De Kiekeboes

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Kiekeboe (strip))
Ga naar: navigatie, zoeken
De Kiekeboes
De Kiekeboes muurschildering in Hasselt, 1996.
De Kiekeboes muurschildering in Hasselt, 1996.
Genre humoristische strip, avonturenstrip, volwassenenstrip
Creatieteam
Bedenker(s) Merho
Tekenaar(s) Merho
Publicatie
Uitgever Standaard Uitgeverij
Publicatiemedia Stripboeken, kranten
Huidige status Lopend
Eerste publicatie 15 februari 1977
Website
Portaal  Portaalicoon   Strip

De Kiekeboes (Frans: Fanny et Cie) is een Vlaamse krantenstrip die ontstond in 1977, getekend en geschreven door Robert Merhottein (pseudoniem: Merho). De strips worden uitgegeven door de Standaard Uitgeverij. De stripreeks is momenteel de populairste en best verkochte stripreeks in Vlaanderen met ruim 90.000 verkochte albums per jaar. Tot mei 2010 heette de reeks Kiekeboe.[1]

Ontstaan[bewerken]

De strip Kiekeboe, van de Belgische striptekenaar Robert Merhottein, verscheen voor het eerst in Het Laatste Nieuws en De Nieuwe Gazet op 15 februari 1977. Merhottein (pseudoniem: Merho) was toen 29 jaar. De albums werden uitgegeven door J. Hoste en vanaf album 45 door Standaard Uitgeverij. Ondertussen verschijnt de strip in voorpublicatie in de kranten Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg.

Begin jaren zeventig had Merho al eens geprobeerd om met de personages uit het poppenspel Kiekeboe van zijn broer Walter een stripverhaal te maken. De poging bleef beperkt tot acht pagina's. De tweede poging was geslaagder, met het verschijnen van het eerste Kiekeboe-album: De Wollebollen.

Na verloop van tijd werd Kiekeboe bekender en populairder. Zo staat er sinds 1996 in Hasselt een stripmuur gewijd aan Kiekeboe.

Op 18 februari 2004 verscheen het honderdste album in de reeks, 27 jaar en 3 dagen na de eerste verschijning op 15 februari 1977.

Het boek "Kiekeboe 30 jaar" verscheen op 15 februari 2007 naar aanleiding van het 30-jarig bestaan van Kiekeboe. Een boek van ruim 90 pagina's met artikels en informatie over de reeks, de medewerkers, de personages en hoe een strip tot stand komt. Op 5 mei 2007 werd in Antwerpen een stripmuur van Kiekeboe ingehuldigd. Op 28 juli 2007 werd op de zeedijk van Middelkerke een standbeeld van Fanny Kiekeboe ingehuldigd. In het najaar van 2008 kwam het naslagwerk "Kiekepedia" uit. In dit boek staan alle personages uit de reeks opgesomd, allemaal met hun eigen identiteit, afbeelding en naamsverklaring.

De stripreeks Kiekeboe krijgt vanaf het 125e album (2010) een grondige restyling. De reeks heet voortaan "De Kiekeboes" en ook het formaat van de albums wordt veranderd, ze krijgen de A4-grootte. Volgens de uitgeverij is de naamsverandering nodig omdat de naam "Kiekeboe" niet aanslaat in Nederland. Daar zou de naam als te kinderachtig worden beschouwd.[1] Volgens Merho is de nieuwe vormgeving en titel de logische nieuwe stap en heeft de verandering niet zozeer met de verkoop buiten België te maken.[2]

Stijl[bewerken]

De Kiekeboes is een typische Vlaamse familiestrip. De personages zijn eerder antihelden dan helden. De situaties en de verhaalopbouw zijn vergelijkbaar met die van Suske en Wiske qua herkenbaarheid, maar de reeks mikt tegelijk meer op een volwassener publiek. Dit laat zich merken aan de erotiek (meestal in de gedaante van tienerdochter Fanny Kiekeboe en de overspelige bedrijfsleider Firmin Van De Kasseien), de vele verwijzingen naar maatschappelijke thema's of actuele begrippen (hormonenzwendel in Over koetjes en kalfjes, witwasserij in Witter dan wit) en de beruchte woordspelingen en andere taalspelletjes (zie ook hieronder). De nep-reclameaffiches zetten een traditie verder waarin vooral Piet Pienter en Bert Bibber van Pom uitblonk.

In de begindagen hadden sommige verhalen van Kiekeboe een grote sciencefictionfactor, of leken ze qua braafheid en naïviteit erg op andere strips zoals De Smurfen (De Wollebollen) of Suske en Wiske. De reeks evolueerde echter al snel met de tijdgeest. Kiekeboes vrouw, Charlotte, die in het begin een flauw huisvrouwtje was, werd een veel zelfstandiger en assertiever figuur. Ook de erotiek, die in het begin nog vrij schuchter en subtiel aanwezig was, werd geleidelijk aan explicieter.

De verhalen zelf werden minder naïef en sloten meer aan bij reële gebeurtenissen, op enkele pure fictiethema's zoals vampiers (Het witte bloed, De kus van Mona, De babyvampier, Mona, de musical,Tienduizenddagen) na. Merho pikte aan het begin van zijn carrière soms rechtstreeks in op de actualiteit (De dorpstiran van Boeloe Boeloe is een parodie op Idi Amin Dada en De zwarte Zonnekoning op Jean-Bédel Bokassa), maar deed dat later subtieler omdat deze grappen te snel dateren.

Personages[bewerken]

Hoofdpersonages[bewerken]

Nevenpersonages[bewerken]

1rightarrow blue.svg Voor een volledige lijst van de nevenpersonages, zie Lijst van nevenpersonages uit De Kiekeboes

Albums[bewerken]

Jaarlijks verschijnen er drie à vier albums. Van elk album worden gemiddeld 100.000 exemplaren verkocht. Mogelijk verschijnen er in de toekomst slechts twee tot drie albums per jaar.

1rightarrow blue.svg Voor een lijst van de verschenen albums, zie Lijst van albums van De Kiekeboes

Woordspelingen en taalspelletjes[bewerken]

De reeks staat bekend om haar talrijke woordspelingen en taalgrapjes. Deze komen onder meer voor in:

  • Albumtitels:
  • Op bordjes van reclame en affiches die te zien zijn in de achtergrond:
    • Verzekering De Stier: "Wij dekken alles"
    • Reisbureau: "Gesloten wegens vakantie"
    • Begrafenisondernemer: "Geopend wegens sterfgeval"
    • Schoenmakerij "De Backer" / Bakkerij "Schoenmaeckers"
    • (125) Planten "Bij Verpotten": "Planten verpotten"
    • (128) Javel N°5: "Channel N°5"
    • (128) Hugo Bros: "Hugo Boss" (Hugo Broos = Belgische oud-voetballer)
    • (128) 't Iszot: "Tissot"
    • (128) Dom Pétillant: "Dom Pérignon (Champagne) (pétillant=bruisend)"
    • (130) De bus naar "Huyswaerts": "Huiswaarts"
  • Namen van fictieve landen, eilanden en gebieden:
    • het eiland Ernia: Een Hernia
    • het eiland Paranoia
    • Burlesconië Naar Silvio Berlusconi
    • San Rancun (sans rancunes)
    • De Côte d'Allure (allures, of ook "Cote d'Azur")
    • (128) Macadamia: "Macadam"
    • (129) Domaine "Le Trou De Pluteau": "Domein "Het Hol Van Pluto" (afgelegen plek)"
    • (3) Lampaka: Kampala de hoofdstad van Oeganda
    • (129) Liverny: "Liever niet"
  • Namen van personages:
    • Claude Zac (klootzak)
    • Bas Ketbal (basketbal)
    • Anna Gram (anagram)
    • Alain Provist (à l'improviste, Frans voor geïmproviseerd)
    • Tom Aat (tomaat)
    • Luc Raak (lukraak)
    • Aart Appel (aardappel)
    • Lex Tok (lekstok is Vlaams voor "lolly")
    • Emmy Award (Emmy Award) (personage in Het Geslacht Kinkel)
    • Jo Hannesburg (Johannesburg (personage in Het Geslacht Kinkel)
    • Vader en zoon Ed Adop en Fred Adop (Antwerps voor "eet dat op" resp. "vreet dat op")
    • (27) B.H. Van Den Boezem: "Beha "
    • (27) Bill Point: "Voorloper van Paypal"
    • (27) Harm Slag: "Armslag"
    • (126) Winifred Caes: ""Wie Ni Fret Kaas" (Wie Eet Geen Kaas)"
    • (126) Mannichi: "Monchichi"
    • (126) Rik Terrizan: ""Riekt er es aan" (Ruik er eens aan)"
    • (126) Fukyu: "Fuck You"
    • (126) Yakuza: "Jacuzzi"
    • (126) Britt Padt: "Brad Pitt"
    • (128) Dakanni: "Dat kan niet"
    • (128) Juan Tanimo: "Guantanamo"
    • (128) De Isbaazh Partij: "Is Baas"
    • (128) Labra D'Or: "Labrador"
    • (128) Torry Molinos: "Torremolinos"
    • (129) De Dafal Gang: "Dafalgan"
    • (130) Octaaf Hoogher: "Octaaf hoger"
    • (130) Toontje Hoogher: "Toon hoger"
    • (130) Backing Vogels: "Backing vocals"
    • (130) Marco Paulo: "Marco Polo"
    • (130) Bil Boa: "Bilbao"
    • (131) De Poteraer: "Sjoemelaar (poteren=sjoemelen)"
    • (131) Philippe Meubels: "Philippe Geubels"
    • (131) Magda Nuwelle: "Mag dat nu wel"
    • (131) Candy Nuwelle: "Kan die nu wel"
    • (132) Ti Spoon: "Teaspoon=theelepel"
    • (132) Ernest Anyway: "Ernest Hemingway"
    • (132) Buster Block: "Blockbuster"
    • (132) Sho Ping Mal: "Shopping mall (Winkelcentrum)"
    • (133) Bill Naet: "Bilnaad"
    • (135) Barbie Poppe: "Barbiepop"
    • (135) Ingrid Jenten: "Ingrediënten"
  • Andere
    • "Theo Reet is gezien" (titel van een boek in het album Villa Delfia) (Theoretisch gezien)
    • (125) Nicotinka Sigaretten: "Nicotine"
    • (130) Fris en monster: "Fris en monter"
    • (130) Een postanale compressie: "Postnatale depressie"
    • (130) Sterven Op De Dansvloer: "Sterren Op De Dansvloer"
    • (130) Cavia: "Cava"
    • (130) Granny Award: "Grammy Award (Granny=Grootmoeder)"
    • (130) Digilexie: "Dyslexie qua Digitale Technologie"
    • (130) Torteldruifje: "Tortelduifje"
    • (131) Keuken op grootmoeders wijze: Bobonne Appétit: "Bonne appétit (Bobonne=oma)"
    • (135) De Creamcheese University In Philadelphia: "Creamcheese (roomkaas) Philadelphia (roomkaas en stad in USA)"

Ook als de voor- en familienaam van een personage niet noodzakelijk een woord vormen kunnen de namen een woordspeling vormen. Voorbeelden zijn Kiekeboes buurman Leon van der Neffe ("van der neffe" is Antwerps voor "die van hiernaast") en Generaal SStoeffer uit Het plan SStoeffer (een "stoeffer" is een Vlaams dialectwoord voor opschepper.)

Andere personages zijn woordspelingen op echt bestaande namen zoals: Nana Potpourri in King Sacha (Nana Mouskouri), John Massif in De spray-historie (John Massis), Boer Vil in Met de Franse slag (Bourvil), Chef Van Ouquelle in De anonieme smulpapen (Sjef van Oekel) en Bo Clootsaet in Het Boerka Complot (Bo Coolsaet). Volgens sommigen zou de naam van Kiekeboes baas Van de Kasseien verwijzen naar Willy Vandersteen, in wiens studio Merho aanvankelijk werkte.

Merho's gebruik van humor die afwisselend voor zowel kinderen als volwassenen leuk is en de woordspelingen in de namen van personages zijn duidelijk geïnspireerd door René Goscinny en Albert Uderzo's Asterix.

Medewerkers[bewerken]

Dirk Stallaert[bewerken]

In januari 2003 werd Dirk Stallaert binnengehaald om zich op het tekenwerk toe te leggen. Stallaert had zich tot dan toe onder meer met de laatste Nero-verhalen van Marc Sleen beziggehouden. Merho zelf legde zich toe op het uitwerken van de scenario's.

Doch Stallaert vond van zichzelf dat de Kiekeboe-stijl hem niet lag, en besloot eind 2005 om ermee te stoppen. In zijn plaats kwamen twee nieuwe helpers, Steve Van Bael (bekend van de stripreeksen Link en Figaro) en Thomas Du Caju (bekend van de stripreeks Sabatini en Betty en Dodge). Ondertussen is Steve Van Bael niet langer een medewerker van Merho, hij gaf het potlood door aan Kristof Fagard.

Andere[bewerken]

Andere vaste medewerkers van Merho zijn echtgenote Ria Smits, zijn dochter Ine, Peter Koeken , Thomas Du Caju , Kristof Fagard en Rik Dewulf. De laatsten worden als medewerker vermeld in "De Heren van Scheurbuyck".

Film en Theater[bewerken]

  • Het witte bloed werd in 1992 bewerkt als pilot voor een televisieserie. Omdat ze door het budget zaten, besloten de makers de film op video uit te brengen. Een reactie van de tv bleef echter uit. Tekenaar Merho zette er jaren later de schaar in voor een dvd-editie. Het uiteindelijke resultaat was een één uur durende film die als bijlage bij het album Mona, de musical zat.
  • In 1999 werd gestart met het maken van de bioscoopfilm Misstoestanden. Hierin werd op komische wijze getoond hoe onmogelijk een Kiekeboe-film was. Wegens creatieve meningsverschillen tussen Merho en de makers distantieerde Merho zich reeds van de film tijdens de productie ervan. De film werd toch uitgebracht in 2000, maar verdween al binnen de twee weken uit de bioscopen omwille van de geringe publieksopkomst. Merho verbood alle vormen van verdere publicatie en reageerde zijn frustraties af in het album De Simstones. Een journalist had hem dit aangeraden nadat deze Merho's woede had aanhoord. Van de film bestaat wel een cd met de soundtrack.

Trivia[bewerken]

  • Volgens het album Spoken in huis ligt het huis van de Kiekeboes in Bokrijk.
  • Vele decors uit de serie gebaseerd op werkelijk bestaande gebouwen in het Antwerpse dorp Zoersel, waar auteur Merho woont. [bron?]
  • Aan de kerk van Zoersel zit een standbeeld van stripfiguur Marcel Kiekeboe op een rustbank. De gemeentelijke basisschool die ernaast gelegen is, veranderde in 2011 haar naam naar 'De Kiekeboes'. Deze school komt ook voor in het album In vuur en vlam.
  • Aan het Amerikaans Theater nabij het Atomium te Brussel is er sinds mei 2009 een fresco van de Kiekeboes baangebracht.
  • Marcel Kiekeboe en Merho hadden een cameo in het Suske en Wiskealbum De speelgoedspiegel.
  • De personages uit de stripreeks hadden een gastoptreden in het album Het geheim van de kousenband (2001).
  • Er verschenen ook enkele verhalen in andere talen, namelijk Het witte bloed en De zaak Luc Raak.
    • in het Frans (Fanny et cie): Le Sang Blanc en Le Cas Luc As (beiden vertaald door Thierry Martens)
    • in het Engels (Jo and co): The White Blood en The Harry Golucky Affair
  • Er verschenen ook heel wat reclame-albums, de meeste in het Nederlands, maar ook enkele in het Frans, één in het Engels en één in het Duits.
  • Er werden ook enkele pogingen ondernomen om de populariteit van Kiekeboe in Nederland te verhogen. Zo verschenen er in de periode 2003 tot 2004 zelfs zes "Nederlandse" Kiekeboe-albums, niet onder de naam Kiekeboe, maar wel onder de naam Fanny en Co[3]:
  1. De zes sterren
  2. De affaire Chichi
  3. De hoofdzaak
  4. Verkeerd verbonden
  5. Het geslacht Kinkel
  6. In vuur en vlam
  • Van verschillende albums verschenen ook luxe-uitgaven. Deze zijn genummerde beperkte-oplagen gesigneerd door Merho, vaak met een harde kaft, en op een groter of een kleiner formaat dan de gewone albums. Af en toe zit er een extraatje bij (beeldje, baksteen, ex-libris). De waarde van bepaalde luxe-uitgaves kan hoog oplopen.
  • Momenteel worden er van elk nieuw album 100.000 exemplaren verkocht. In totaal werden er tot 2010 al 25 miljoen Kiekeboe-albums verkocht.[bron?]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b Zeg niet langer Kiekeboe, maar De Kiekeboes, demorgen.be, 10-05-2010, geraadpleegd op 10-05-2010
  2. Kiekeboe en co. in nieuw jasje, nieuwsblad.be, 11-05-2010, geraadpleegd op 11-05-2010
  3. Merho over 30 jaar Kiekeboe het Nieuwsblad 30-11-2006