Kerkbaljuw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Kerkbaljuw van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek te Tongeren
Kerkbaljuw van de Sint-Servaasbasiliek in Maastricht

De kerkbaljuw of suisse is een ordebewaker in een rooms-katholieke kerk, die tegenwoordig vooral een ceremoniële taak vervult.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Het kerkelijk ambt van kerkbaljuw is in zijn huidige vorm ontstaan in de 19e eeuw, hoewel er al eeuwen eerder ordebewakers actief waren binnen katholieke kerken. Zo zou in 1613 in Stekene een kerkbaljuw actief geweest zijn. Ook in 1722 was er een kerkbaljuw actief, in loondienst, in Sint-Amands. Na de Franse tijd werd het baljuwschap voornamelijk een ceremoniële taak. Het ambt werd beschouwd als een eervolle taak en werd veelal doorgegeven van vader op zoon. In Maastricht werden de baljuwen van de beide kapittelkerken tijdens het ancien régime aangeduid als roededragers (Latijn: bastionarius), omdat ze tijdens processies de processiestaven of roedes droegen, als symbool voor de rechtsmacht van de kapittels. Later werden ze aangeduid als koorgezellen, wat in het Maastrichts verbasterd werd tot koerezel.[1] Omdat de kerkbaljuw werd vergeleken met de pauselijke Zwitserse Garde, wordt hij in de volksmond meestal aangeduid als suisse (Duits: Kirchenschweizer of Domschweizer).

Tot de taken van de kerkbaljuw behoorde het ophalen van de priester in de sacristie, om hem - na de mis - weer daarheen terug te vergezellen. Tijdens de consecratie salueerde de ordebewaker, staande vooraan in het middenpad van de kerk. Ook spreekt de kerkbaljuw personen aan op ongewenst of oneerbiedig gedrag in en rondom de kerk. Na het Tweede Vaticaans Concilie (1962 - 1965) is het ambt in tal van parochies verdwenen, maar hier en daar, vooral in de grotere stadskerken, kan men nog een kerkbaljuw aantreffen. Tegenwoordig is de suisse meestal alleen aanwezig tijdens missen op hoogtijdagen in de kerk, vooral bedoeld ter opluistering van de eredienst. Ook loopt hij vaak mee in processies, meestal in de nabijheid van de priester die de monstrans met het Allerheiligste draagt.

Een kerkbaljuw staat meestal onder de directe verantwoording van een pastoor of plebaan en de proost van het seculiere kapittel, van een kathedraal of titelkerk. In een parochie staat de kerkbaljuw onder de directe verantwoordelijkheid van de pastoor. Voor het Tweede Vaticaans Concilie waren alle geestelijken in de toepasselijke lage wijdingsgraad van ostiarius gewijd.

De patroonheilige van de kerkbaljuw is de aartsengel Sint Michaël.

Kledij[bewerken | brontekst bewerken]

  • Wit hemd met opstaande boord en zwarte vlinderdas.
  • Laag uitgesneden ondervest;
  • Lange donkerblauwe of zwarte jas afgeboord met rode biezen en goudgalon of een gouden chevron
  • Donkerblauwe of zwarte broek en zwarte schoenen;
  • Steekhoed met pluim en witte handschoenen;
  • Over de rechterschouder een purperen bandelier met als tekst:
    • ofwel: KERKPOLITIE (eerste periode)
    • ofwel: EERBIED IN GODS HUIS;
  • Als teken van zijn gezag draagt hij een sabel en een "pieke" of hellebaard.

Kerkwachter[bewerken | brontekst bewerken]

Een kerkwachter (ook wel deurwachter genoemd) komt voort uit de functie van kerkbaljuw en is meestal een niet-geüniformeerde ordebewaker in een rooms-katholieke kerk, die aangesteld is om toezicht te houden tijdens een openstelling van de kerk, met name tijdens de heilige mis. De kerkwachter is vaak te herkennen aan een badge, bandelier of mouwband. De kerkwachter voert soortgelijke operationele werkzaamheden uit als de kerkbaljuw, maar is ondergeschikt aan een kerkbaljuw binnen de parochie.

Na het Tweede Vaticaans Concilie verdwenen naast de kerkbaljuws ook de kerkwachters van het college van "Eerbied in Gods Huis" uit veel Nederlandse rooms-katholieke kerken.

Recentelijk herstelde men de functie van kerkwachter weer, variërend van informele toezichthouders tot volwaardige beveiligers. Daarnaast maken kerkwachters in sommige kerken steeds vaker gebruik van moderne hulpmiddelen zoals; portofoons met oortje, semafoons en bewakingscamera's.[bron?]

Zie de categorie Ecclesiastical guards van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.