Lanceerbasis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Lancering van de Sojoez TMA-5 vanaf Kosmodroom Bajkonoer

Een lanceerbasis of raketlanceerbasis is een plaats waar raketten gelanceerd worden. Dit kunnen draagraketten zijn die satellieten of ruimtevaartuigen naar de ruimte brengen, maar ook bijvoorbeeld onderzoeksraketten. Een ruimtehaven of kosmodroom is een ruimer begrip dat niet alleen een raketlanceerbasis aanduidt, maar ook een locatie waar ruimtevaartuigen weer kunnen landen.

Raketwapens zoals kernraketten worden niet gelanceerd vanaf lanceerbases maar vanuit raketsilo's of onderzeeërs, of vanaf schepen, vliegtuigen of voertuigen.

Kenmerken[bewerken]

Voor lanceerbases zijn locaties dicht bij de evenaar het best wanneer er ruimtevaartuigen naar een geostationaire baan rond de Aarde worden gelanceerd. Bij lanceringen bij de evenaar in oostelijke richting kan maximaal geprofiteerd worden van de rotatiesnelheid van de Aarde. Een raket heeft zo minder brandstof nodig om een geostationaire baan te bereiken, en het vergroot de hoeveelheid massa (nuttige lading) die meegenomen kan worden.

Lanceerbases liggen vaak in afgelegen, dunbevolkte gebieden, zoals woestijnen, en (schier)eilanden of andere dunbevolkte kustgebieden zodat er minder kans is dat er mensenlevens in gevaar komen als een raket neerstort. Vroeger hadden de meeste grote lanceerbases meerdere lanceerplatforms voor ieder rakettype. Dit had het voordeel dat als er op een van de lanceerplatforms iets misliep, er nog steeds een ander platform beschikbaar was waar de lanceringen zou kunnen doorgaan. Tegenwoordig is dit niet meer overal het geval. Zo hebben Vandenberg Air Force Base en Cape Canaveral Air Force Station ieder maar één lanceerplatform voor de Atlas V, en de Delta IV (de belangrijkste Amerikaanse lanceertuigen) en de Mid Atlantic Regional Spaceport heeft maar een lanceerinstallatie voor de Antares. Toen in 2014 en 2016 bij raketexplosies van een Antares en een Falcon 9 de lanceerinstallaties zwaar beschadigd raakten had dat dus ook als gevolg dat de lanceringen lange tijd stil lagen (hoewel daarin ook andere factoren meetelde). De Falcon 9 heeft sinds 2017 een tweede lanceerplaatsen aan floridaanse oostkust.

De ruimte rond de lanceerplatforms is groot genoeg dat er geen mensenlevens in gevaar komen als er iets misloopt (bijvoorbeeld een ontploffing), en er geen schade berokkend wordt aan andere lanceerplatformen. Desalniettemin worden nabijgelegen lanceercomplexen bij lanceringen en risicovolle tests om veiligheidsredenen toch ontruimt.

Ruimtehaven[bewerken]

Een ruimtehaven (Engels: spaceport), ook wel kosmodroom genoemd, heeft naast lanceerplatforms ook landingsbanen of landingsplaatsen waar ruimteschepen kunnen landen. Op Kennedy Space Center bijvoorbeeld konden de Space Shuttle-ruimteveren worden gelanceerd en ook weer landen. Ruimtestations worden soms ook wel ruimtehavens genoemd, vooral als ze bedoeld zijn als tussenstop voor verdere reizen in de ruimte. Ruimteschepen kunnen er aan- en loskoppelen.

Naar verwachting zullen ruimtehavens in de toekomst belangrijk worden als centra van commerciële bemande ruimtevaart, zoals suborbitale ruimtevluchten voor ruimtetoerisme en intercontinentaal vliegverkeer. Voorbeelden van commerciële ruimtehavens zijn Mojave Air and Space Port in de Amerikaanse staat Californië en Spaceport America in de Amerikaanse staat New Mexico.

Het commerciële ruimteschip SpaceShipTwo, dat door Virgin Galactic is ontwikkelt en naar verwachting vanaf Spaceport America zal opereren, zal niet gelanceerd worden door een raket, maar gebruikmaken van een draagvliegtuig om op te stijgen. Het zal wel zelf kunnen landen op de ruimtehaven.

Opstijgen van een ander hemellichaam dan de Aarde[bewerken]

Landen op en weer opstijgen van een ander hemellichaam dan de Aarde is toegepast bij de Maan. Daarbij werd geland met een lander waarvan een deel (de stijgtrap) later weer opsteeg en een ander deel als lanceerplatform werd gebruikt. Dit betrof zes bemande vluchten (de stijgtrap van de maanlander had een ruimte-rendez-vous met het moederschip Apollo CSM), en de onbemande Loena 16, Loena 20 en Loena 24 (met terugkeer naar de Aarde van een capsule, met maanmonsters, zonder tussenkomst van een moederschip).

Lanceerbases[bewerken]

Belangrijke lanceerbases[bewerken]

Belangrijkste lanceerbases, gemeten naar aantal lanceringen, zijn:

Lanceerbases in Europa[bewerken]

Enkele raketlanceerbases in Europa zijn:

Lanceerbases op zee[bewerken]

Het halfafzinkbare platform Odyssey van het bedrijf Sea Launch was een raketlanceerplatform op zee. Ook het Italiaanse San Marco-platform werd gebruikt als lanceerplatform op zee.

Andere lanceerbases[bewerken]

  • Mid-Atlantic Regional Spaceport (NASA) in Virginia, Verenigde Staten
  • Pacific Spaceport Complex in (Alaska Aerospace Corporation) Alaska, Verenigde Staten
  • Rocket Lab Launch Complex 1 in Nieuw-Zeeland
  • SpaceX South Texas Launch Site (in aanbouw) Boca Chica, Texas, Verenigde Staten
  • Spaceport America (Virgin Galactic) New Mexico, Verenigde Staten