Kessenich (België)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kessenich
Kèsing
Deelgemeente in België Vlag van België
Kessenich (België)
Kessenich (België)
Situering
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Kinrooi Kinrooi
Coördinaten 51° 9′ NB, 5° 49′ OL
Algemeen
Oppervlakte 10,26 km²
Hoogte 29 m
Overig
Postcode 3640
Detailkaart
Kessenich (België)
Kessenich (België)
Portaal  Portaalicoon   België

Kessenich[1] (Limburgs [kɪ:səŋ]?, geschreven als Kèsing en Kaesing) is een dorp in Belgisch-Limburg en een deelgemeente van de gemeente Kinrooi.

Geografie[bewerken]

Kessenich is het meest noordoostelijke dorp van België. Het bestaat uit een historische dorpskern en vier gehuchten: Borgitter, de Hoeven (Schoolstraat), de Hezerheide (Langvenstraat) en de Schuttevendel (Lakerweg, tot in de 19e eeuw "Gallert"[2]).

Fysisch gezien ligt het grondgebied voor 2/5 in de riviervlakte van de Maas ("de O(h)é" en "het Broek") en voor 3/5 op het hogere Terras van Geistingen ("het Kessinger/Kessenicher Veld", "de Bommesaar" en "de Hees").[3] Drie rivieren doorkruisen de deelgemeente: de Maas, de Itterbeek en de Witbeek. Daarnaast werden er vijf beken gegraven. Kessenich omvat drie natuurgebieden: het Vijverbroek, de Kollegreend en het Koningssteen.

De plaatselijke economie bestaat voornamelijk uit de teelt van gewassen. Eeuwenlang werd ook klei gewonnen en in veldovens tot brikken en pannen gebakken. Een industriële oven (1903–1975), eerst "De Maas" en later "Kleiwarenindustrie" geheten, gaf zijn naam aan de Fabrieksstraat. Ten tijde van de grindwinning (1949–2016) werden de bedrijven "Dragrasa" en "Belmagri" opgericht. Zij ontgonnen de groeves "Dragrasa" en "Boterakker". De hierdoor ontstane Maasplassen werden later deels gedempt.

Naam[bewerken]

Kessenich had historisch maar liefst drie verschillende benamingen:

Geschiedenis[bewerken]

"Den Berg", kunstmatige heuvel met de grafkapel van de adellijke familie Michiels en de restanten van een mottekasteel
De rijksheerlijkheid Kessenich (lichtgroen), in personele unie met Hunsel (lichtrood)

Ontstaan (tot 700)[bewerken]

Kessenich ligt strategisch op een uitloper van het Middenterras van de Maas. Oorspronkelijk stroomt de Maas dicht bij de dorpskern, maar ze verplaatst zich geleidelijk aan oostwaarts (tot 1806). Totdat men begint te baggeren blijven veel oude rivierarmen zichtbaar. Plaatsnamen zoals "Vuilbemden" (d.z. door verzuring vervuilde beemden) en "Schoor" (schor) herinneren eraan dat deze laagtes tot in de 20e eeuw nog geregeld overstromen.

Archeologische sites blijven enkel op het Middenterras gevrijwaard voor overstromingen. Hier zijn één prehistorische en twee Romeinse begraafplaatsen aangetroffen. Aan de grensovergang is bovendien de heirbaan Maastricht-Nijmegen blootgelegd. Oude benamingen veronderstellen dat er ook een castellum opgericht is, dat dankzij de hellingen rondom het dorp inderdaad op een goed gekozen plaats zou liggen.

De rijksheerlijkheid (700-1800)[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie rijksheerlijkheid Kessenich voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het huidige dorp ontstaat rondom de burcht Casallum. In 950 wordt het domein verheven tot een rijksheerlijkheid, maar het valt later uiteen in de Drie Eijghen. De rijksheerlijkheid bestaat vanaf dan slechts uit Kessenich, Kinrooi, "Beersel" en Hunsel. De vrijheren en -vrouwen, vanaf 1656 baronn(ess)en, besturen hun gebieden vanuit de burcht Den Berg, vanaf 1700 het kasteel Borgitter. Kessenich blijft een soeverein ministaatje tot in 1784; het wordt dan ingelijfd door Oostenrijks-Gelre.

Kessenich ligt aan de noord-zuidverbinding langs de Maas, maar ook aan een oost-westverbinding tussen Leuven, Diest en het Rijnland. Al in de 9e eeuw bestaat er zo'n landweg, nl. de Kempenweg.[7] In de 17e eeuw wordt Kessenich meermaals geplunderd door doorgaande troepen (1635, 1649 en 1658). In 1702 passeren de troepen van de hertog van Marlborough. Deze gebeurtenis ligt aan de oorsprong van het jaarlijkse "Malbroek verbranden", een traditie die ook bestaat in Stokkem en Eisden.

Modern tijdperk (1800 tot nu)[bewerken]

Ten gevolge van de inlijving door de Eerste Franse Republiek (1794) wordt Kessenich verenigd met de Zuidelijke Nederlanden. Het gaat hierdoor over naar het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1814) en België (1830). In 1843 wordt de gemeente drastisch uitgebreid, alvorens in 1845 gesplitst te worden in drie gemeentes (zie Herindeling van de Drie Eijghen).

Tijdens de Tweede Wereldoorlog vinden verschillende incidenten plaats. In 1943 storten er drie gevechtsvliegtuigen neer, nl. twee Geallieerde (23 juni en 31 augustus) en één Duits (14 oktober). Later wordt een mislukte aanslag gepleegd op de burgemeester (5 augustus 1944). Verzetslieden schieten een soldaat dood (8 augustus) en worden vermoord bij de razzia op Molenbeersel. Begin september drijft de Brigade Piron de Duitsers terug tot achter de Maas en het Kanaal Wessem-Nederweert. Die positie behouden de Duitsers tot in december. Omwille van mortiervuur wordt in Kessenich een evacuatiebevel afgekondigd (5 november).

In 1971 komt de gedwongen fusie met Kinrooi tot stand. Jaren later worden ook tal van landschappelijke moderniseringen uitgevoerd, zoals de ruilverkaveling en de rechttrekking van de Itterbeek. Nieuwe wegen uit deze periode zijn stukken Meierstraat (tussen de huizen #2-10 en #25-41), de Lange Hoevenweg, de Seeserweg en de Vilgertenweg. Kessenich is de eerste plaats waar de Maaslandse grindwinning zich naar de uiterwaarden verplaatst (1949). Door het afgraven van grind en kwartszand ontstaan de Maasplassen "Boterakker" en "Dragrasa". Gedeeltelijke demping vindt plaats in meerdere fases (jaren 1980 tot 2016), ten bate van natuurontwikkeling en landbouw. De delen die niet gedempt zijn, dienen nu voor waterrecreatie. Daartoe is onder meer een vaartkom, het zgn. "Bastion", ingericht.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Nabijgelegen kernen[bewerken]

      
 Neeritter   Ittervoort   Thorn
Roermond 
 Kinrooi
Bree 
Brosen windrose nl.svg  Maasbracht 
    Geistingen
Ophoven
Maaseik 
 Stevensweert 

Demografie[bewerken]

  • 1796: 768 (samen met delen van Kinrooi en Molenbeersel)
  • 1857: 679
  • 1900: 718
  • 1950: 1.233
  • 1970: 1.543
  • 2015: 1.948[8]

Bekende inwoners[bewerken]

Trivia[bewerken]

  • Het Limburgs volkslied werd geschreven ten midden van een thans verdwenen eikengaard in Borgitter.
  • Het eerste Oud Limburgs Schuttersfeest werd hier gehouden (1876). In 2003 vond het er opnieuw plaats.
  • Volgens een legende lag tussen Kessenich en Thorn ooit een stad genaamd Vijvere.
  • De bijnaam van Kessingers die vooral tijdens het carnaval nog gebruikt wordt is ertesjieters (erwtenschijters). Deze naam gebruikte het volk uit Thorn en Neeritter spottend in de 18e eeuw, in hun afgunst jegens de Kessingers die aan het Witte Kasteeltje werkten en er het luxeproduct erwten voorgeschoteld kregen.[9]

Externe links[bewerken]