Leusderheide

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Leusderheide
Natuurgebied
Leusderheide
Leusderheide
Situering
Land Nederland
Locatie Utrecht
Coördinaten 52° 6′ NB, 5° 21′ OL
Dichtstbijzijnde plaats Oud-Leusden
Informatie
Oppervlakte 9 km²
Bezoekers Geen (niet vrij toegankelijk, verboden gebied art. 461 Wetboek van Strafrecht)
Beheer Defensie
Foto's
Ecoduct Leusderheide
Ecoduct Leusderheide
Portaal  Portaalicoon   Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug

De Leusderheide is een militair oefenterrein in de Nederlandse gemeente Leusden. Het ligt te midden van de Utrechtse Heuvelrug even ten zuiden van Amersfoort. Het gebied is nooit toegankelijk voor het publiek en maar beperkt vanaf de omringende wegen te overzien. Militairen oefenen er in het rijden met zware voertuigen, ook wordt er gebruikgemaakt van pyrotechnische middelen zoals losse patronen, seinpatronen, struikeldraadlichtseinen, kanonnabootsers en rook- en traangasgranaten.

Vroege geschiedenis[bewerken]

Van een relatief dichte bevolking getuigen meerdere grafheuvels uit de late steen- tot bronstijd, met name ten zuidwesten en ten westen van de schietbanen. De toentertijd gebruikelijke brandcultuur zorgde geleidelijk voor een uitputting van de grond. Tevens werd veel hout gekapt, onder andere voor de winning van ijzeroer. Rond het jaar 1000 was al veel bos verdwenen.

Tijdens de middeleeuwen werd de Leusderheide gebruikt als gemeenschappelijke weide voor de boeren in Leusden. Door overbegrazing ontstonden uitgestrekte heide- en stuifzandvlakten. Omstreeks de dertiende eeuw werd ten behoeve van een beter beheer de marke "de Leusderberg" opgericht, ofwel de "Meent van de 26 hoeven".[1] Tevens kwam het potstalsysteem in gebruik.

Militair oefenterrein[bewerken]

In 1804 vestigde de Franse generaal De Marmont zich op de heide bij Austerlitz en Kamp Zeist. Hij liet zijn troepen op steeds wisselende plekken tentenkampen opzetten.

In 1887 verkocht de marke een gebied van 1000 ha aan de gemeente Amersfoort, om zich dan in 1889 op te heffen.[1] Het gebied werd in gebruik genomen als militair oefenterrein. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden in het noordoostelijke deel de huidige schietbanen aangelegd. Aanvankelijk was de militaire activiteit niet erg intensief, en werd een deel verhuurd aan de stichting Het Utrechts Landschap. Nog tot na de Tweede Wereldoorlog heeft er een schaapskudde rondgelopen.

Na 1954 begon de Nederlandse cavalerie hier in het kader van de Koude Oorlog intensief met tanks te oefenen. In de jaren 60 werden brede tankbanen aangelegd om de natuur nog enigszins te sparen. De Leusderheide was het vaste oefenterrein voor het op de Bernhardkazerne (Amersfoort) gelegerde cavalerieopleidingscentrum (OCC) en het in Soesterberg gelegerde 101 Tankbataljon Regiment Huzaren Prins Alexander. Nadat Nederland in 2011 besloot af te zien van het gebruik van tanks voor haar verdediging, wordt het terrein tot heden steeds intensiever gebruikt door overige eenheden doordat defensie de eenheden heeft gecentraliseerd. Met namen in Amersfoort en Soesterberg zijn veel eenheden geplaatst door de centralisatie die allemaal gebruik maken van de Leusderheide.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn 265 Nederlandse en 101 Russische slachtoffers [2] op de Leusderheide begraven. Ook zijn er minstens 33 joden en 14 zieken begraven en een vrouw die zelfmoord had gepleegd. Het is nog niet bekend hoe deze zijn overleden. Al deze personen werden na de oorlog herbegraven.

Van de groep Nederlanders kwamen 122 mannen uit het verzet en werden 33 op vliegbasis Soesterberg gefusilleerd en 15 bij Austerlitz.
Van de Russische slachtoffers waren 24 door uitputting overleden, de andere 77 werden gefusilleerd.

Datum Aantal Verzetsmensen Reden
13-04-1942
8
Willem Frederik Dolleman, Jan Edel, Cornelis Hermanus Gerritsen, Gerrit Jan Koeslag, Abraham Menist, Jan Schriefer, Henk Sneevliet, Rein Witteveen Marx-Lenin-Luxemburg-front
29-12-1942
10
Willem de Graaff, Barend Gerrit Hazenkamp, Frans Huijser, Adrianus Keizer, Antoon van der Kleij, Willem van Oort, Jan van Pelt, Martinus Rijken, Joseph Jacob Rozendaal, Gerard Wilschut CPN
29-12-1942
7
Theodorus Bernhardus Drost, Jacobus Philippus Hoek, Willem Karel de Jongh, Klaas Kaspers, Hendrik Muije, Willem de Ruiter, Izaak Sies Nederlandse Volksmilitie / CPN
29-12-1942
14
Franciscus Mattheus van den Acker, Gerrit van As, Pieter van As, Cornelis Johannes Aubert, Frederik Wilhelm baron Borch tot Verwolde, Johannes Faas, Martinus Johannes Wilhelmus Huijbers, Jan Kars, Philippus Wilhelmus Masselman, Jan Noordijk, Onbekende, Andries Stemerding, Gerrit Willem Surquin, Binne Veenstra Leeuwengarde
05-02-1943
2
Krijn Breur, Elias Waas Nederlandse Volksmilitie / CPN
05-02-1943
18
Gerardus Johannes Petrus Paulus Bastiaans, Robert Willem Douma, Willem Frederik Gerrese, Willem Johannes Gertenbach, Johan Frank Groeneveldt, Wibo Sjerp Lans, Adrianus Johannes van Leeuwen, Herman Jan Meinardi, Jacob Melkman, Albert Cornelis Nout, Lambert Gregoire Rima, Franciscus Robbe, Cosmo Medici Roeske, Johannes Cornelis Smits, Nicolaas Snijders, Willem Adolf de Tello, Julius Bernardus Varwijk, Jan Cornelis Zwanenburg Het Parool
08-04-1943
1
Johannes Kibbel CPN
08-04-1943
3
Hendrik van Kleef, Jan Dirk Nederlof, Andries van Zutphen Nederlandse Volksmilitie / CPN
08-04-1943
3
Gerrit Jan Doornink, Arie de Leest, Louis Schrander ?
24-06-1943
8
Johannes Hendricus van Dongen, Henri Pieter Drenth, Willem Hendrik 't Hart, Johannes Hovenkamp, Cornelis Louis Kist, Adriaan Cornelis Laurens Klerck, Laurens Melse, Cornelis Spaans ?
14-07-1943
6
Jacobus Florijn, Cornelis van der Kraats, Karel Meijer, Caspar Speksnijder, Hendrik Speksnijder, Jacob Vleeschhouwer Nederlandse Volksmilitie / CPN
20-07-1943
1
Jakob Rechter Engelandvaarder
29-07-1943
16
Anton Abbenbroek, Lex Althoff, Christiaan Frederik van den Berg, Willem Theodoor Cornelis van Doorn, Frithjof Dudok van Heel, Rudolf Hartogs, Willem Hendrik Hertly, Johan Frederik Henri de Jonge Melly, Eduard Alexander Latuperisa, Willem Mulder, Anthonius Cornelis Theodorus van Rijn, jonkheer Joan Schimmelpenninck, Joannes Aloysius van Straelen, Sieg Vaz Dias, Gerardus Joannes Franciscus Vinkesteijn, Abraham Wijnberg ?
07-08-1943
1
Adrien Lambert Jacques Emile Marie Moonen betrokken bij de Ordedienst
17-07-1944
5
Hendrik Johan Hensems, Hendrik Kip, Hendrikus Johannes Josephus Klute, Willem de Warle, Jan Wouters represaille
21-07-1944
8
Johannes Antonie van Eldert, Ernest George van Geuns, Henricus Ignatius Linssen, Jozef Marius Rodriguez, Petrus Span, Christiaan Canisius Toussaint, Petrus Laurentius Treijtel, Arp Wagter represaille
08-09-1944
3
Wilhelmus Franciscus ter Beek, A. Benger, Albertus Lambrechts represaille
09-09-1944
4
K.F. Klein, C. Kosterman, H.A. Marchal, J.P. Schneider represaille
24-09-1944
4
Albertus Jacobus van der Baan, F.I. van Beynum, Gerardus Elzinga, Cornelis Has, Arie Jacobus Hendriks, Petrus Schol, Willem Schol, Willem Joseph Hubert Timmers represaille

Natuur[bewerken]

In tegenstelling tot de omliggende particuliere landgoederen, die vanaf de negentiende eeuw grootschalig herbebost zijn, heeft de Leusderheide door het gebruik als militair oefenterrein zijn open karakter behouden. De Leusderheide wordt gekenmerkt door uitgestrekte heide- en open zandcomplexen, afgewisseld met loof- en naaldbos en waardevolle eikenstrubben. In het kader van de ontwikkeling van het Natuurnetwerk Nederland zijn een tweetal ecoducten aangelegd: ecoduct Leusderheide in het noordwesten over de A28, en ecoduct Treeker Wissel in het zuidoosten over de N227.