Leidsche Rijn (wijk)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Leidsche Rijn
Wijk van Utrecht
Map - NL - Utrecht - Wijk 09 Leidsche Rijn.svg
Kerngegevens
Gemeente Utrecht
Coördinaten 52°5'47,36"NB, 5°3'8,11"OL
Oppervlakte 1126 ha.  
Inwoners 36.544 (1-1-2018)[1]
Overig
Postcode(s) 3541 - 3546
Website https://www.utrecht.nl/wonen-en-leven/bouwen/bouwprojecten/leidsche-rijn/

Leidsche Rijn is een wijk in Utrecht, de hoofdstad van de Nederlandse provincie Utrecht.

Inleiding[bewerken]

De naam Leidsche Rijn en korte geschiedenis[bewerken]

De naam is afgeleid van de Leidse Rijn (ook wel gespeld als Leidsche Rijn), een kanaal dat in 1381 werd gegraven en omstreeks 1665 verbreed, nadat de rivier de Rijn tussen Utrecht en Harmelen door het verzanden ervan te smal, ondiep en bochtig was geworden voor de scheepvaart. Aan het begin van onze jaartelling liep de hoofdtak van de Rijn via Utrecht en Leiden naar de Noordzee. Ten noordoosten van het huidige De Meern splitste deze rivier zich in een noordelijke en zuidelijke tak; in Harmelen kwamen deze takken weer bij elkaar. De noordelijke riviertak liep via Vleuten, de zuidelijke via De Meern. Van beide takken zijn slechts fragmenten overgebleven. Niettemin hebben beide takken duidelijke sporen achtergelaten in het gebied van Leidsche Rijn, Vleuten en De Meern. Grote delen ervan liggen relatief hoog en waren voordat het grote nieuwbouwproject Leidsche Rijn een aanvang nam, tuinbouwgrond. Deze bodemgesteldheid is veroorzaakt door de afzettingen van de Rijn, die zijn loop menigmaal wijzigde doordat dijken ontbraken. De relatief hoge ligging nodigde de Romeinse legers in de eerste eeuw van onze jaartelling als het ware uit om in dit gebied een versterkte vaste legerplaats te bouwen. Dit castellum is, in een weliswaar gereconstrueerde versie, in De Meern op zijn oorspronkelijke plaats aan de (verdwenen) zuidelijke tak van de Rijn te vinden. Spectaculair zijn ook de ontdekkingen die door archeologen werden gedaan bij het bouwrijp maken van de grond voor de buurt Veldhuizen. Sporen van de limesweg, de grensweg van het Romeinse Rijk, zijn toen teruggevonden, waardoor het mogelijk werd de ligging van deze belangrijke weg in grote trekken te reconstrueren. En op dezelfde dag werd iets verderop een romeins schip uit de 2e eeuw gevonden. Dit ligt thans in de museumhal van Castellum Hoge Woerd.

Een meer uitgebreide geschiedenis van Leidsche Rijn in de oudheid is te vinden in de Wikipedia-artikelen Fletio en Schepen van De Meern.

Verschil tussen project en wijk Leidsche Rijn[bewerken]

De wijk Leidsche Rijn moet worden onderscheiden van het project Leidsche Rijn, dat de ontwikkeling en bouw van 'een nieuwe stad' ten westen van de bestaande stad Utrecht betreft. Deze Vinex-locatie ligt ten westen van het Amsterdam-Rijnkanaal en heeft een oppervlakte van ongeveer 25 km². Voorzien was hier een bevolkingsaantal van ongeveer 90.000; dit aantal zal worden overtroffen.

De annexatie van buurgemeente Vleuten-De Meern[bewerken]

Bij de start van dit project was het gebied verdeeld over de gemeente Utrecht en de buurgemeente Vleuten-De Meern. In 2001 werd deze gemeente bij Utrecht gevoegd, maar de nieuwe gemeenteraad besloot de dorpen De Meern, Vleuten en Haarzuilens te laten voortbestaan als officiële woonplaatsen. Ook werd besloten het gebied van de Vinex-locatie over twee wijken te verdelen, namelijk een wijk Leidsche Rijn direct ten westen van het Amsterdam-Rijnkanaal en een wijk Vleuten-De Meern verder naar het westen. Laatstgenoemde wijk omvat de woonplaatsen Haarzuilens, Vleuten en De Meern en het poldergebied Rijnenburg ten zuiden van De Meern.

Het groeitempo van 'de nieuwe stad'[bewerken]

In 1997 werden de eerste woningen opgeleverd in de nieuwbouwbuurt Veldhuizen in De Meern, gevolgd door de buurt Langerak in 1999. Tussen 1997 en 2018 is het inwoneraantal van de Vinex-locatie gestegen van ongeveer 18.000 naar bijna 85.000. Verwacht wordt dat in of voor 2025 de mijlpaal van 100.000 inwoners zal worden gepasseerd.

Veldhuizen

Subwijken en buurten[bewerken]

Parkwijk

De wijk Leidsche Rijn is onderverdeeld in de volgende subwijken en buurten:[2]

  • 9.1 Subwijk Terwijde, De Wetering
    • 9.11 Bedrijvengebied De Wetering
    • 9.12 Terwijde West
    • 9.13 Terwijde Oost
  • 9.2 Subwijk Het Zand
    • 9.21 Het Zand West
    • 9.22 Het Zand Oost
  • 9.3 Subwijk Leidsche Rijn Centrum e.o.
  • 9.4 Subwijk Parkwijk, Langerak
    • 9.41 Parkwijk Noord
    • 9.42 Parkwijk Zuid
    • 9.43 Langerak
  • 9.5 Subwijk Leidsche Rijn Zuid
    • 9.51 Rijnvliet
    • 9.52 Bedrijvengebied Strijkviertel
    • 9.53 Bedrijvengebied Papendorp

Natuur en recreatie[bewerken]

Binnen de wijk Leidsche Rijn ligt het Willem-Alexanderpark op het dak van de A2. In het zuiden van de wijk bevindt zich de Recreatieplas Strijkviertel, een vroegere zandwinningsplas die is ontstaan in verband met de aanleg van de nabijgelegen autosnelwegen A12, 12 en het Knooppunt Oudenrijn.

Aan de rand van de wijk ligt het Máximapark, waarvan de oorspronkelijke naam Leidsche Rijnpark was. Het is een centraal park binnen het stadsdeel Leidsche Rijn, omringd door de wijk Leidsche Rijn in het oosten, het dorp De Meern in het zuiden en het dorp Vleuten in het westen.

Ten noordwesten van de wijk ligt de Haarrijnseplas. Deze is aangelegd als waterbuffer in het kader van 'Nederland leeft met water'. Daarnaast dient deze plas voor recreatie en als ecologische verbindingszone.

De Vikingrijn in het Máximapark is aangelegd om de rivier de Rijn, die door het gebied van Leidsche Rijn en Vleuten-De Meern liep, weer gedeeltelijk zichtbaar te maken.

Om de waterkwaliteit te verbeteren zijn in hoger gelegen delen van Leidsche Rijn onder andere wadi's toegepast.

Archeologie[bewerken]

In De Meern zijn op een verhoogd terrein even ten noorden van de dorpskern in 1940 belangrijke archeologische vondsten gedaan. Hier stond in de Romeinse tijd een Romeins fort of castellum (zie artikel castellum Fletio). De contouren van een badhuis op het castellumterrein zijn toen teruggevonden. Later kon met redelijke nauwkeurigheid de hele plattegrond van het castellum worden vastgesteld. De naam van de in 2015 gebouwde reconstructie op de oorspronkelijke plaats van dit fort is Castellum Hoge Woerd. (Aanvankelijk werd op basis van een oude kaart en andere bronnen gedacht dat dit castellum de naam Fletio droeg, maar later is hierover twijfel ontstaan) Dit castellum lag aan de rivier de Rijn, om precies te zijn aan de zuidelijke tak van de Rijn in dit gebied. Zo'n 1,5 km ten noorden van het castellum splitste de Rijn zich namelijk in een noordelijke tak die via het huidige Vleuten liep en een zuidelijke die tak die langs het castellum van noord naar zuid stroomde en even verderop (in het centrum van het huidige De Meern) een bocht naar rechts maakte. Deze zuidelijke tak werd door de Romeinen aangewezen als de noordgrens van hun Romeinse Rijk. Deze riviertak is ten gevolge van gebrek aan onderhoud na het vertrek van de Romeinen en door verzanding geheel uit het landschap verdwenen. Bij het bouwrijp maken van de grond ten behoeve van de Meernse wijk Veldhuizen in de jaren 1990 werden opnieuw belangrijke archeologische vondsten gedaan. Op plekken waar ooit de zuidelijke tak van de Rijn stroomde werden enkele scheepswrakken aangetroffen. Ook is daar een zeer goed bewaard gebleven vrijwel compleet Romeins schip gevonden. Dit schip is uit de bodem gelicht en overgebracht naar een werkplaats waar het is gerestaureerd en een conserverende behandeling heeft ondergaan. Thans is het te bezichtigen in de museumhal van het Castellum Hoge Woerd. Vrijwel gelijktijdig met de vondst van dit schip werden ook sporen van de limesweg ontdekt. Deze ontdekking was verrassend omdat voorheen was aangenomen dat het castellum Trajectum in het huidige Utrecht en het castellum bij het huidige De Meern met elkaar waren verbonden via de limesweg. Bij deze nieuwe ontdekking bleek dat de limesweg meer naar het zuiden lag, niet ver van de huidige A12. Via zijwegen van deze hoofdweg waren de castella bereikbaar. Er zijn ook sporen van enkele wachttorens teruggevonden. Ten oosten van het castellum in De Meern is een vicus gevonden. Dit is een wijkje - vicus betekent wijk - met autochtone bevolking die dienstbaar was aan de in het castellum gelegerde Romeinse soldaten. Ook bij andere castella lagen vici.

Infrastructuur[bewerken]

Zoals in de inleiding van dit artikel is aangegeven, heeft het gebied van de stadsuitbreiding de omvang van een middelgrote stad, zowel qua oppervlakte als aantal inwoners. Voor dit gebied moest nieuwe infrastructuur worden ontwikkeld, waarin de aanwezige infrastructuur moest worden ingepast. Hiervoor zouden ambitieuze projecten moeten worden ontwikkeld en grote inversteringen gedaan. Een deel van deze projecten stond al op de wensenlijsten van Rijkswaterstaat en Prorail. Bijzondere nieuwe aandachtspunten vormden de ligging van het Amsterdam-Rijnkanaal tussen Leidsche Rijn en oudere wijken van Utrecht, en de spoorlijn Utrecht-Woerden en de autosnelweg A2, die dwars door het gebied lopen. Barrières die in strijd zouden zijn met het concept compacte stad wilde men vermijden. Dit leidde tot het inzicht dat genoemde spoorlijn moest worden verhoogd ten behoeve van ruime onderdoorgangen. Bovendien zou het deel van de A2 tussen de spoorlijn en de afrit De Meern moeten worden verlegd en overkapt. Ten slotte zouden bestaande bruggen over het Amsterdam-Rijnkanaal moeten worden verbreed en nieuwe bruggen worden gebouwd.

Wegen en tunnels[bewerken]

Bouwbedrijvigheid (2017)

Binnen de wijk Leidsche Rijn werd de A2 / Ring Utrecht West verbreed en opgezet als parallelbaansysteem met een hoofdrijbaan (drie rijstroken per richting) en een parallelrijbaan (twee rijstroken per richting). In de Leidsche Rijntunnel, een zogenaamde landtunnel, werd de autosnelweg overdekt aangelegd. In verband hiermee werden de op- en afritten Lage Weide verplaatst. Deze werkzaamheden bij Utrecht vielen samen met een landelijk project ter verbreding en verbetering van de A2.

Ook de A12 ten westen van het net buiten de wijk gelegen Knooppunt Oudenrijn werd verbreed. Het traject tussen dit knooppunt en De Meern kreeg zes rijstroken en in omgekeerde richting vijf rijstroken. Tussen De Meern en Gouda werd de A12 verbreed tot vier rijstroken in beide richtingen. Verder werden bij Harmelen nieuwe op- en afritten met ontsluitingswegen aangelegd ten behoeve van Harmelen zelf en de westelijke delen van Vleuten-De Meern en Leidsche Rijn.

Voor het autoverkeer werden een noordelijke en zuidelijke stadsas aangelegd. Tussen het grote winkelcentrum van Leidsche Rijn en het Berlijnplein ligt de Stadsbaantunnel. Deze is tegen de Leidsche Rijntunnel aangebouwd.

Rail- en bus-infrastructuur[bewerken]

De verdubbeling van het aantal sporen in de spoorlijn tussen Utrecht en Woerden van twee naar vier zal naar verwachting in 2018 zijn voltooiing bereiken. Station Vleuten werd verplaatst en er kwamen twee nieuwe stations bij: Utrecht Terwijde en Utrecht Leidsche Rijn. Een deel van de spoorlijn is verhoogd en voorzien van ruime onderdoorgangen. Eind 2017 is een tweede spoorbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal geplaatst naast de reeds bestaande spoorbrug.

Het gebied van de wijken Leidsche Rijn en Vleuten-De Meern, heeft twee grotendeels vrije busbanen. Stads- en streekbussen rijden hierover met hoge frequentie en zorgen overeenkomstig het concept Hoogwaardig Openbaar Vervoer voor vlotte verbindingen tussen de oude en nieuwe stadswijken van Utrecht.

Bruggen en viaducten[bewerken]

In 2017 is een fietsbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal geopend, de Dafne Schippersbrug. Deze brug verbindt het centrum van Utrecht en de buurten Lombok en Oog in Al met enkele buurten in Leidsche Rijn en met de woonplaats De Meern. Fietsers hoeven nu niet meer de omweg te maken via de Hogeweidebrug of de De Meernbrug.

Eerder werden nieuwe bruggen over het Amsterdam-Rijnkanaal in gebruik genomen. De Hogeweidebrug verbindt het centrum van de wijk Leidsche Rijn met het centrum van Utrecht en de wijken Zuilen en Overvecht. Deze nieuwe brug zorgde voor een belangrijke verbetering; de vorige brug op deze plaats, de Vleutensebrug, was veel te smal geworden. Tussen Papendorp, een bedrijvengebied binnen de wijk met voornamelijk kantoren, en de Utrechtse buurt Kanaleneiland is de Prins Clausbrug gebouwd. Zowel de Hogeweidebrug als de Prins Clausbrug hebben speciale rijstroken voor bussen.

Een viaduct over de A2 in het noordwesten van Papendorp verbindt deze buurt met de overige buurten van Leidsche Rijn. Ook is daar een vrije busbaan waarover verschillende stads- en streekbussen van NS-station Utrecht Centraal (via Kanaleneiland en Papendorp) naar De Meern en verder rijden, o.a. naar Gouda, Woerden en Vleuten.

Op verschillende plaatsen zijn over het kanaal de Leidse Rijn nieuwe bruggen en viaducten gebouwd. Enerzijds was dit nodig vanwege de sterke groei van het aantal inwoners in de buurt van dit kanaal; anderzijds kunnen hierdoor snel en langzaam verkeer elkaar nu ongehinderd kruisen. Ook in het Máximapark zijn voorzieningen getroffen waardoor het recreatieve langzame verkeer en het doorgaande verkeer zo weinig mogelijk hinder van elkaar ondervinden.

Openbaar vervoer[bewerken]

Door de wijk loopt de spoorlijn Utrecht - Rotterdam / Den Haag / Leiden. Binnen de wijk liggen station Utrecht Leidsche Rijn en station Utrecht Terwijde en even ten westen van de wijk station Vleuten. Er rijden op deze spoorlijn stoptreinen in beide richtingen met een frequentie van 4 per uur overdag en 2 per uur 's avonds en in het weekeinde. Deze treinen stoppen op alle drie genoemde stations. Het betreft de volgende treinseries:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
6100 Sprinter WoerdenVleutenUtrecht TerwijdeUtrecht Leidsche RijnUtrecht Centraal Rijdt niet na 20.00 uur en in het weekend. In Utrecht Centraal gekoppeld aan serie 6000 naar Tiel.
7800 Sprinter Den Haag CentraalVoorburgDen Haag YpenburgZoetermeerZoetermeer OostGoudaGouda GoverwelleWoerdenVleutenUtrecht TerwijdeUtrecht Leidsche RijnUtrecht Centraal In Utrecht Centraal gekoppeld aan serie 6900 naar 's-Hertogenbosch.
14000 Sprinter Utrecht CentraalUtrecht Leidsche RijnUtrecht TerwijdeVleutenWoerdenGouda GoverwelleGoudaNieuwerkerk a/d IJsselCapelle SchollevaarRotterdam AlexanderRotterdam NoordRotterdam Centraal Rijdt alleen 's morgens vroeg en alleen richting Rotterdam.

Vanaf eind 2018 heeft het hele treintraject tussen de NS-stations Utrecht Centraal en Woerden 4 sporen, waardoor het mogelijk zal zijn hier het concept Randstadspoor uit te voeren. Er is dan voldoende capaciteit voor 6 stoptreinen per uur tussen Woerden en Utrecht (in beide richtingen). Na aanpassing van het NS-station Geldermalsen kunnen 6 stoptreinen per uur op het traject Woerden-Utrecht Centraal-Geldermalsen rijden.

De volgende buslijnen doorkruisen de wijk.

  • Lijn 4 (Haarrijnse Plas - De Wetering - Station Utrecht Terwijde - Langerak - 24 Oktoberplein - Station Utrecht Centraal - Binnenstad/Wijk C - Ondiep - Zuilen)
  • Lijn 10 (Station Utrecht Lunetten - Hoograven - Kanaleneiland - Papendorp - Hoge Weide - Station Utrecht Leidsche Rijn - Ziekenhuis Sint-Antonius Leidsche Rijn - Terwijde - De Wetering - Station Maarssen), maandag t/m vrijdag overdag. Op zaterdag en zondag wordt slechts het traject Station Utrecht Leidsche Rijn - Maarssen gereden.
  • Lijn 28 (De Uithof - Biltstraat - Binnenstad - Station Utrecht Centraal/Jaarbeursplein - Vleutenseweg - Station Utrecht Leidsche Rijn - Parkwijk - De Meern Oost - Veldhuizen - Vleuterweide Centrum - Station Vleuten)
  • Lijn 127 (Station Utrecht Leidsche Rijn - Station Vleuten - Haarzuilens - Kockengen)

De volgende buslijnen doen station Utrecht Leidsche Rijn aan, maar doorkruisen geen grote delen van de wijk.

  • Lijn 11 (De Wetering - Ziekenhuis Sint-Antonius Leidsche Rijn - Station Utrecht Leidsche Rijn - Station Utrecht Zuilen - Marnixlaan - Winkelcentrum Overvecht - Station Utrecht Overvecht), maandag t/m vrijdag tot ongeveer 20:00 uur
  • Lijn 48 (Station Houten - Nieuwegein Centrum - Nieuwegein Galecop - Papendorp - Station Utrecht Leidsche Rijn - Ziekenhuis Sint-Antonius Leidsche Rijn - Lage Weide - Station Maarssen), maandag t/m vrijdag overdag. Op zaterdag en zondag en tijden de kerstvakantie worden slechts delen van dit traject gereden.

De volgende buslijnen rijden binnen de wijk alleen door het Bedrijvengebied Papendorp.

  • Lijn 9/24 (Station Utrecht Centraal - Kanaleneiland - Papendorp - De Meern Oost - Veldhuizen - Vleuterweide West - Station Vleuten - Kasteel De Haar). Het traject Station Vleuten - Kasteel De Haar wordt alleen op zaterdag en zondag gereden. Lijn 24 is een uitvoering van lijn 9 tijdens de spits tussen Station Utrecht Centraal en De Meern Oost.
  • Lijn 29 (De Meern Oost - Papendorp - Kanaleneiland - Station Utrecht Vaartsche Rijn - De Uithof), maandag t/m vrijdag
  • Lijn 102 (Station Utrecht Centraal Jaarbeurszijde - Kanaleneiland - Papendorp - De Meern Oost - Veldhuizen - Harmelen - Station Woerden)
  • Lijn 107 (Station Utrecht Centraal Jaarbeurszijde - Kanaleneiland - Papendorp - De Meern Oost - Montfoort - Oudewater - Station Gouda)

Voormalig Informatiecentrum[bewerken]

Het voormalig informatiecentrum aan de Verlengde Vleutenseweg.

Het voormalige gebouw van het Informatiecentrum Leidsche Rijn werd na juli 2011 verpacht voor religieuze doeleinden. Het was voor het eerst dat een Nederlandse gemeente een gebouw dat haar eigen bezit was beschikbaar stelde voor religieus gebruik. Door een aantal omwonenden werd aan de legaliteit van dit besluit getwijfeld.

In juli 2012 werd het gebouw verkocht met de bestemmingen sport, lichte horeca, kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang.

Voorzieningen[bewerken]

Vlak bij het station Utrecht Leidsche Rijn is op 16 mei 2018 (ten zuidwesten van het station) een groot winkelcentrum geopend, het grootste van de stad Utrecht na het winkelgebied in de binnenstad. Ten noorden hiervan langs de autosnelweg A2 ligt sinds 2009 The Wall, een winkelcentrum bestaande uit megastores.

Verder zijn er in de wijk Leidsche Rijn twee buurtwinkelcentra, te weten Winkelcentrum Terwijde, dat zich nabij het NS-station Utrecht-Terwijde bevindt, en Winkelcentrum Parkwijk, dat dicht bij de grens tussen de buurten Parkwijk en Langerak ligt. Niet ver ten westen en ten zuiden van de wijk liggen Winkelcentrum Vleuterweide te Vleuten en Winkelcentrum Mereveldplein te De Meern.

Tegenover The Wall bevindt zich het Sint-Antonius Ziekenhuis, locatie Leidsche Rijn.

Even ten zuidoosten van het NS-station Leidsche Rijn staat bioscoop Pathé Utrecht Leidsche Rijn, een groot en hoog gebouw met zeven zalen en met een panoramadak. Het is een voormalige CineMec-bioscoop.

In het noorden van het Bedrijvengebied De Wetering bevindt zich een foodspot, een grootschalig verzamelgebouw van horecavoorzieningen met zowel landelijk bekende als minder bekende namen.

Cultuur[bewerken]

In de realisatiefase van de Vinex-locatie Leische Rijn was er het meerjarige kunstproject Beyond. Een van de onderdelen was in 2003 Parasite Paradise waarin kunstenaars meewerkten aan het ontwerp van de openbare ruimte door tijdelijke onderkomens en voorzieningen te bouwen. Onder deze deelnemende kunstenaars waren onder meer Luc Deleu, Kevin van Braak, Atelier van Lieshout, Rob Vrijen, en Dré Wapenaar. Artistiek leider was Tom van Gestel.

De voormalige Rode Doos was de vervangende locatie voor Muziekcentrum Vredenburg in Leidsche Rijn (2008)

Tussen 2007 en 2014 stond in de buurt van de Hogeweidebrug over het Amsterdam-Rijnkanaal een groot rood gebouw. Daarin werden vanwege de verbouwing van Muziekcentrum Vredenburg de grote concerten van dit muziekcentrum gegeven. Officieel droeg het de naam Vredenburg Leidsche Rijn, maar al spoedig kreeg het de bijnaam De Rode Doos. De voorziening werd door sommigen bekritiseerd vanwege de vermeende slechte akoestiek. De Rode Doos nam tijdens de verbouwing de rol van Grote Zaal van Muziekcentrum Vredenburg over. Kleinere concerten vonden in deze periode plaats in het gebouw Leeuwenbergh in de Utrechtse binnenstad. De Rode Doos is inmiddels afgebroken.

Kunst in de openbare ruimte[bewerken]

Op verschillende voor iedereen toegankelijke plaatsen in de wijk staan kunstwerken.[3] Vanwege hun grootte worden deze gewoonlijk aangeduid als monumentale kunst.

  • Tussen het Leidsche Rijn College en het Vita Nova College bevindt zich het monumentale fotowerk 'Bron en Gletsjer' van Marijke van Warmerdam.
  • In Park Leeuwenstein staat een betonnen bank met stalen figuren als rugleuning; dit is een werk van Margot Berkman en Eline Janssens.
  • Langs de busbaan tussen Leidsche Rijn Centrum en Parkwijk staat een tentoonstellingspaviljoen. Het bestaat uit twee langwerpige witte blokken die kruislings over elkaar liggen. Het is ontworpen door de kunstenaar Stanley Brouwn; de architect van dit bouwwerk is Bertus Mulder.
  • Bij Forum 't Zand staan de 'versteende planten' van Amalia Pica.
  • In Terwijde staat een poort die toegang geeft tot het terrein van basisschool De Ridderhof. Dit is een werk van de kunstenaar William Speakman.

Externe links[bewerken]