Kees Boeke (pedagoog)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Cornelis (Kees) Boeke (Alkmaar, 25 september 1884Abcoude, 3 juli 1966) was een Nederlands pedagoog. Vanaf 1926 liet hij de scholieren van de Werkplaats Kindergemeenschap (WP) te Bilthoven deelnemen aan het algehele gebeuren op school.

Lid van de Nederlandse Christelijke Studenten Vereniging[bewerken]

Boeke groeide op in een Nederlands Hervormd gezin. Zijn vader, uit een doopsgezinde familie, was directeur van de HBS te Alkmaar. Boeke studeerde aan de Technische Hogeschool in Delft. Tijdens zijn studie was hij lid van de in 1896 opgerichte Nederlandse Christelijke Studenten Vereniging (NCSV). De NCSV was in de jaren negentig van de negentiende eeuw een eerste stap van de jeugd uit de gegoede stand zich op idealistische gronden aaneen te sluiten. Boeke was niet alleen lid, maar werd voorzitter van het bestuur van de plaatselijke afdeling. Na de studie aan de Technische Hogeschool verhuisde hij naar Engeland waar hij kennis maakte met aanhangers van de religie der Quakers en Beatrice Cadbury ontmoette, met wie hij huwde. In 1918 keerde hij naar Nederland terug.

Angst voor revolutie en oorlog[bewerken]

Na terugkeer in Nederland ontstond bij Boeke angst voor het optreden van de politiek geïnteresseerde arbeidersjeugd. Onder hen was omstreeks 1920 een streven ontstaan naar een radicale maatschappelijke vernieuwing. De in de laatste oorlogsjaren opgedane ervaringen: het gebrek en de nood in de arbeidersgezinnen, het bloedvergieten zonder einde en zonder zin op een niet meer voorstelbare schaal aan gene zijde van de landsgrenzen hadden een diepe indruk nagelaten. Onder deze jeugdigen was een sterke sympathie ontstaan voor de Sovjet-Unie, die was ontstaan na de Russische Revolutie in 1917. Boeke, die een samenhangende levens- en maatschappijopvatting had en gevoelig was voor oosterse wijsheid, theosofie, antroposofie, mystiek en een op het christendom geïnspireerde religie, was bang geworden dat het optreden van de politiek geïnteresseerde arbeidersjeugd zou leiden tot een revolutie en weer een oorlog.

In 1921 gaven Kees en Beatrice Boeke-Cadbury gastvrijheid aan een internationale conferentie voor de vrede. Bij die gelegenheid werd War Resisters' International opgericht. Bij velen bekend vanwege het symbool van het gebroken geweer.

Respect voor een ieders eigen mening[bewerken]

De oprichtingsbrief van de Werkplaats van 21 juli 1929, ondertekend door o.a. Kees Boeke.
Het oorspronkelijke schoolgebouw aan de Frans Halslaan is een ontwerp van Frants Edvard Röntgen.

Boeke liet in Bilthoven aan de Werkplaats Kindergemeenschap (WP), waarvoor de architect Frants Röntgen eind jaren twintig een nieuw en bijzonder gebouw had ontworpen, de jeugdigen deelnemen aan het algehele gebeuren op school. Er werden taken en werkzaamheden verricht zoals onderhoud aan het gebouw, van de materialen en de gereedschappen, van het meubilair, van de instrumenten, van de leermiddelen. Er werd schoongemaakt en opgeruimd. Er werd gekookt en afgewassen. Er werd gecontroleerd of taken en werkzaamheden waren uitgevoerd en of afspraken en verplichtingen waren nagekomen. Er werd in de maandelijks gehouden "Bespreking" beslissingen genomen, waarbij niet bij meerderheid- maar bij volledige overeenstemming van stemmen besloten werd. In de maandelijks gehouden "Werkverdeeling" werden de uit te voeren taken en werkzaamheden verdeeld waarbij gekozen kon worden uit: De Centrale Leiding, Schoonmaken en opruimen, De Bespreking, De maaltijd, De Bij (het periodiek op school) en Diversen. De leerlingen werden aangeduid als "werkers", de leerkrachten als "medewerkers". Als voorbeeld voor het "gemeenschapsleven" van deze "groote familiekring" stond het leven in "het goede gezin".

Boeke had zich laten inspireren door de hoogleraar godgeleerdheid Jacobus Johannes van der Leeuw (1893 - 1934). Van der Leeuw had toen hij rechten studeerde de "Practisch-Idealisten Associatie" (PIA) uit Londen in Nederland geïntroduceerd wat de tweede stap was van de jeugd uit de gegoede stand zich op idealistische gronden aaneen te sluiten. Vele PIA-nezen kwamen uit de zeer gegoede kringen. De vader van Van der Leeuw was financieel geïnteresseerd bij de Van Nelle fabrieken. Een ander lid was de neef en enige erfgenaam van een miljonair, die lucifersfabrieken bezat, en weer een ander was directeur van de glasfabriek in Leerdam. De organisatie van de PIA was eenvoudig. Het was niet zo dat er bestuursleden waren die werkten en leden die toekeken. Er waren alleen leiders en medewerkers. De plaatselijke leiders vertegenwoordigden hun afdeling in de raad der leiders, die door de Algemene Leider kon worden bijeen geroepen.

In zijn proefschrift Historisch-Idealistische Politiek (1920) had Van der Leeuw gewezen op het belang van het leven in groepsverband om te komen tot een algehele sfeer van broederschap.

Hij stelde dat uit het verloop van de geschiedenis aangenomen mocht worden de komst van een "gemeenschapsordening" met een algehele sfeer van broederschap. Gekomen moest worden tot "groep-verbanden" op alle terreinen van het maatschappelijk leven: in het huwelijk, het wonen, de inrichting van woonplaatsen, op economisch gebied, op de gebieden van religie, kunst, wetenschap, opvoeding enz. Op al deze terreinen moest steeds de "beste" aangewezen worden als hoofd, die steeds weer de "beste" aanwijst voor het bestuur van grotere gemeenschappen, zodat er een trapsgewijze opklimming plaats vindt tot het hoofd van de gehele gemeenschap totdat dit dan samengesteld is uit de "waarlijk besten". Hij verwachtte dat alleen zo "de geweldrevolutie" voorkomen kon worden.

Cosmic View[bewerken]

Boeke's boek Cosmic View, The Universe in 40 Jumps uit 1957 (in het Nederlands vertaald als Wij in het heelal, een heelal in ons, 1959) geeft een kijk op het universum die anderen geïnspireerd heeft. Het laat het heelal op verschillende schalen zien: van microscopisch tot galactisch. Diverse films zijn er door geïnspireerd:

Cosmic View wordt ook als inspiratiebron genoemd door Will Wright, de maker van het computerspel Spore (2008).

Literatuur[bewerken]

  • Boeke, H.: Kindergemeenschap. Ervaringen en perspectieven van "De Werkplaats". Utrecht 1934.
  • Harmsen, G.: Blauwe en Rode jeugd. Ontstaan, ontwikkeling en teruggang van de Nederlandse jeugdbeweging tussen 1853 en 1940. Nijmegen 1975.
  • Roland Holst-van der Schalk, H.: Kapitaal en arbeid in Nederland, Nijmegen 1977.
  • Leeuw, J.J.van der.: Historisch-idealistische politiek. Z.pl., 1920.
  • Leeuw, J.J.van der.: Het Practisch-Idealisme. Baarn 1922.
  • Boeke, Kees: Redelijke ordening van de mensengemeenschap. Utrecht mei 1945
  • Daniela Hooghiemstra: De geest in dit huis is liefderijk, Het leven en De Werkplaats van Kees Boeke (1884 – 1966), promotieonderzoek, 2013[1]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties