Koralmspoorlijn
| Koralmspoorlijn | |
|---|---|
 | |
| Totale lengte | 125,8 km |
| Spoorwijdte | normaalspoor 1435 mm |
| Aangelegd door | ÖBB |
| Geopend | 4 november 2025 |
| Huidige status | in gebruik |
| Geëlektrificeerd | ja |
| Aantal sporen | 2 |
| Baanvaksnelheid | 250 km/u |
| Beveiliging of treinbeïnvloeding | ETCS Level 2 |
| Treindienst door | Graz-Köflacher Bahn ÖBB ČD Westbahn |
De Koralmspoorlijn (Duits: Koralmbahn) is een ruim 125 kilometer lange hogesnelheidslijn tussen de Oostenrijkse steden Graz en Klagenfurt. De spoorlijn is hoofdzakelijk aangelegd met het oog op het goederenvervoer, maar de lijn wordt ook gebruikt door de reizigersdienst. Omdat de lijn gebouwd is voor snelheden tot 250 km/u kunnen ook hogesnelheidstreinen worden ingezet.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]In de 19e eeuw werd ook in Oostenrijk een spoorwegnet opgebouwd met onder meer de Drautalspoorlijn tussen Klagenfurt en Maribor die op 31 mei 1863 werd geopend. Hiermee was een spoorverbinding tussen Graz en Klagenfurt via Maribor gerealiseerd. Na afloop van de Eerste Wereldoorlog kwam Maribor op 10 september 1919 buiten de nieuwe grenzen van Oostenrijk te liggen, zodat deze verbinding werd afgesneden net als de verbinding tussen Klagenfurt en het Lavanttal die ook via de Drautalspoorlijn liep. Treinen tussen Graz respectievelijk het Lavanttal en Klagenfurt moesten voortaan omrijden via Noord-Karinthië en Leoben om binnen Oostenrijk te blijven.
In het interbellum kwam Karinthië met het voorstel voor de bouw van de Kärntner Ostbahn die de route Klagenfurt–Wolfsberg–Packsattel–Mooskirchen–Graz, die in de jaren 80 en 90 van de 20e eeuw gebruikt is voor de aanleg van de A2, moest volgen. Dit voorstel werd, net als een voorstel voor een Koralpenbahn, door het parlement afgekeurd.[1]
In 1964 werd de zuidelijke spoorverbinding tussen Klagenfurt en het Lavanttal hersteld door de opening van de 19 kilometer lange Jauntalspoorlijn tussen Bleiburg en St. Paul im Lavanttal via de Jauntalbrug.[2] Er kwam echter geen nieuwe verbinding tussen Karinthië en Stiermarken.
Stiermarken was door haar ligging sinds 1920 een randgebied in Oostenrijk. Het IJzeren Gordijn na de Tweede Wereldoorlog was aanleiding tot voorstellen vanuit de wetenschap voor de aanleg van een Koralpenbahn met inbegrip van een Koralpentunnel. Drijvende kracht hierachter was Karl Kluger, directeur van het instituut voor spoorwegen en verkeer van de technische universiteit Graz. In 1984 kwam een opvolger van Kluger, Klaus Riessberger, met de Drei Loch Theorie die Stiermarken door de aanleg van drie tunnels, de Semmeringbasistunnel, de Bosruckbasistunnel en de Koralpentunnel, uit haar positie van randgebied moest halen. In maart 1987 publiceerde de Südost-Tagespost, naar aanleiding van het 150 jarige jubileum van de spoorwegen in Oostenrijk, een vijfdelige serie artikelen onder de kop Mehr Güter und Personen für die Eisenbahn, waarmee de zaak op de politieke agenda kwam. In 1990 verscheen in de Grazer Kleine Zeitung een gastkommentar: „Koralpenbahn mit zwanzig Jahren Verspätung“.[3] Tegelijk maakte de Kleine Zeitung zich tussen 1989 en 1992 onder hoofdredacteur Fritz Csoklich sterk voor de uitbreiding van het spoorwegnet in Zuid-Oostenrijk.
In november 1998 keurde de Oostenrijkse regering een masterplan goed voor de uitbouw van het spoorwegnet. Hierin was onder andere de Koralmspoorlijn opgenomen.[4] De eerste werkzaamheden voor het project vonden plaats in 2001 en op 28 november 2024 zijn de bouwwerkzaamheden afgerond.[5]
In de eerste helft van 2025 vonden proefritten tot 250 km/u door de tunnel plaats en station Weststeiermark werd op 27 juni 2025 met een opendag gepresenteerd. De hele Kormalmspoorlijn werd zoals verwacht[6] eind 2025 geopend. De reguliere goederendienst begon op 4 november 2025.
Aanleg
[bewerken | brontekst bewerken]De Koralmspoorlijn is ontworpen als hogesnelheidslijn voor gemengd gebruik door goederen- en reizigerstreinen. Het westelijke portaal van de Kormalmtunnel werd gepland aan de Lavanttalspoorlijn iets ten zuiden van Sankt Andrä (Karinthië), het oostelijke bij Frauental (Stiermarken) aan de Wieserbahn. Het deel van de Drautalspoorlijn tussen Klagenfurt en Althofen a/d Drau was een vrijwel recht ongeëlektrificeerd enkelspoor dat omgebouwd kon worden tot dubbelsporige hogesnelheidslijn. Het bochtige traject op de zuidoever van de Drau en de Jauntalspoorlijn waren niet geschikt voor de ombouw tot hogesnelheidslijn. In 2001 werd begonnen met de verbreding van het tracé tussen Klagenfurt en Althofen a/d Drau, alsmede de vernieuwing van de spoorbedding. Het omgebouwde tracé werd in 2007 opgeleverd, zij het nog enkelsporig en ongeëlektrificeerd. Dit baanvak werd in 2016 voorzien van een tweede spoor en bovenleiding en is sinds 10 december 2023 een integraal deel van de Koralmspoorlijn.
In 2008 begon in Stiermarken de aanleg van het deeltraject Wettmannstätten – Weitendorf waaronder de Hengsbergtunnel, het eerste nieuwbouw deel van de Koralmspoorlijn. Op 13 december 2010 werd dit deeltraject als enkelsporige lijn geopend[7] en ging de S-Bahn dienst van de Graz-Köflacher Bahn (GKB) van start. Na meerdere proefboringen werd op 21 mei 2010 bij Frauental (Stiermarken) begonnen met het eerste deel van de Koralmtunnel, bouwdeel KAT 1 (KorAlmTunnel Baulos 1), bestaande uit 2,3 km tunnel en 3,2 km aansluitend tracé in de openlucht.[8] Op 25 juni 2010 werden de gelden voor de bouw van de hele tunnel vrijgegeven[9][10] en op 12 oktober 2010 werd de bouw van KAT 2, 20 km tunnel, gegund. De bouw van KAT 2 begon in januari 2011 en in mei 2012 volgde de doorbraak tussen KAT 1 en KAT 2. In januari 2013 begon de eerste tunnelboormachine officieel met boren vanaf de Stiermarkse kant, van de Karinthische kant werd in november 2013 begonnen met het boren van KAT 3. De doorbraak in de zuidelijke tunnelbuis volgde op 14 augustus 2018,[11] die in de noordelijke tunnelbuis op 17 juni 2020.[12] De ruwbouw was in mei 2022 gereed en in het voorjaar 2023 waren de sporen gereed voor gebruik. In juni 2023 reed voor het eerst een personentrein door de tunnel. Daarna begon de afwerking van de tunnel en de stroomrail aan het plafond werd tussen maart en november 2024 aangebracht.
De bouw van de Koralmbrug tussen Althofen a/d Drau en Stein a/d Drau begon in de herfst van 2012 en in december 2014 was de ruwbouw gereed. De werkzaamheden voor het nieuwe tracé tussen Althofen a/d Drau en Sankt Andrä in Karinthië begonnen eind augustus 2014.[13] Dit vloeiende tracé omvat de Koralmbrug en meerdere tunnels iets ten noorden van het oude bochtige tracé van de Drautalspoorlijn uit 1863. Twee stations van de Drautalbahn werden vervangen door station Kühnsdorf Klopeiner See en ten oosten van Kühnsdorf werd tussen het voorjaar van 2016 en september 2020 het nieuwe tracé door het Dobrowabos aangelegd ongeveer 300 meter ten zuiden van het tracé uit 1863. Het 7,5 km lange deeltraject Mittlern – Kühnsdorf van de Koralmspoorlijn werd tussen 23 augustus 2020 en 7 september 2020 gekoppeld aan het tracé uit 1863. Aan de westkant gebeurde dit bij de kruising van het oude en het nieuwe tracé ten oosten van station Völkermarkt-Kühnsdorf en aan de oostkant bij de nieuwe halte Mittlern die met een verbindingsspoor werd aangesloten op het oude tracé richting Maribor. Het station van Mittlern uit 1863 werd op 23 augustus 2020 gesloten en het vervangende station werd op 7 september 2020 geopend, hierna werd het oude tracé bij Mittlern opgebroken. Het hoofdspoor van de Koralmspoorlijn loopt ten oosten van Mittlern in een ruime dubbelsporige boog naar het zuidelijke bruggenhoofd van de Jauntalbrug uit 1964.
Het deel van de Jauntalspoorlijn ten noorden van Wiederndorf werd in december 2022 gesloten. De brug zelf werd omgebouwd naar dubbelspoor terwijl de rest van de Jauntalspoorlijn grotendeels werd opgebroken. Het overgebleven zuidelijke deel van de Jauntalspoorlijn tussen Wiederndorf en Bleiburg werd met een verbindingsspoor aangesloten op de Koralmspoorlijn via de halte Wiederndorf-Aich die ter vervanging van station Aich im Jauntal werd gebouwd. Ten noorden van de brug werd de lijn via de Granitztaltunnel met twee enkelsporige buizen aangesloten op het nieuwe station St. Paul im Lavanttal. Deze tunnel bestaat eigenlijk uit twee opvolgende tunnels die door tunnelbuizen boven de Granitzbach tot een tunnel zijn samengevoegd. Het nieuwe tracé tussen Althofen en St. Paul werd op 10 december 2023 geopend.[14][15] Sindsdien wordt het Karinthische deel van de Koralmspoorlijn gebruikt door de S-Bahn van Karinthië al rijdt deze nog wel via Bleiburg.
Omschrijving
[bewerken | brontekst bewerken]De Koralmspoorlijn van bijna 130 kilometer kent 50 kilometer tunnel, meer dan 100 bruggen en 23 moderne stations waarvan tien stations aan de spoorlijn zelf liggen.[16] Het centrale deel van de spoorlijn (Weststeiermark – St. Andrä) is een 33 km lange basistunnel met twee tunnelbuizen onder het Koralpe-bergketen (ook bekend als Koralm). In het midden van de tunnel is een noodstation vanwaar reizigers geëvacueerd kunnen worden.[17] De hele Koralmspoorlijn is geëlektrificeerd maar ook de route via Bleiburg tot Wolfsberg werd geëlektrificeerd ten hoeve van de lokale treindiensten. Om de capaciteit en om het doorgaand verkeer niet te hinderen zijn de perrons in de stations Grafenstein, Kühnsdorf Klopeiner See en St. Paul im Lavanttal gelegen aan zijsporen met doorgaande sporen in het midden. Stations Mittlern en Wiedersdorf-Aich hebben een zijperron op een aansluitende spoorlijn. De splitsing in St. Paul im Lavanttal is kruisingsvrij. De spoorlijn tussen Graz en station Feldkirchen-Seiersberg, waar de Koralmspoorlijn aftakt van de Südbahn is viersporig gemaakt.[18] Ten zuiden van Feldkirchen-Seiersberg ligt de Koralmspoorweg in een tunnel onder het vliegveld van Graz waarin een station gepland is. Tussen Wundschuh en het noordportal van de Hengsbergtunnel liggen verbindingssporen tussen de Südbahn en de Koralmspoorweg zodat treinen in beide richtingen van spoorlijn kunnen wisselen.
Voor het goederenverkeer is zowel in Stiermarken als Karinthië een goederenstation beschikbaar. In Stiermarken betreft dit de Cargo Terminal Graz (Süd) die in 2003 aan de Südbahn ter hoogte van Wundschuh werd geopend. De sectie van de Koralmbahn tussen Feldkirchen-Seiersberg en Weitendorf is langs de westrand van het terrein gelegd. Het goederenstation heeft aan de oostzijde een rechtstreekse aansluiting op de Südbahn en aan de westzijde op de Koralmspoorlijn.[19] In Karinthië befreft dit Klagenfurt Frachtenbahnhof dat in 2012 werd geopend.
.jpg)
* De sorteerwaarde van de foto is de ligging langs de lijn
Treindiensten
[bewerken | brontekst bewerken]Langeafstandstreinen
[bewerken | brontekst bewerken]Reizigers tussen Graz en Klagenfurt kunnen tot voor de opening van de nieuwe spoorlijn enkel met het openbaar vervoer via de noordelijke spoorwegroute via Leoben en Noord-Karinthië, of met een IC-bus via de snelweg A2. Dit nam in 2024 respectievelijk minstens drie uur of twee uur in beslag. De verwachte reistijd tussen Graz en Klagenfurt via de Koralmtunnel is 45 minuten.[20]
Regionale treinen
[bewerken | brontekst bewerken]Stiermarken
[bewerken | brontekst bewerken]
De Stiermarkse S-Bahn gebruikt sinds 13 december 2010 de sectie Weitendorf - Wettmannstätten die toen werd geopend voor de lokale treinen.[21][22] Deze lijn, S6, door de Hengsbergtunnel biedt de stations aan het zuidelijke deel van de Wieserbahn een veel snellere verbinding met Graz dan over de route uit 1873. In Wettmannstätten is er een aansluiting tussen de Koralmspoorlijn en de Wieserbahn (Graz - Wies-Eibiswald). De route uit 1873 via Lieboch wordt bediend door lijn S61. De Wieserbahn en de andere lokale spoorlijnen rond Graz worden geëlektrificeerd.[23]
Karinthië
[bewerken | brontekst bewerken]De S-Bahn van Karinthië rijdt tussen Mittlern en Wiederndorf-Aich langs Bleiburg aan de Drautalspoorlijn. De regionalexpress rijdt hier over de Koralmspoorlijn. Het oude tracé van de Jauntalbahn (Bleiburg Stadt - St Paul) en het zuidelijke deel van de Lavanttalbahn (Slovenië - Zeltweg) zijn, op de Jauntalbrug na, buiten gebruik tot het overstapstation St. Paul im Lavanttal. Vandaar is er een aansluiting naar het nordelijke deel van de Lavanttalbahn.
Goederen
[bewerken | brontekst bewerken]Het goederenverkeer is op 4 november 2025 van start gegaan en is onderdeel van de Baltisch-Adriatische Corridor (Danzig -Triëst) van de Trans-Europese Netwerken. De Koralmbahn heeft, via Klagenfurt en Villach, aan de zuidkant een voortzetting in de Pontafelspoorlijn die aan de Italiaanse kant van het grensstation Tarvisio Boscoverde richting Udine loopt.
Aansluitende trajecten
[bewerken | brontekst bewerken]- Van Bruck an der Mur (eindpunt Semmeringspoorlijn) tot Klagenfurt zal met Koralmspoorlijn een nieuwe snellere route ontstaan voor de doorgaande treinen van Wenen, Villach en verder naar Italië. Bovendien wordt hiermee Graz bediend. De snelste reistijd tussen Bruck an der Mur en Klagenfurt via Leoben is 124 minuten.[24][a] Als de reistijd van 35 minuten[25] tussen Bruck an der Mur en Graz, met wat halteertijd in Graz, erbij opgeteld wordt, is de totale reistijd tussen Bruck an der Mur en Klagenfurt ongeveer 85 minuten via de Koralmspoorlijn (rijtijdwinst ongeveer 40 minuten). Daarnaast wordt bij de aansluitende Semmeringspoorlijn de Semmeringbasistunnel aangelegd die de reistijd met nog eens 30 minuten zal verkorten tussen Wenen en Klagenfurt (en verdere bestemmingen).
- De spoorlijn van Graz naar Hongarije (de Steirische Ostbahn) wordt gemoderniseerd[26] en geëlektrificeerd (aan de Hongaarse kant is de spoorlijn al elektrisch). Er zijn plannen om de Steirische Ostbahn rechtstreeks te laten aansluiten op de Koralmspoorlijn met behulp van een nieuwe spoorlijn ten behoeve van het goederenvervoer.[27][28] De goederentreinen hoeven dan niet te keren in Graz.
· 
· 
Bronnen
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Koralmbahn op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.
- ↑ Die Koralpenbahn in: G.K.B.-Zeitung, 1e jaargang, nummer 16, Graz, 22 februari 1930, Blz. 241–243
- ↑ A. Klein-Wisenberg & M. Flödl: Einsteigen Bitte!. Molden Verlag, Graz 2023. ISBN 978-3-222-15118-7. Blz. 118
- ↑ Johann Pontasch: Koralpenbahn mit zwanzig Jahren Verspätung. In: Kleine Zeitung, Graz, 21 februari 1990, Blz. 3.
- ↑ Richard Latten: Spoorwegen 2000 Uitgeverij de Alk, Alkmaar 1999. ISBN 90 6013 595 4. Blz. 208-210
- ↑ More milestones reached on Austria’s trans-Alpine route modernisation; Railway Gazette International, 3 december 2024
- ↑ (de) 10. Dezember 2023: Bahn frei für die Kärntner Koralmbahn. ÓBB Infra (10 december 2023). Gearchiveerd op 21 april 2024. Geraadpleegd op 10 augustus 2024.
- ↑ Richard Latten: Spoorwegen 2012 Uitgeverij de Alk, Alkmaar 2011. ISBN 978 90 6013 373 6 Blz. 380
- ↑ Koralmtunnel-Anschlag: "Historischer Tag". ORF 21 mei 2010.
- ↑ Bau des Koralmtunels nun endgültig fix. ORF.at (11 april 2012).
- ↑ Koralmtunnel: Finanzierung zugesagt. , Kleine Zeitung 26 juni 2010.
- ↑ Koralmtunnel-Durchschlag in der Südröhre geglückt Salzburger Nachrichten 14 augustus 2018.
- ↑ Koralmtunnel: Finaler Durchschlag erfolgt. ORF.at (17 juni 2020).
- ↑ Richard Latten: Spoorwegen 2015 Uitgeverij de Alk, Alkmaar 2014. ISBN 978 90 6013 397 2. Blz. 440
- ↑ (en) Railway Gazette International, Western section of Koralmbahn opens in southern Austria. Railway Gazette International (11 december 2023). Geraadpleegd op 8 augustus 2024.
- ↑ (de) Oostenrijkse Spoorwegen, 620 Klagenfurt - Bleiburg - St. Paul im Lavanttal - Wolfsberg. www.oebb.at (10 december 2023). Gearchiveerd op 2 juni 2024. Geraadpleegd op 8 augustus 2024.
- ↑ (mul) About the project. ÓBB infra (2024). Geraadpleegd op 10 augustus 2024.
- ↑ (mul) Wettmannstätten– St. Andrä. ÓBB infra (2024). Geraadpleegd op 10 augustus 2024.
- ↑ (mul) Graz–Weitendorf. =ÓBB infra (2024). Geraadpleegd op 10 augustus 2024.
- ↑ Permalink gebied Omgeving Werndorf. OpenRailwaymap. Geraadpleegd op 11 augustus 2024.
- ↑ A. Klein-Wisenberg & M. Flödl: Einsteigen Bitte!. Molden Verlag, Graz 2023. ISBN 978-3-222-15118-7. Blz. 193
- ↑ (de) Weitendorf – Wettmannstätten. ÓBB infra (12 december 2021). Geraadpleegd op 8 augustus 2024.
- ↑ (de) Fahrplan 2021/2022 Graz Hbf – Lieboch/Werndorf – Deutschlandsberg – Wies-Eibiswald. Graz-Köflacher Bahn und Busbetrieb (12 december 2021). Geraadpleegd op 8 augustus 2024.
- ↑ Permalink gebied Wolfsberg - Graz switch naar kaartstijl elektrificatie. OpenRailwaymap. Gearchiveerd op 8 augustus 2024. Geraadpleegd op 8 augustus 2024.
- ↑ Dienstregeling 2024 tabel 600. zie:Tabel 600 Wien Tarviso, geraadpleegd op 2024-08-10
- ↑ Dienstregeling 2024 tabel 501. zie:Tabel 501 Wien Graz, geraadpleegd op 2024-08-11
- ↑ (de) ÓBB infra, Umweltfreundlicher, schneller und komfortabler. ÓBB infra (12 december 2021). Geraadpleegd op 10 augustus 2024.
- ↑ (de) ORF (TV Österreichischer Rundfunk), Neue Verbindungsstrecke. ORF (TV Österreichischer Rundfunk) (11 april 2012). Geraadpleegd op 10 augustus 2024.
- ↑ Permalink OpenRailwaymap aansluitboog Koralspoorlijn Ostbahn; Geraadpleegd 2024-08-10
Noten
- ↑ De geografisch kortere reisroute via de Sloveense Maribor en Bleiburg is trager en niet frequent. Er zijn maar vier treinen tussen Maribor en Bleiburg, met slechte aansluitingen in Maribor. Die treinen doen er meestal meer dan twee uur over. Reisplanners geraadpleegd op 19 augustus 2024.