Kerkelijk jaar

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Liturgische kalender)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Het kerkelijk of liturgisch jaar van de katholieke kerken is een periode die niet gelijk loopt met het kalenderjaar. Dit jaar wordt ingedeeld in twee kringen rond de grote feestdagen van Kerstmis en Pasen. Het kerkelijk jaar start met de kerstkring. Deze vangt aan met de eerste zondag van de advent (eigenlijk met het avondgebed voorafgaand aan deze zondag) en gaat over naar Kerstmis tot aan de vierde zondag na Epifanie (Driekoningen). Daarna start de paaskring die, naargelang de gebruikte liturgische kalender, aanvangt met septuagesima (de negende zondag voor Pasen) of Aswoensdag. De paaskring eindigt 50 dagen na Pasen met Pinksteren. De zondag daarop volgt Trinitatis (Drievuldigheidsfeest) met daarna de 27 zondagen na Trinitatis. Deze periode wordt ook nog onderverdeeld in de zomerkring (Trinitatis en 12 zondagen erna) en de herfstkring (van de 13e tot en met de 27e en laatste zondag na Trinitatis). Daarmee is de kring van het kerkelijk jaar gesloten.

Het kerkelijk jaar werd ook door de Lutherse kerk gehandhaafd. Zodoende komt dit sinds de fusie met de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland nog terug in sommige gemeenten van de Protestantse Kerk in Nederland. Het overzicht hieronder gebruikt echter de katholieke benamingen.

De indeling van het kerkelijk jaar[bewerken | brontekst bewerken]

De kerstkring[bewerken | brontekst bewerken]

De kerstkring is de eerste periode van het kerkelijk jaar. Deze gaat van de eerste zondag van de Advent tot aan het feest van het doopsel van Jezus.

De advent[bewerken | brontekst bewerken]

De advent begint op de zondag die het dichtst bij het feest van de Heilige Andreas (30 november) valt. Deze zondag valt tussen 27 november en 3 december.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
zo 4 dec 2022 zo 27 nov 2022 De eerste zondag (Levavi) paars
zo 11 dec 2022 zo 3 dec 2023 De tweede zondag (Populus Sion) paars
zo 18 dec 2022 zo 10 dec 2023 De derde zondag (Gaudete) roze
zo 25 dec 2022 zo 17 dec 2023 De vierde zondag (Rorate) paars

Van 17 december tot 24 december wordt de jaarlijkse kerstnoveen gehouden. Er worden in die dagen geen heiligen herdacht en het dragen van gewaden in de paarse kleur is verplicht voorgeschreven.

De kersttijd[bewerken | brontekst bewerken]

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
zo 25 dec 2022 ma 25 dec 2023 Kerstmis: Hoogfeest van de geboorte van Jezus wit
zo 25 dec 2022 ma 25 dec 2023 Heilige Familie
zondag vóór de octaafdag van Kerstmis, 30 december als Kerstmis op een zondag valt
wit
zo 1 jan 2023 ma 1 jan 2024 Hoogfeest van Maria Moeder van God (octaafdag van Kerstmis) wit
zo 8 jan 2023 zo 2 jan 2022 Openbaring van de Heer of Driekoningen
6 januari, maar wordt in de liturgie gevierd op de zondag na 1 januari
wit
ma 9 jan 2023 zo 9 jan 2022 Doopsel van Jezus (1e zondag na 6 januari).
Als de Openbaring des Heren valt op 7 of 8 januari wordt het Doopsel van Jezus gevierd op de maandag 8 of 9 januari.
wit

Hiermee eindigt de kersttijd.

Kleine groene tijd door het jaar[bewerken | brontekst bewerken]

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
do 2 feb 2023 vr 2 feb 2024 Opdracht van de Heer in de tempel (Maria Lichtmis) wit

In die periode kan het feest van Maria Lichtmis op een zondag vallen. Dan heeft dit feest voorrang op de gewone zondagsliturgie. Het feest sluit de vele kerstfeesten af maar is al een verwijzing naar Pasen.

De paaskring[bewerken | brontekst bewerken]

In de liturgische kalender die gebruikt wordt bij de gewone vorm van de Romeinse ritus begint de paaskring met Aswoensdag en eindigt met het hoogfeest van Pinksteren. In de kalender die gebruikt wordt bij de buitengewone vorm vangt deze kring aan met septuagesima (de negende zondag voor Pasen) en eindigt vóór de eerste zondag van de advent.

Veertigdagentijd[bewerken | brontekst bewerken]

Deze periode start op Aswoensdag, eindigt met het Alleluia in de paasnacht en staat voor de vastentijd. De vroegere benaming van de 5de zondag was Passiezondag. De zesde zondag in de Veertigdagentijd heet nu Palmzondag-Passie van de Heer, en luidt tevens de Goede Week in.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
wo 22 feb 2023 wo 14 feb 2024 Aswoensdag: (Miseréris ómnium) paars
zo 26 feb 2023 zo 18 feb 2024 De eerste zondag: (Invocabit me) paars
zo 5 mrt 2023 zo 25 feb 2024 De tweede zondag: (Reminiscere) paars
zo 12 mrt 2023 zo 3 mrt 2024 De derde zondag: (Oculi) paars
zo 19 mrt 2023 zo 10 mrt 2024 De vierde zondag: (Laetare) roze
zo 26 mrt 2023 zo 17 mrt 2024 De vijfde zondag: (Júdica) paars
zo 2 apr 2023 zo 24 mrt 2024 Palmzondag: (Púeri Hebreaórum) rood
do 6 apr 2023 do 28 mrt 2024 Witte Donderdag: (Nos autem) wit
vr 7 apr 2023 vr 29 mrt 2024 Goede Vrijdag rood
za 8 apr 2023 za 30 mrt 2024 Stille zaterdag: (Sabbatum Sanctum) wit

Paastijd[bewerken | brontekst bewerken]

De Paastijd is de tijd die loopt vanaf de vooravond van Pasen (paasavond en -nacht) tot en met Pinksteren (50 dagen na Pasen).

De eerste acht dagen van Pasen vormen het paasoctaaf, waarbij elke dag hierin wordt gevierd als een Hoogfeest van de Heer, en er dus het Gloria en Credo wordt gezongen. De zondag waarmee het octaaf eindigt, wordt Beloken Pasen of Zondag van de Goddelijke Barmhartigheid genoemd.

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
zo 9 apr 2023 zo 31 mrt 2024 Paaszondag (Resurréxi) wit
zo 16 apr 2023 zo 7 apr 2024 Beloken Pasen (Quasi modo geniti) wit
zo 23 apr 2023 zo 14 apr 2024 De derde paaszondag (Misericordia Domini) wit
zo 30 apr 2023 zo 21 apr 2024 De vierde paaszondag (Jubiláte Deo) wit
zo 7 mei 2023 zo 28 apr 2024 De vijfde paaszondag (Cantáte Dómino) wit
zo 14 mei 2023 zo 5 mei 2024 De zesde paaszondag (Vocem jucundidátis. Rogate) wit
do 18 mei 2023 do 9 mei 2024 Hemelvaart van de Heer (Viri Galilaei) wit
zo 21 mei 2023 zo 12 mei 2024 De zevende paaszondag (Exaudi, Dómine) wit
zo 28 mei 2023 zo 19 mei 2024 Pinksteren (Spiritus Dómini) rood
zo 4 jun 2023 zo 26 mei 2024 Feest van de Heilige Drie-eenheid wit

Tussen Hemelvaart en Pinksteren wordt de jaarlijkse Pinksternoveen gehouden.

Grote groene tijd door het jaar[bewerken | brontekst bewerken]

Dit jaar[1] Volgend jaar Liturgische kleur
za 24 jun 2023 ma 24 jun 2024 Sint Jan wit
wo 1 nov 2023 vr 1 nov 2024 Allerheiligen wit
do 2 nov 2023 za 2 nov 2024 Allerzielen paars

De kleuren van het kerkelijk jaar[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdens het kerkelijk jaar worden verschillende liturgische kleuren gebruikt. Iedere kleur, o.a. voor het kazuifel (zie aldaar) heeft zijn eigen periode in het kerkelijk jaar en zijn eigen betekenis.

Roze[bewerken | brontekst bewerken]

  • Roze betekent vreugde voor het komende kerstfeest en paasfeest.
  • Periode: Wordt gedragen op de derde zondag van de Advent (Gaudete) en de vierde zondag in de Veertigdagentijd (Laetare).

Paars[bewerken | brontekst bewerken]

  • Paars is de kleur van boete en soberheid.
  • Periode: Het wordt gedragen in de advent de tijd vóór Kerstmis en de Veertigdagentijd de tijd vóór Pasen en bij de diensten van de uitvaart en op Allerzielen. Alleen bij de uitvaart van kinderen die hun zevende levensjaar nog niet bereikt hebben ('engelenmis'), wordt een wit kazuifel gebruikt. Men draagt ook een paars kazuifel bij de Kruisdagen (de drie dagen vóór OLH Hemelvaart) en de Quatertemperdagen.

Wit[bewerken | brontekst bewerken]

  • Wit staat voor zuiverheid en geluk.
  • Periode: Wit is de kleur die men draagt op de dagen van de kersttijd (vanaf het hoogfeest van Kerstmis, 25 december, tot en met het feest van het Doopsel van de Heer, de zondag na 6 januari). Het wordt gedragen in de gehele paastijd, op Hemelvaartsdag, en op de feesten van de Heer die niet in verband staan met Zijn lijden. Verder ook op de feesten van Maria, op het hoogfeest van de geboorte van de heilige Johannes de Doper (24 juni), evenals op de feestdag van de heiligen die geen martelaar zijn, zoals op 27 december, de feestdag van de heilige Johannes, apostel en evangelist en op Trinitatis (de zondag na Pinksteren). Het wordt ook gedragen bij de uitvaart van kleine kinderen.

Groen[bewerken | brontekst bewerken]

  • Symbool voor verwachting en hoop.
  • Periode: Het wordt gedragen in de kleine en de grote groene tijd door het jaar, op de zondagen en weekdagen buiten de kerst- en paastijd, advent en veertigdagentijd waar geen verplichte gedachtenis van een heilige of feest wordt gevierd.

Rood[bewerken | brontekst bewerken]

  • Symbool van de liefde en van de Heilige Geest.
  • Periode: Pinksteren, in vieringen van de apostelen en evangelisten en martelaren.
  • Bij de viering van het Vormsel.
  • Op het feest van Kruisverheffing (14 september).
  • Op Palmzondag en Goede Vrijdag en in de votiefmis van het lijden van Christus.
  • Bij de begrafenis van de paus of van kardinalen wordt ook rood gedragen.

Rang van de dagen in het liturgisch jaar[bewerken | brontekst bewerken]

Eerste rang[bewerken | brontekst bewerken]

  1. Dagen van het Paastriduüm, het lijden, sterven en verrijzen van de Heer. Het Paastriduüm begint op de avond van Witte Donderdag en gaat door tot en met de avond van Paaszondag.
  2. Hoogfeesten De geboorte van de Heer, Epifanie van de Heer, Hemelvaart van de Heer en Pinksteren
    Zondagen van de advent, Veertigdagentijd en de paastijd en de tweede zondag van Kerstmis
    Aswoensdag
    Weekdagen van de goede week van maandag tot en met donderdag tot de avond.
    Dagen in het octaaf van Pasen.
  3. Hoogfeesten van de Heer, de Heilige maagd Maria en alle Heiligen die in de generale kalender staan.
    Allerzielen.
  4. Alle hoogfeesten uit een land waarmee een heilige wordt herdacht van een bisdom, parochie of instantie of de wijding van een kerk.

Tweede rang[bewerken | brontekst bewerken]

  • Feesten van de Heer in de generale kalender.
    1. Andere zondagen in de kersttijd[2] en alle zondagen in de Veertigdagentijd.
    2. Feesten van de Heilige maagd Maria en anderen Heiligen in de generale kalender.
    3. Feesten uit een land waarmee een Heilige wordt herdacht van een bisdom, parochie of instantie of de wijding van een kerk.
    4. Weekdagen van de advent van 17 december tot en met 24 december en de weekdagen in het octaaf van Kerstmis.[2] Weekdagen in de Veertigdagentijd.
    5. De gewone zondagen in de Tijd door het jaar.

    Derde rang[bewerken | brontekst bewerken]

  • Verplichte gedachtenissen in de generale kalender.
    1. Verplichte gedachtenissen uit een land waarmee een Heilige wordt herdacht van een bisdom, parochie of instantie of de wijding van een kerk.
    2. Vrije gedachtenissen. In de Veertigdagentijd worden de verplichte gedachtenissen vrije gedachtenissen.
    3. Weekdagen in de advent tot en met 16 december.
    4. Weekdagen in de Kersttijd van 2 januari tot en met de zaterdag na 6 januari.
    5. Weekdagen in de paastijd: van de maandag na het Paasoctaaf tot en met de zaterdag voor Pinksteren.
    6. Weekdagen in de Tijd door het jaar.

    Speciale zondagen in protestantse kring[bewerken | brontekst bewerken]

    In de loop van de tijd zijn er in protestantse kringen óók speciale zon- en feestdagen opgekomen. Denk bijvoorbeeld aan:

    Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

    Externe links[bewerken | brontekst bewerken]