Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Dit is een oude versie van deze pagina, bewerkt door Hvg-oud (overleg | bijdragen) op 19 okt 2007 om 13:48. (wiki fr)
Deze versie kan sterk verschillen van de huidige versie van deze pagina.
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Het Trippenhuis in Amsterdam

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (afgekort: KNAW, Engelse benaming: Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences) is een vereniging van Nederlandse wetenschappers. De Akademie is gevestigd in het Trippenhuis in Amsterdam.

Geschiedenis van de Akademie

Koninklijk Instituut van Wetenschappen

In de 18e eeuw werden er verschillende verenigingen opgericht die tot doel hadden de wetenschap te bevorderen. Voorbeelden van nu nog bestaande verenigingen zijn het Bataafs Genootschap voor Proefondervindelijke wijsbegeerte, opgericht in 1761, en de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen opgericht in 1752. De genootschappen waren lokaal, vaak per provincie, georganiseerd, maar leken qua organisatie en handelwijze sterk op elkaar. De genootschappen schreven prijsvragen uit; de beste verhandelingen werden gepubliceerd. Een onderdeel, de Oeconomische Tak opgericht in 1777, probeerde ondernemers aan te moedigen armen aan werk te helpen en door wedstrijden te organiseren kinderen voor het spinnen en de weefgetouwen op te leiden. De Oeconomische Tak was de voorloper van de huidige Nederlandsche Maatschappij voor Nijverheid en Handel (NMNH).

Nadat de provincien verenigd werden in een Koninkrijk onder de Franse bezetter, was er de wens om een overkoepelend instituut van wetenschappen te vormen in navolging van dat te Parijs. In 1808 werd door Lodewijk Napoleon, koning van het Koninkrijk Holland, het "Koninklijk Instituut van Wetenschappen" opgericht. Dit instituut wordt als voorganger van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen gezien. Het Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letterkunde en Schoone Kunsten, zoals het instituut aanvankelijk heette, diende als adviesorgaan inzake cultuurbeleid. De dichter Willem Bilderdijk werd voorzitter en is opgevolgd in 1817 door Samuel Iperusz. Wiselius.

Na een reorganisatie en opheffing van het Koninklijk Instituut werd in 1851 de Akademie van Wetenschappen ingesteld met als doelstelling de "bevordering der Wis- en Natuurkunde in haren gehelen omvang". Dit doel werd in 1855 uitgebreid met de "bevordering der taal-, letter-, geschiedkundige en wijsgerige wetenschappen".

De staatsman Thorbecke was lid van het Koninklijk Instituut, en hij heeft een belangrijke rol gespeeld bij de opheffing van het Instituut en de instelling in 1851 van de Akademie. Sinds die tijd hield het Koninklijk Instituut van Wetenschappen zich bezig met de bevordering van de Nederlandse wetenschap.

Door de verandering van doelstelling van de Akademie konden een aantal voormalige leden van het Instituut niet benoemd worden tot lid van de Akademie. Da Costa werd niet benoemd, dit tot grote verontwaardiging van Groen van Prinsterer, die daarna zijn benoeming ook weigerde. Ook Thorbecke, die betrokken was bij het opheffen van het Instituut, werd niet tot lid benoemd.

De huidige naam Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen dateert uit 1938, al was het tijdens de bezettingsjaren verboden het predicaat Koninklijk te voeren.

Doel en taken van de Akademie

Het doel van de Akademie is het bevorderen van de wetenschapsbeoefening in Nederland. De meeste andere landen hebben een equivalente wetenschapsacademie zoals bijvoorbeeld de Royal Society in Engeland en de National Academy of Sciences in de Verenigde Staten.

Specifieke taken van de akademie zijn:

  • advisering op het gebied van de wetenschapsbeoefening;
  • beoordeling van de kwaliteit van wetenschappelijk onderzoek;
  • een forum te zijn voor de wetenschappelijke wereld en het bevorderen van internationale samenwerking;
  • koepelorganisatie voor wetenschappelijke onderzoeksinstituten.

Leden en organisatie van de Akademie

De leden (maximaal 200 gewone leden onder de 65 jaar) worden benoemd voor het leven, door coöptatie, eventueel wel op voordracht van personen of instanties buiten de KNAW. Het criterium is hierbij de geleverde wetenschappelijke prestaties. Het lidmaatschap is derhalve een grote eer, en prestigieus. Naast gewone leden zijn er ook rustende leden (gewone leden ouder dan 65 jaar), gewone leden in het buitenland, buitenlandse leden, en correspondenten.

De KNAW bestaat uit twee afdelingen:

  • Natuurkunde (wis- en natuurkunde, sterrenkunde, aard- en levenswetenschappen, en technische wetenschappen) bestaande uit 110 gewone leden, en de
  • Letterkunde (geesteswetenschappen, rechtswetenschappen, gedragswetenschappen en maatschappijwetenschappen) bestaande uit 90 gewone leden.

De Afdelingen hebben elk een eigen bestuur. Het hoogste orgaan van de KNAW is de algemene ledenvergadering, de Verenigde Vergadering van beide Afdelingen. Het algemeen bestuur van de Akademie bestaat uit de president en de bestuursleden van beide Afdelingen. De president, de voorzitters van beide Afdelingen en de algemeen secretaris vormen het dagelijks bestuur. De huidige president is prof. dr. Frits van Oostrom. Zijn voorganger was prof. dr. Willem Levelt.

De Afdelingen zijn weer onderverdeeld in (discipline)secties. Elk Akademielid is lid van een vaste sectie, en kan niet van sectie veranderen. Wanneer hij/zij rustend lid wordt of het land verlaat, zal de sectie een nieuw lid voordragen. Hoewel het Akademiebestuur verandering stimuleert, telt de Afdeling Natuurkunde slechts een handvol vrouwelijke leden.

De Jonge Akademie

De Jonge Akademie, die kan worden beschouwd als een derde afdeling, werd opgericht in 2005, en bestaat uit jonge onderzoekers die minder dan tien jaar geleden zijn gepromoveerd, zich reeds wetenschappelijk hebben onderscheiden, en over een brede belangstelling voor de wetenschap beschikken. Elk jaar worden tien nieuwe leden van De Jonge Akademie gekozen. Leden treden na een vijfjarig lidmaatschap uit.

Onderzoeksinstituten

De volgende onderzoeksinstituten maken deel uit van de koepelorganisatie KNAW:

Prijzen

Een aantal prestigieuze wetenschapsprijzen worden onder verantwoordlijkheid van Akademiecommissies toegekend:

Externe link