemiddeld 73 jaar oud terwijl vrouwen er bijna 80 jaar oud worden. Tevens wonen er minder ouderen in de oblast dan in de overige oblasten. In 2016 is 19,1% van de bevolking 65 jaar of ouder. Desalniettemin is het aantal ouderen de laatste jaren drastisch gestegen, waardoor het aantal sterftegevallen is toegenomen.

Leeftijdsstructuur[bewerken]

De oblast Kardzjali heeft een iets jongere bevolking vergeleken met de rest van Bulgarije. Op 31 december 2018 is ongeveer 20,1% van de inwoners 65 jaar of ouder: dat is zo’n 1,2 procentpunten onder het Bulgaarse gemiddelde. Desalniettemin ontgroent en vergrijst de bevolking van oblast Kardzjali in een rap tempo. [4] In de periode 2002-2018 is de bevolking tussen 0 tot 50 jaar oud flink afgenomen, terwijl het aantal vijftigplussers is toegenomen. Het aantal tachtigplussers is zelfs met 50% toegenomen (zie tabel).

Leeftijdscategorie Totaal 0 – 9 10 - 19 20 - 29 30 - 39 40 - 49 50 - 59 60 - 69 70 - 79 80+
Absolute aantal in 2018 152.873 14.335 15.836 20.245 22.254 22.222 22.847 17.353 12.984 4.732
Absolute aantal in 2002 162.332 15.507 24.445 24.314 23.260 24.432 18.928 17.409 10.849 3.188
Etnische samenstelling per leeftijdscategorie[5]
Bulgaren (%) 30,2 23,8 26,2 23,7 28,8 31,0 34,2 35,5 35,1 38,7
Turken (%) 66,2 67,8 68,8 72,0 67,5 65,8 63,1 62,6 63,5 59,9
Roma (%) 1,0 2,7 2,1 1,6 0,9 0,7 0,4 0,2 0,1 0,1

Net als elders in Bulgarije zijn de etnische Roma de jongste bevolkingsgroep en de etnische Bulgaren de oudste bevolkingsgroep. De etnische Turken nemen een tussenpositie in.

Economie[bewerken]

In het jaar 2015 bedraagt het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking zo'n 6472 Bulgaarse lev (een verdrievoudiging vergeleken met het jaar 2004).

In 2015 leefde zo'n 43% van de bevolking onder de armoedegrens. Daarmee is oblast Kardzjali een van de armste oblasten in Bulgarije.

Gemeenten[bewerken]