Lijst van Nederlandse gemeenten met Stolpersteine

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Stolpersteine voor de familie Frank in Amsterdam, 26 februari 2015
Stolpersteine voor de familie Gazan in Brielle, 25 juli 2011
Stolpersteine voor de familie Katan in Brielle, 25 juli 2011
Stolpersteine voor de familie Verduin in Bussum, 26 juli 2011
Stolpersteine voor de familie Aussen in Culemborg, 16 juni 2012
Stolpersteine voor Julia Salo­mons en Jette Kropfeld in Roswinkel (gemeente Emmen), 19 april 2011
Plaatsing van Stolpersteine in Glanerbrug (gemeente Enschede), 29 april 2009
Stolpersteine voor de bewoners van de jeugdfarm Catharinahoeve in Gouda, augustus 2012
Stolpersteine voor vijf verzetsstrijders in Groningen, 11 april 2010
Stolperstein voor Jannes Noorman in Groningen, 11 april 2010
Stolperdrempel voor de familie Van Gelder in Groningen, 30 oktober 2015
Stolpersteine voor de familie Steil in Harlingen, 20 augustus 2012
Stolperstein voor Gijsbrecht van den Ende in Hattem, 18 april 2018
Stolpersteine voor de familie Gerson-Lippers in Hattem, 22 april 2011
Stolperstein voor Jacob Jan Hoogers in Hattem, 18 april 2018
Stolperstein voor Alexander Polak in Hoorn, 19 juni 2012
Stolpersteine voor de familie Boektje in Kampen, 21 april 2011
Stolpersteine voor de familie Loeb in Leiden, 8 april 2010
Stolpersteine voor de familie Levie in Meppel, 11 oktober 2012
Stolpersteine voor de familie Leijdesdorff in Middelburg, 7 mei 2016
Stolpersteine voor de familie Samuel in Nijverdal, 5 november 2015
Stolpersteine voor de familie Frank in Ochten (gemeente Neder-Betuwe), 26 juli 2011
207 Stolpersteine voor Oss, 8 - 11 april 2014
Stolpersteine voor de familie Lutraan in Raalte, 6 april 2014
Stolpersteine voor de familie Lipschits in Rotterdam, 7 april 2010
Stolpersteine voor de familie Spalter in Zierikzee (Schouwen-Duiveland), 7 februari 2017
Stolpersteine voor de familie Salo­mon in Stadskanaal, 6 november 2014
Stolpersteinelegging in Steenwijk, 7 december 2016
Stolperstein voor Bertram Polak, Tilburg, 29 april 2011
Stolpersteine voor de bewoners van het voormalige Centraal Israëlitisch Weeshuis in Utrecht, 8 april 2010
Infobord Weesp, 6 mei 2009
Gunter Demnig in Werkendam, 6 april 2010

De lijst van Nederlandse gemeenten met Stolpersteine geeft een overzicht van de Nederlandse gemeenten waar sinds 2007 gedenkstenen zijn geplaatst in het kader van het Stolpersteine-project van de Duitse beeldhouwer-kunstenaar Gunter Demnig.[1] Sinds 2015 worden in Nederland ook "herdenkingsstenen" geplaatst die afwijken van de Stolpersteine, onder meer in Alkmaar, Amersfoort, Apeldoorn, Bellingwedde, Blaricum, Helmond, Den Helder, Katwijk, Veendam, Vught, Westerwolde, Wijk aan Zee en Zandvoort.[2][3][4][5][6][7][8][9][10] Deze stenen zijn niet in de onderstaande lijst opgenomen, wel in de Stolpersteine App van de Stichting 18 September.[11]

Zie Stolpersteine voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor een (onvolledig) overzicht van de Stolpersteine in verschillende delen van het land, zie:

Nederlandse gemeenten met Stolpersteine[bewerken | brontekst bewerken]

  A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z  

A[bewerken | brontekst bewerken]

Aa en Hunze

36 Stolpersteine: dertien in Gieten, elf in Gieterveen, negen in Rolde en drie in Nooitgedacht.[12]

Aalten

Zeventig Stolpersteine: 34 in Aalten en 36 in Dinxperlo.[13][14]

Alkmaar

26 Stolpersteine. De stenen zijn in 2018 vervangen door "herdenkingsstenen".[15][16]

Almelo

163 Stolpersteine.[17][18][19][20]

Alphen aan den Rijn

Drie Stolpersteine.[21]

Altena

Elf Stolpersteine: drie in Werkendam,[22] zeven in Woudrichem[23] en een in Eethen.[24]

Amsterdam

Het Olympisch Stadion coördineerde in 2010 het leggen van Stolpersteine voor de Joodse turnsters die tijdens de Olympische Zomerspelen van 1928 in Amsterdam goud wonnen en hun coach Gerrit Kleerekoper.[25]

In 2021 lagen in Amsterdam al meer dan 770 Stolpersteine[26] in onder meer de stadsdelen West (zoals voor Karel Pekelharing in de Frederik Hendrikbuurt[27]), Oost (de Transvaalbuurt en de Indische Buurt), Zuid (vooral in de Rivierenbuurt, zoals op het Merwedeplein voor Anne Frank en haar familie[28], voor Eddy Hamel[29] en voor Michel Velleman (beter bekend als Ben Ali Libi),[30] in de Jekerstraat voor de grootouders van Jeroen Krabbé[31], in de Gabriël Metsustraat voor Etty Hillesum[32] en op de Amstelkade voor Han Hollander en zijn echtgenote[33]) en Centrum (de Weesperbuurt). Met ingang van 2020 neemt een aparte stichting de aanvragen in behandeling, waardoor er binnen een maand na de aanvraag een steen moet kunnen liggen.[34]

Apeldoorn

Een Stolperstein in Beekbergen.[35]

Arnhem

54 Stolpersteine (anno september 2021).[36][37][38][39]

Assen

Ongeveer 420 Stolpersteine.[40]

B[bewerken | brontekst bewerken]

Beek

Negentien Stolpersteine.[41]

Beekdaelen

Tien Stolpersteine, voor een verzetsstrijder en negen Joodse mensen, in Amstenrade, Puth, Doenrade, Merkelbeek en Nuth.[42][43]

Bergen

Dertien Stolpersteine: twaalf in het dorp Bergen en een in Egmond aan Zee voor de tante en naamgenote van Selma Leydesdorff.[44]

Berkelland

64 Stolpersteine in Borculo, vier in Geesteren, dertien in Eibergen en zeven in Neede.[45][46][47][48]

Beverwijk

Negen Stolpersteine in Beverwijk en tien in Wijk aan Zee.[49]

Bloemendaal

Twee Stolpersteine in Aerdenhout.[50]

Bodegraven-Reeuwijk

Zeven Stolpersteine in Bodegraven.[51]

Borger-Odoorn

Acht Stolpersteine: een in Kavelingen en zeven in Drouwen.[52][53]

Borne

81 Stolpersteine (de eerste Stolpersteine in Nederland).[54]

Brielle

21 Stolpersteine.[55] Zie Lijst van Stolpersteine in Voorne-Putten

C[bewerken | brontekst bewerken]

Coevorden

64 Stolpersteine: 47 in Coevorden en zeventien in Dalen. In totaal zullen in Coevorden 125 Stolpersteine geplaatst worden.[56][57][58][59]

Culemborg

46 Stolpersteine, voor veertig joodse inwoners, een verzetsstrijder en vijf personen die werden vervolgd om hun communistische idealen.[60]

D[bewerken | brontekst bewerken]

De Bilt

Veertien Stolpersteine.[61]

De Friese Meren

Twee Stolpersteine in Lemmer en een in Echtenerbrug.[62]

Delft

23 Stolpersteine.[63]

Delfzijl

Vijftien Stolpersteine: drie in Borgsweer, zes in Termunterzijl en zes in Woldendorp.[64]

Den Haag

156 Stolpersteine.[65][66]

Deventer

Medio 2021 waren 158 van de 470 geplande Stolpersteine in Deventer geplaatst.[67] In Bathmen liggen veertien Stolpersteine,[68][69] in Diepenveen vier.[70]

Diemen

Elf Stolpersteine.[71]

Dinkelland

67 Stolpersteine: 57 in Denekamp en tien in Ootmarsum.[72] [73]

Doetinchem

Zeven Stolpersteine in Wehl.[74]

Doesburg

Tien Stolpersteine.[75]

Dordrecht

200 Stolpersteine, onder meer voor Árpád Weisz.[76][77][78][79][80]

E[bewerken | brontekst bewerken]

Eemsdelta

64 Stolpersteine:[81] 54 in Appingedam,[82] vier in Garrelsweer en zes in Termunterzijl.

Echt-Susteren

Twee Stolpersteine voor het Karmelietessenklooster voor Edith en Rosa Stein in Echt[83] en twee Stolpersteine in Koningsbosch.[84]

Edam-Volendam

23 Stolpersteine in Edam.[85]

Ede

24 Stolpersteine in Bennekom.[86]

Eijsden-Margraten

Twaalf Stolpersteine.[87]

Eindhoven

274 Stolpersteine, waarvan 24 bij het Psychiatrisch Ziekenhuis De Grote Beek voor weggevoerde Joodse patiënten.[88]

Emmen

138 Stolpersteine, onder meer in Emmen, Roswinkel, Nieuw Amsterdam, Veenoord en Emmer-Compascuum.[89][90]

Enkhuizen

Vijf Stolpersteine.[91]

Enschede

Vijf Stolpersteine in Glanerbrug[92] en 207 in Enschede. Het is de bedoeling dat er Stolpersteine komen voor alle circa 930 slachtoffers.[93]

Epe

Een onbekend aantal Stolpersteine.[94]

Etten-Leur

Twee Stolpersteine.[95]

F[bewerken | brontekst bewerken]

G[bewerken | brontekst bewerken]

Geertruidenberg

Tien Stolpersteine.[96]

Gennep

22 Stolpersteine.[97]

Goeree-Overflakkee

57 Stolpersteine in Dirksland, Middelharnis, Sommelsdijk en Oude-Tonge.[98]

Goes

Drie Stolpersteine.[99][100]

Goirle

Vijf Stolpersteine.[101]

Gooise Meren

Twee Stolpersteine in Bussum.[102]

Gorinchem

Ten minste 42 Stolpersteine. In Gorinchem komen uiteindelijk zeventig Stolpersteine.[103][104]

Gouda

In 2010 werden de eerste acht steentjes gelegd. In april 2021 lagen er 298 Stolpersteine verspreid over 83 adressen in de stad, waarvan 64 voor de bewoners van het voormalig Joods Bejaardentehuis aan de Oosthaven en zeven jongeren en twee begeleiders van de jeugdfarm Catharinahoeve. Er zullen er nog 100 volgen.[105]

Grave

Twee Stolpersteine.[106]

Groningen

In de Schildersbuurt komen Stolpersteine voor 240 Joodse wijkbewoners, een aantal verzetslieden en andere wijkgenoten, en in de Folkingestraat een speciale drempel voor alle omgekomen leden van de Joodse familie Van Gelder.[107][108][109] In het dorp Haren liggen 29 Stolpersteine.[110]

H[bewerken | brontekst bewerken]

Haaksbergen

23 Stolpersteine.[111]

Haarlem

Twee Stolpersteine.[112]

Hardenberg

36 Stolpersteine.[113]

Hardinxveld-Giessendam

Drie Stolpersteine.[114]

Harlingen

45 Stolpersteine in Harlingen. Aldaar worden zij stroffelstienen genoemd.[115][116]

Hattem

Achttien Stolpersteine.[117]

Heemstede

Twee Stolpsteine.[118]

Heerde

Negen Stolpersteine: zes in Wapenveld en drie in Heerde.[119]

Heerlen

71 Stolpersteine: 69 in Heerlen en twee in Hoensbroek.[120]

Heeze-Leende

Vier Stolpersteine.[121]

Hellendoorn

Veertien Stolpersteine: dertien in Nijverdal en een op Krönnenzommer (in de oorlog het sanatorium).[122][123]

Hellevoetsluis

Een Stolperstein.[55]Zie Lijst van Stolpersteine in Voorne-Putten

Hengelo

123 Stolpersteine. Het is de bedoeling dat er uiteindelijk 167 Stolpersteine komen.[124]

's-Hertogenbosch

125 Stolpersteine, waaronder een Stolperdrempel voor de joodse leerlingen van de L.W. Beekmanschool.[125][126][127][128]

Heiloo

26 Stolpersteine.[129][130][131]

Het Hogeland

88 Stolpersteine. Vijftig in Bedum, waaronder twee voor slachtoffers van de nasleep van de april-meistakingen en achttien voor de slachtoffers van een razzia op 25 april 1944 (vier andere Stolpersteine liggen op het grondgebied van de gemeente Groningen: één in Noorderhoogebrug en drie in Beijum, destijds deel van de gemeente Bedum). In Eemsmond vier voor verzetsstrijders in Kantens en Stitswerd, een voor een verzetsstrijder in Oldenzijl, een in Oosternieland, twee in Oudeschip, vijf in Roodeschool, dertien in Uithuizermeeden en zeven in Warffum. In De Marne vijf in Ulrum.[132][133][134][135][136][137][138][139]

Heusden

Drie Stolpersteine: twee in Nieuwkuijk en een in Vlijmen.[24][140]

Hilversum

Ongeveer vierhonderd Stolpersteine, onder andere voor zangeres Erna Abramowitz. Uiteindelijk zullen in Hilversum ongeveer 930 Stolpersteine komen.[141]

Hoeksche Waard

Achttien Stolpersteine: drie in Numansdorp[142] en vijftien in Strijen.[143]

Hof van Twente

33 Stolpersteine: zestien in Goor[144] en zeventien in Delden.[145]

Hoogeveen

47 Stolpersteine. Uiteindelijk zullen er 220 Stolpersteine worden geplaatst.[146][147][148]

Hoorn

Zestien Stolpersteine.[149]

Horst aan de Maas

Veertien Stolpersteine: Vvjf in America, een in Horst, drie in Tienray, een in Broekhuizenvorst, twee in Grubbenvorst en twee in Sevenum.[150]

Houten

Eén Stolperstein.[151]

Hulst

Eén Stolperstein.[152]

I[bewerken | brontekst bewerken]

J[bewerken | brontekst bewerken]

K[bewerken | brontekst bewerken]

Kampen

Vijftig Stolpersteine: 47 in Kampen en drie in IJsselmuiden[153]

Kerkrade

In een gezamenlijke actie met de Duitse gemeente Herzogenrath zijn 36 Stolpersteine geplaatst: drie in Herzogenrath (Rimburg) en 33 in Kerkrade.[154][155][156]

Krimpen aan den IJssel

Zes Stolpersteine.[157][158]

L[bewerken | brontekst bewerken]

Landgraaf

Zes Stolpersteine: drie in Nieuwenhagen en drie in Rimburg.[159][160]

Leiden

Dertien Stolpersteine.[161][162][163][164]

Leidschendam-Voorburg

61 Stolpersteine.[165][166][167]

Lochem

44 Stolpersteine: 43 in Lochem[168][169] en een in Gorssel.[170]

Loppersum

Tien Stolpersteine in Middelstum[171] en vier in Garrelsweer.[172]

Losser

Tien Stolpersteine.[173]

M[bewerken | brontekst bewerken]

Maasdriel

Negen Stolpersteine in Rossum.[174]

Maassluis

Vijf Stolpersteine.[175]

Maastricht

215 Stolpersteine, voor ongeveer 195 Joodse mensen en een twintigtal voor leden van het verzet.[176][177]

Meerssen

Zestien Stolpersteine.[178]

Meppel

85 Stolpersteine.[179][180][181]

Middelburg

48 Stolpersteine.[182][183]

Midden-Drenthe

88 Stolpersteine in Beilen.[184]

Midden-Groningen

Zestig Stolpersteine: vijf in Sappemeer, twaalf in Muntendam, 21 in Noordbroek, zeven in Zuidbroek, vijf in Scharmer, vijf in Woudbloem en vijf in Froombosch. Er zullen nog 164 struikelstenen toegevoegd worden.[185][186][187][188][189][190]

Montferland

Twee Stolpersteine in 's-Heerenberg.[191]

N[bewerken | brontekst bewerken]

Neder-Betuwe

Vier Stolpersteine in Ochten.[192]

Nijkerk

54 Stolpersteine.[193]


Nissewaard

Zeventien Stolpersteine: vijf in Spijkenisse, negen in Zuidland[194] en drie in Heenvliet.[55] Zie Lijst van Stolpersteine in Voorne-Putten

Noardeast-Fryslân

Een Stolperstein (stroffelstien in het Fries) te Holwerd.[195]

Noordenveld

Twee Stolpersteine in Nietap.[196]

Noordwijk (Zuid-Holland)

Dertien Stolpersteine.[197]

Nunspeet

Een Stolperstein in Hulshorst.[198]

O[bewerken | brontekst bewerken]

Oisterwijk

31 Stolpersteine: 23 in Oisterwijk[199][200][201] en acht in Moergestel.[202]

Oldambt

Zestien Stolpersteine: tien in Drieborg voor communistische onderduikgevers (een van deze stenen was de 40.000e die Gunter Demnig heeft geplaatst, op 3 juli 2013),[203] vijf in Winschoten en een in Nieuwolda.

Oldenzaal

74 Stolpersteine, voor 68 Joden en zes Sinti.[204]

Olst-Wijhe

Vier Stolpersteine in Wijhe.[205]

Ommen

27 Stolpersteine.[206]

Oosterhout

Drie Stolpersteine.[207]

Oost Gelre

69 Stolpersteine in Groenlo en directe omgeving. Een van de verzetsstrijders voor wie een steen is geplaatst was afkomstig uit Beltrum, een dorp in de gemeente Berkelland.[208][209]

Ooststellingwerf

Vier Stolpersteine in Waskemeer.[210]

Opsterland

Veertien Stolpersteine (stroffelstiennen in het Fries) in Gorredijk.[211]

Oss

263 Stolpersteine in Oss en zeven in Geffen.[212][213][214]

Oude IJsselstreek

Achttien Stolpersteine in Terborg[215]

Oudewater

Drie Stolpersteine.[216]

P[bewerken | brontekst bewerken]

Pekela

147 Stolpersteine.[217][218][219]

Purmerend

Vijf Stolpersteine.[220][221]


Q[bewerken | brontekst bewerken]

R[bewerken | brontekst bewerken]

Raalte

38 Stolpersteine.[222]

Rheden

Een Stolperstein voor Gerrit Plantagie in Dieren.[223]

Ridderkerk

Vier Stolpersteine in Oostendam.[224]

Rijssen-Holten

33 Stolpersteine in Holten.[225]

Rijswijk

Zeven Stolpersteine.[226][227]

Roermond

In 2019 zijn de eerste 25 van 115 Stolpersteine geplaatst.[228][229]

De Ronde Venen

Negen Stolpersteine in Abcoude.[230]

Roosendaal

24 Stolpersteine, onder andere voor pater/verzetsstrijder Gerardus Aloysius Averdieck.[231][232]

Rotterdam

Op initiatief van de Stichting Comité Loods 24 zijn ongeveer vierhonderd Stolpersteine geplaatst (onder andere voor de ouders van Isaac Lipschits en de grootouders van Job Cohen).[233][234][235][236] Vier Stolpersteine liggen in Vreewijk.[237] Al enkele malen zijn Rotterdamse Stolpersteine gestolen. Ze worden teruggeplaatst en - evenals nieuw te plaatsen gedenksteentjes - steviger in de bodem verankerd.[238][239]

S[bewerken | brontekst bewerken]

Schagen

Negen Stolpersteine.[240]

Schiedam

Eind 2019 meer dan 150 Stolpersteine. In Schiedam komen uiteindelijk 169 Stolpersteine, voor 166 Joodse inwoners en drie verzetsstrijders.[241]

Schiermonnikoog

Vijf Stolpersteine.[242]

Schouwen-Duiveland

23 Stolpersteine: een in Burgh-Haamstede en 22 in Zierikzee.[243]

Sint-Michielsgestel

Een Stolperstein.[244]

Sittard-Geleen

In totaal zullen ongeveer tweehonderd stenen geplaatst worden voor slachtoffers uit Sittard, Geleen, Limbricht, Einighausen, Buchten, Grevenbicht en Obbicht.[245]

Sliedrecht

37 Stolpersteine.[246]

Smallingerland

Vijftien Stolpersteine (stroffelstiennen in het Fries) in Drachten.[247][248]

Soest

Twee Stolpersteine.[249][250]

Stadskanaal

143 Stolpersteine in Stadskanaal, Musselkanaal, Mussel en Onstwedde.[52][251] [252]

Steenwijkerland

Zestig Stolpersteine: acht in Blokzijl,[253] 51 in Steenwijk en een in Eesveen.[254]

Stein

Twee Stolpersteine.[255]

Stichtse Vecht

Vijf Stolpersteine in Maarssen.[256]

Súdwest-Fryslân

25 Stolpersteine in Sneek. Aldaar worden zij stroffelstiennen genoemd.[257]

T[bewerken | brontekst bewerken]

Terneuzen

Tien Stolpersteine.[152]

Terschelling

Drie Stolpersteine.[258]

Teylingen

Een Stolperstein in Voorhout.

Tiel

21 Stolpersteine: twintig voor Joodse slachtoffers en een voor een Jehova's getuige.[259]

Tietjerksteradeel

Een onbekend aantal Stolpersteine in Giekerk.[260]

Tilburg

37 Stolpersteine.[261][262][263][264][265][266]

Twenterand

Negen Stolpersteine.[267]

Tynaarlo

Twintig Stolpersteine in Zuidlaren.[268]

U[bewerken | brontekst bewerken]

Uden

Vier Stolpersteine.[269]

Urk

Drie Stolpersteine.[270]

Utrecht

120 Stolpersteine,[271] waarvan vijf bij het voormalige Centraal Israëlitisch Weeshuis aan de Nieuwegracht (onder andere voor de turnster Judikje Simons) en een voor Truus van Lier aan de Prins Hendriklaan. In de buurt Oog in Al liggen 46 Stolpersteine.[272][273][274][275][276][277][278][279]

V[bewerken | brontekst bewerken]

Vaals

Zes Stolpersteine.[280]

Valkenburg aan de Geul

Achttien Stolpersteiene.[281]


Velsen

Achttien Stolpersteine: drie in Velsen-Noord[49] en vijfien in Santpoort-Zuid.[282]

Venlo

Twee Stolpersteine.[283][284][285]

Venray

Tien Stolpersteine: acht in Venray en twee in Oirlo.[286]

Vijfheerenlanden

Zes Stolpersteine: twee in Leerdam,[287] twee in Vianen[288] en twee in Ameide.[289]


Vlissingen

21 Stolpersteine.[290][291][292]

W[bewerken | brontekst bewerken]

Waadhoeke

Twee Stolpersteine in Berlikum, twee in Beetgum, twee in Beetgumermolen, twee in Marssum en een in Menaldum.[293][294]

Waterland

Twintig Stolpersteine: zestien in Monnickendam[295] en vier in Watergang.[296]

Weesp

56 Stolpersteine.[297]

West Betuwe

Twaalf Stolpersteine: twee in Beesd,[298] zes in Herwijnen,[299] vier in Ophemert.[300]

Westerkwartier

76 Stolpersteine: een in Doezum,[301] 68 in Leek,[302] drie in Niezijl en vier in Visvliet.[303][304][305]

Westland

Tien Stolpersteine: vijf in Monster en vijf in Naaldwijk.[306]

Weststellingwerf

Vijf Stolpersteine in Wolvega.[307]

Westvoorne

Zes Stolpersteine in Oostvoorne.[55] Zie Lijst van Stolpersteine in Voorne-Putten

Wierden

21 Stolpersteine, waarvan negentien in Enter.[122][308][309]

Winterswijk

Zes Stolpersteine.[310][311]

Woerden

Zeven Stolpersteine.[312][313]

X[bewerken | brontekst bewerken]

Y[bewerken | brontekst bewerken]

Z[bewerken | brontekst bewerken]

Zaanstad

85 Stolpersteine: 78 in Zaandam en Koog aan de Zaan[314][315][316] en zeven in Wormerveer.[317] Uiteindelijk komen er meer dan 170 Stolpersteine in Zaandstad.

Zaltbommel

56 Stolpersteine.[318]

Zutphen

74 Stolpersteine in Zutphen en Warnsveld.[319][320]

Zwartewaterland

Elf Stolpersteine in Zwartsluis.[321]

Zwijndrecht

22 Stolpersteine.[322]

Zwolle

Medio 2021 waren 272 van in totaal 453 Stolpersteine geplaatst.[323]

Zie de categorie Stolpersteine in Nederland van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.