Koolhydraat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Koolhydraten, ook suikers of sachariden genoemd, zijn een bepaald type verbindingen van koolstof-, waterstof- en zuurstofatomen waarbij de waterstof- en zuurstofatomen in een verhouding 2:1 voorkomen: algemene formule (Cn(H2O)m. Ze kunnen als een hydraat van koolstof worden beschouwd. Lang niet alle verbindingen in de levende natuur die als koolhydraten zijn geclassificeerd beantwoorden evenwel aan deze verhoudingsformule. Ook derivaten met andere atoomtypen en andere verhoudingen worden tot de omvangrijke groep van de koolhydraten gerekend zolang ze dezelfde basisstructuur hebben. Zo worden ook desoxyribose (C5H10O4) en glucosamine (C6H13O5N) tot de koolhydraten gerekend, melkzuur (C3H6O3) daarentegen niet.

Koolhydraten zijn leveranciers van de voor het leven benodigde energie en vormen als zodanig het belangrijkste voedingsbestanddeel van vele dieren en de mens. In planten worden zij door fotosynthese gevormd uit kooldioxide en water, in andere organismen ontstaan zij uit wat complexere koolstofverbindingen van ten minste twee of drie koolstofatomen. In de stofwisselingsprocessen van levende organismen nemen de afbraak en synthese van koolhydraten een centrale plaats in.

Suiker is in het dagelijks gebruik de naam van een zoetsmakende chemische verbinding die veel in de keuken wordt gebruikt. Deze verbinding wordt beschreven onder sacharose.

Indeling van koolhydraten[bewerken]

Er zijn verschillende manieren om de veelheid van suikers in groepen onder te verdelen:

Indeling op grootte van het molecuul[bewerken]

Koolhydraten kunnen bestaan uit 1, 2, enkele of vele monosacharide-eenheden.

Indeling op aantal koolstofatomen[bewerken]

Om de koolhydraten in groepen te verdelen op basis van het aantal koolstofatomen wordt gebruikgemaakt van de in de chemie gebruikelijke telwoorden tri-; tetr-; pent-; hex- en hept-. Deze telwoorden worden dan gevolgd door de uitgang -ose. Met de term hexose worden dus alle koolhydraten aangeduid met zes koolstofatomen.

Indeling op basis van reactiviteit[bewerken]

Koolhydraten bevatten in de open ketenstructuur altijd een tweemaal gebonden zuurstofatoom. Zit dit zuurstofatoom dubbelgebonden aan het eind van de keten, dan is de verbinding dus een aldehyde en spreken we van een aldose, zit het zuurstofatoom in het midden van de keten, een keton dus, dan wordt van een ketose gesproken. Aldosen reageren makkelijk met oxiderende reagentia, ketosen niet. Aldosen worden ook reducerende suikers genoemd. Glucose (Het maken van 'glucose' heet fotosynthese) is de bekendste aldose. Als oxiderende reagentia worden gebruikt:

Koolhydraten op basis van aantal koolstofatomen en reactiviteit
n-ose aldose ketose
triose glyceraldehyde 1,3-dihydroxyaceton
tetrose erythrose
threose
pentose arabinose
lyxose
ribose
xylose
Xylulose
hexose allose
altrose
galactose
glucose
gulose
idose
mannose
talose
fructose
sorbose
tagatose
heptose

Zie ook[bewerken]