Kinderspelen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Kinderspelen
Kinderspelen
Kunstenaar Pieter Bruegel de Oude
Jaar 1560
Techniek Olieverf op hout
Afmetingen 118 × 161 cm
Museum Kunsthistorisches Museum
Locatie Wenen
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Kinderspelen is een schilderij uit 1560[1] van de Vlaamse schilder Pieter Bruegel de Oude. Het genrestuk, waarop meer dan tachtig verschillende kinderspelletjes te zien zijn, vormde waarschijnlijk een reeks met De strijd tussen Vasten en Vastenavond en De spreekwoorden, andere 'wemelbeelden' waarmee het eenzelfde formaat deelt. Het wordt gezien als een conversatiestuk dat via herkenbare ervaringen een geleerd gesprek op gang kon brengen. Het diende ook als morele spiegel, niet om de kinderlijke onschuld tot voorbeeld te stellen, maar eerder als bevraging of de volwassen kijkers hun tijd wel nuttiger doorbrachten.

Technische beschrijving en geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Het werk is een olieverfschilderij op eikenhout en is 118 cm hoog en 161 cm breed.[2] In 1594 kwam het in bezit van aartshertog Ernst van Oostenrijk.[2] Het werd door de Vlaamse kunstschilder Karel van Mander in zijn Schilder-boeck uit 1604 omschreven als een stuk "van allerley spelen der kinderen".[3] Vandaag de dag bevindt het werk zich in het Kunsthistorisches Museum in Wenen.

Voorstelling[bewerken | brontekst bewerken]

Het schilderij biedt de hedendaagse toeschouwer een schat aan grotendeels verloren gegane informatie over spelletjes en vormen van vermaak waaraan Europese kinderen in de 16e eeuw plezier beleefden. Er worden meer dan tachtig verschillende kinderspelletjes getoond die vroeger in de Lage Landen werden gespeeld. Ze vinden plaats op een plein in een stad aan een rivier. We zien bijna 230 kinderfiguren en één volwassen persoon (een vrouw die een emmer water over twee jongens kapt - zie nr. 75). Sellink ontwaart ook volwassenen onder de spelende personen .

Lijst van spelen[bewerken | brontekst bewerken]

Victor de Meyere, daarin bijgevallen door Sandra Hindman, ontwaarde 91 verschillende spelletjes en bezigheden in het schilderij. Het overzicht hierna correspondeert met de nummering in de onderstaande afbeelding (begin linksonder).

Pieter Breughel Die Kinderspiele - Nummerierung.jpg
Nummer Afbeelding Spel
1 BRU - CHD 18.jpg Bikkelen
2 Breughel Die Kinderspiele - Detail Puppenspiel.jpg Speelpop
3 Breughel Die Kinderspiele - Detail Puppenstube.jpg Poppenhuisje
4 BRU - CHD 02.00.jpg Altaarspel, priestertje spelen
5 Breughel Die Kinderspiele - Vogelkäfig.jpg Uil en uilenkot
6 Breughel Die Kinderspiele - Detail Wasserpistole.jpg Spuitebus
7 BRU - CHD 03 (Maskenspiel).jpg Maskerspel
8 BRU - CHD 04.jpg Schommelen
9 BRU - CHD 16.jpg Drilnoot, draaimolentje maken van (noten)schelpen
10 BRU - CHD 15.jpg Zeepbellen blazen en biezenhoed
11 BRU - CHD 14.jpg Spelen met een (tamme) vogel
12 Teetotum Bruegel.gif Klater, rammelaar, teerlingtopje
13 BRU - CHD 17b.jpg "Steentje, steentje om het been" (paard- of hondvormige steen aan poort gebonden)
14 BRU - CHD 19.jpg Doop, doopstoet
15 BRU - CHD 13.jpg Blindemannetje
16 Breughel Kinderstuhl.jpg Kinderstoel
17 BRU - CHD 20.jpg Paar of onpaar, noten-patoten, laten raden hoeveel voorwerpen men in de hand heeft (cf. morra)
18 BRU - CHD 26.jpg Stokpaardje
19 BRU - CHD 25.jpg Koele-koelemeien, kakkekoelemeien, kakkestoelemeien; jezusken in 't kapelleke, zeteltje, engeltje dragen
20 BRU - CHD 28.jpg Trommel en fluit
21 BRU - CHD 27.jpg Brij roeren, in een drol poken
22 BRU - CHD 29.jpg Hoepel rollen
23 BRU - CHD 31.jpg Rinkelhoep
24 BRU - CHD 30.jpg Door 't bomgat roepen
25 BRU - CHD 32.jpg Schommelen, kistje-weegaard doen, wippen op een ton
26 BRU - CHD 36.jpg Varkensblaas opblazen
27 BRU - CHD 35.jpg Bofkonten, wiegewagen, jonassen, kontje dossen
28 BRU - CHD 37.jpg Bok, bok sta vast; scheer, hamer en mes; bok hoeveel horens
29 Pieter Bruegel d. Ä. 056.jpg Winkeltje spelen, pigmentverkoopster, baksteen fijnschrapen (boven Bruegels signatuur)
30 BRU - CHD 39.jpg Mesje-steek, het mes slaan, zandhappertje (de verliezer moet het mes met zijn tanden uittrekken)
31 BRU - CHD 40.jpg Metselen, een waterput maken
32 BRU - CHD 41.jpg Haartje-pluk, aan de haren trekken
33 BRU - CHD 42.jpg Torren vangen, vliegen slaan
34 BRU - CHD 34.jpg Duivekater
35 BRU - CHD 33.jpg 't Blindemannetje ronddragen, heven, mannetje tillen
36 BRU - CHD 23.jpg Haasje-over
37 BRU - CHD 24.jpg Touwtrekken, trekken over de lijn of over de steen, riemtrekken te paard
38 BRU - CHD 11.jpg Spitskar, rijschenkelen, door schoppende benen lopen (cf. spitsroeden lopen)
39 BRU - CHD 07.jpg Zichzelf in een knoop leggen, tabak rollen, kopje duikelen
40 BRU - CHD 06 (Handstand).jpg Handstand, perenboom staan, hille billen
41 BRU - CHD 08.jpg Koprol
42 BRU - CHD 05.jpg Over het hek klauteren
43 BRU - CHD 09.jpg Paardje rijden op het hek
44 BRU - CHD 10 (Hochzeitsprozession).jpg Bruid en bruidegom spelen, rozen- en klaprozenblaadjes strooien over een bruidsstoet
45 BRU - CHD 21.jpg Blindpotten, blind ei slaan, piñata
46 BRU - CHD 22. (Stelzenlauf).jpg Steltlopen (laag)
47 BRU - CHD 43.jpg Blindenhoedje met slofkentrek, vluchten, zagjagen, brooiken-bijt
48 BRU - CHD 61.jpg Hoopjes schieten, walnoten werpen
49 Breughel Tanzen.jpg Ronddraaien, dansen
50 BRU - CHD 62.jpg Steltlopen (hoog)
51 BRU - CHD 63.jpg Balk, rekturnen
52 BRU - CHD 64.jpg Een bezem balanceren
53 BRU - CHD 65.jpg Kalfje vet, zakdragen
54/55 Die Kinderspiele - Verschiedene Kreisel.jpg Draaitol (werptol, kapnon / zweeptol, drijftol, kletsnon)
56 BRU - CHD 69.jpg Wie zit er in mijn blauwe toren? Wie zal ik kiezen?
57 BRU - CHD 80.jpg Klepbord, ratelen
58 BRU - CHD 79.jpg Steekspel, tornooien
59 BRU - CHD 78.jpg In het zand spelen, putjes graven en kastelen bouwen
60/61 BRU - CHD 77.jpg De berg is mijn
62 BRU - CHD 72.jpg Rokken laten zwieren, boeffen maken, aaien en blaaien, molen spelen
63 BRU - CHD 73.jpg Boomklimmen
64 BRU - CHD 76.jpg Zwemmen met varkensblaas
65 Breughel Füße im Wasser.jpg Pootje baden
66 Breughel Tauchen.jpg Zwemmen van de kant
67 BRU - CHD 74.jpg Na het baden
68 BRU - CHD 71.jpg Muurtje-bots, bocce, leren ballen zo dicht mogelijk bij de kleine bal gooien
69 BRU - CHD 70.jpg Plassen
70 BRU - CHD 59.jpg Kootspel, kotenspel, vorm van kegelen
71 BRU - CHD 60.jpg Klinkerdspel, klink slaan, estafette lopen
72 BRU - CHD 44.jpg Knikkeren, putjes stekken, negenpetten
73 BRU - CHD 57.jpg Katje, katje koningstoeltje, de onttroonde koning, duivel aan een koord, twee aan een koord (rollenspel)
74 BRU - CHD 58.jpg Tegen het kelderluik oplopen
75 Frau mit Eimer (Kinderspiele).jpg Vechten, worstelen (een vrouw kapt water op de vechters)
76 BRU - CHD 45b.jpg Hoed op een stok draaien
77 BRU - CHD 46.jpg Processie spelen
78 BRU - CHD 55.jpg Rattenstaart, zwaan-kleef-aan, Hansje sjokken (rollenspel)
79 BRU - CHD 47.jpg Portier spelen, bezoek ontvangen
80 BRU - CHD 54.jpg Nalopertje, eerste mannetje achterna, katje jagen
81 BRU - CHD 53.jpg Iemand van de bank duwen
82 BRU - CHD 49.jpg Paardje, koetje, kalfje; paardrijden in de nek
83 BRU - CHD 48.jpg Balletje steken; duike duike reve; stom-en-ambacht
84 BRU - CHD 52.jpg Ros Beiaard en de Vier Heemskinderen
85 BRU - CHD 51.jpg Vuurtje stoken
86 Breughel Zweige sammeln.jpg Takkenbossen dragen voor het vuur
87 Breughel Fackelträger.jpg Fakkel dragen
88 BRU - CHD 50.jpg Aan de deur zingen
89 Breughel Wandern.jpg Wandelen
90 BRU - CHD 68.jpg Wimpel uithangen, papieren lint laten wapperen
91 BRU - CHD 67.jpg Korven langs een koord doen bewegen (Sint-Niklaasmanden met roede en schoenen?)

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

  • Victor de Meyere, De Kinderspelen van Pieter Bruegel den Oude verklaard, Antwerpen, 1941
  • Walter S. Gibson, Bruegel, 1977, p. 65-89
  • Sandra Hindman, "Pieter Bruegel's Children's Games, Folly, and Chance", in: The Art Bulletin, 1981, nr. 3, p. 447-475
  • Jean-Pierre Vanden Branden, "Les jeux d'enfants de Pierre Bruegel", in: Philippe Ariès en Jean Claude Margolin, Les jeux à la Renaissance, 1982, p. 499-525
  • Edward Snow, Inside Bruegel. The Play of Images in Children's Games, 1987. ISBN 9780865475274
  • Manfred Sellink, Bruegel. Het volledige werk, 2011, p. 153
  • Amy Orrock, "Homo ludens: Pieter Bruegel's Children's Games and the Humanist Educators", in: Journal of Historians of Netherlandish Art, 2012, nr. 2. DOI:10.5092/jhna.2012.4.2.1
Zie de categorie Kinderspelen van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.