Leviathan (mythisch wezen)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
1rightarrow blue.svg Voor het gelijknamige boek van Thomas Hobbes, zie: Leviathan (boek)

De Leviathan (Hebreeuws: לִוְיָתָן, liwjatan, "de kronkelende") is een zeemonster, stammend uit de oertijd, dat wordt genoemd in de Hebreeuwse Bijbel. De Leviathan was reeds bekend in de Fenicische mythologie van het oude Kanaän onder de benaming Lotan (afgeleid van lawtan), een slang. In de Griekse mythologie zou daar de naam Ladon van zijn afgeleid. Lat of Elat betekende godin in het Ugaritisch.

Mythologie[bewerken]

In de Fenicische mythologie wordt de Leviathan voorgesteld als een grote, kronkelende zeeslang. Bij de voorstelling van dit monster werd zowel de Kanaänitische Lotan gebruikt, een zevenkoppig monster dat door Anat werd vernietigd, als Tiamat, de slang uit de Mesopotamische mythologie[1]. Zodra de teksten ontdekt werden die naar de oude Kanaänitische scheppingsmythe verwijzen, waarin Baäl de Lothan, Lotan of Lawtan (Lat betekent godin in het Kanaänitisch[2]) versloeg, zoals Marduk de slang Tiamat versloeg, werd de oorsprong van de Leviathanmythe duidelijk. In het Hebreeuws dialect van het Oude Testament wordt naar de Lotan of Lawtan verwezen als 'Leviathan'.[2][3] Leviathan is een variant van eenzelfde naam, en stelt de chaos voor die bestond voor de schepping, en die werd onderworpen toen er orde was gevestigd door een mannelijke god. Het blijft intussen echter aanwezig in de primordiale energie, onaangepast aan de stabiele orde.[2]

Vernietiging van Leviathan

In Ugaritische teksten uit de 14e eeuw v.Chr. staat de Leviathan beschreven als de vijand van de stormgod Baäl. Het woord baäl betekende in het Kanaänitisch machtige heerser (mogelijk verwant met het Sanskriet bala, 'sterk') een titel vergelijkbaar met de term 'farao'.

Leviathan zou de koning der vissen zijn, zoals Ziz de koning der vogels is en Behemoth de koning der zoogdieren.

In andere religies echter wordt het fabeldier voorgesteld als een onverwoestbare, zevenkoppige walvis-demon en tevens koning van leugens.

De mythe van Hercules en Ladon zou op dezelfde oerstrijd geïnspireerd zijn.

Hebreeuwse Bijbel[bewerken]

In de Hebreeuwse Bijbel wordt de Leviathan beschreven als "de snelle, kronkelende slang ... het monster in de zee"[4] en werd later door religieuze opponenten gebruikt als het symbool voor chaos en van anti-goddelijke machten.[5]

De mythische strijd tussen Jahwe en de slang Leviathan werd grotendeels uit de schriften verwijderd, zeker uit het scheppingsverhaal,[2] maar klinkt door in Job 26:13:

"Met zijn adem blaast hij de hemel schoon, zijn hand doorboort de kronkelende slang."

en Psalm 74:

"U hebt door uw kracht de zee gespleten en de koppen van monsters op het water verpletterd, u hebt de schedels van Leviatan verbrijzeld, hem als voedsel gegeven aan de dieren in de woestijn."

Volgens sommige auteurs was Leviathan ooit een andere vorm van Jahwe zelf, ook al werd deze door latere generaties gedemoniseerd. De priesternaam 'Levi' zou aanvankelijk voor 'een zoon van Leviathan' hebben gestaan.[6]

In apocalyptische geschriften, evenals in het latere christendom, werd de Leviathan als een voorstelling van de duivel gezien. In het apocalyptisch boek Henoch kwam hij voor als het onmetelijk grote schepsel dat 'de afgrond over de bronnen van de wateren overspant'. Zijn kaken worden soms de poorten van de hel genoemd. Aan het einde der tijden zal hij de laatste grote slag voeren met de aartsengel Gabriël.

Creationisme[bewerken]

In het creationisme nemen sommige creationisten aan dat de leviathan verwijst naar een dinosaurus. Die zouden samen met de mens de zondvloed overleefd hebben en pas geruime tijd later uitgestorven zijn. Vooral in het boek Job zouden beschrijvingen van dino's voorkomen. Ook de daar beschreven behemoth wordt door sommige creationisten als een dinosaurussoort gezien.

Literatuur[bewerken]

  • Stone M., Eens was God als Vrouw belichaamd. De onderdrukking van de riten van de vrouw, Katwijk, 1979. ISBN 9060775821
  • Balter, Michael The Goddess and the Bull, Free Press, 2005.
  • Walker, Barbara G. The Woman's Encyclopedia of Myths and Secrets (1986), Harper & Row, Londen, ISBN 006250925X
  • Coterell A, & Storm R. (2006): Mythology - The Ultimate Encyclopedia, HH Aness Publishing Ltd, London. ISBN 1-84309-437-1
  • Becking, Bob Zonder monsters gaat het niet (2015), Skandalon, Vught, ISBN 978-9492183088.