Long covid

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Een wetenschappelijke review identificeerde meer dan 50 schijnbare langetermijneffecten - inclusief die van 'langdurige COVID' - samen met hun geschatte prevalentie en schatte dat 80% van de patiënten ten minste één algemeen effect had na 2 weken.[1][2]

Long covid of post COVID-19 condition zijn Engelstalige benamingen voor het chronisch covidsyndroom. Dit geeft langdurige klachten die blijven bestaan nadat een patiënt genezen is van een acute COVID-19-infectie. Het betreft meerdere symptomen die bij tien tot twintig procent van de COVID-19-patiënten langer dan een maand, en bij iets meer dan twee procent langer dan drie maanden aanhouden. Het ziektebeeld is nieuw en wetenschappelijk nog niet goed begrepen.[3] Actueel onderzoek, uitgevoerd sinds de tweede helft van 2020, richt zich op het in kaart brengen van de verschijnselen, het onderzoeken van mogelijke oorzaken en van therapiemogelijkheden. De naam van het syndroom is spontaan ontstaan en mogelijk nog niet definitief.[4] 'Long' wijst op 'langdurig', en niet specifiek op het functioneren van de longen.

Naamgeving[bewerken | brontekst bewerken]

Er zijn meerdere informele namen ontstaan voor het syndroom: long-haul covid (langdurige covid), chronisch covidsyndroom (CCS) of post-acute sequelae of SARS-CoV-2 infection (PASC). De Nederlandse rijksoverheid gebruikt de naam post-covid.[5]

In oktober 2021 publiceerde de WHO de Delphiconsensus van meer dan 200 wetenschappers en voerde daarbij de naam post COVID-19 condition in. De studie vatte een groot deel van de long covid symptomen in groepen samen om een eenduidige omgang daarmee in de klinische praktijk en in wetenschappelijk onderzoek mogelijk te maken.[6]

Symptomen[bewerken | brontekst bewerken]

Het syndroom is nog niet zuiver begrensd of eenduidig vast te stellen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het chronischevermoeidheidssyndroom waarmee het een zekere gelijkenis vertoont. De volgende verschijnselen treden op bij de patiënten: extreme vermoeidheid (fatigue), hoofdpijn, kortademigheid, benauwdheid, verlies van reukvermogen (anosmie), spierzwakte, lage koorts, cognitieve problemen. Niet alle symptomen komen bij elke patiënt voor en in de loop van de tijd kunnen symptomen elkaar afwisselen en van intensiteit veranderen.

Daarnaast melden patiënten ook: langdurig hoesten, geheugenproblemen, slaapproblemen, gewrichtspijnen, diarree en overgeven, keelpijn en slikproblemen, nieuwe diabetes en hoge bloeddruk, huiduitslag en pijn op de borst. Uit onderzoek is gebleken dat kinderen zelden last hebben van long covid en ze vrijwel allen na dag 56 lijken te zijn hersteld.[7]

Samengaan van long covid met factoren die soortgelijke symptomen hebben zoals bij het postintensivecaresyndroom, oudere leeftijd met een langer herstel en comorbiditeiten maakt het onderscheid moeilijker.[8]

Risicofactoren[bewerken | brontekst bewerken]

De klachten schijnen eerder voor te komen bij patiënten die in de eerste week van hun SARS-CoV-2-infectie meer dan vijf ziektesymptomen hadden, bijvoorbeeld zowel hoesten als moeheid als diarree als hoofdpijn en verlies van reukvermogen en eerder bij patiënten boven de 50, bij jongere patiënten eerder bij vrouwen, bij overgewicht en bij astma.[9] Bij patiënten die lang op de intensive care lagen, duurt het herstel ook bij andere ziektes veelal lang. Bijzonder aan long covid is dat een deel van de patiënten niet een opvallend zware infectie doormaakte.

Vaccinatie vermindert de kans op een symptomatische verlopende infectie. Daarnaast verkleint de vaccinatie, voor gevaccineerden die toch ziek worden, de kans op long covid met de helft.[10]

Diagnostiek[bewerken | brontekst bewerken]

Omdat er geen diagnostiek is die long covid onderscheidend kan aantonen spreekt men bij het diagnosticeren over een uitsluitingsdiagnose.

Radiologie[bewerken | brontekst bewerken]

Een onderzoek met een klein aantal patiënten met kortademigheid na drie maanden COVID-19 toonde met MRI met hypergepolariseerde xenon 129 een alveolaire capillaire diffusiebeperking in de longen aan, ondanks normale of bijna normale resultaten bij een CT-scan.[11][12]

Studies[bewerken | brontekst bewerken]

Er zijn vele studies gaande om systematisch data te verzamelen over het ziektebeeld en zijn gevolgen. Per begin 2023 bestaat er geen mogelijkheid om long covid snel te genezen met medicijnen of andere therapieën. Wel is het veelal mogelijk de lijdensdruk voor patiënten te verlichten. Het Zwitserse Altea netwerk verzamelt informatie van (para)medisch personeel en is een informatie-portaal voor patienten.[13]

Verschillende studies vonden langetermijneffecten van de infectie aan diverse organen zoals de nieren, lever, darmen en het zenuwstelsel. Symptomen zoals een verminderde functie van longen en hart en een lage lichamelijke belastbaarheid worden veel gezien.[14] De Lancet publiceerde begin 2021 een cohort-onderzoek bij patiënten uit Wuhan waaruit bleek dat 63% van hen leden aan fatigue en/of spierzwakte en 26% aan slaapstoornissen. Bij de patiënten die ernstiger ziek waren geweest, zag men de meeste longproblemen.[15] De stijfheid van lymphocyten en de grootte van monocyten en neutrofielen schijnt veranderd te zijn.[16]

Langetermijnonderzoek in Zwitserland[bewerken | brontekst bewerken]

In Zwitserland worden twee cohorten van positief geteste patienten wetenschappelijk gevolgd, in Genève en Zürich. Na zes maanden heeft een kwart van hen nog klachten. Drie procent van het cohort is zwaar getroffen, vier procent middelzwaar. De achttien procent met lichte klachten functioneert met beperkingen, maar kan wel dagelijks functioneren en bijvoorbeeld werken. Na twaalf maanden is er gemiddeld een tendens naar verbetering van de klachten, hoewel individuele patienten ook verslechteren; een procent heeft zware klachten, vier procent middelzware en zestien procent lichte klachten.[17][18][19]

Onderzoek naar behandelingsmogelijkheden[bewerken | brontekst bewerken]

Onderdrukking auto-immuunreactie[bewerken | brontekst bewerken]

Aan de Universiteit van Erlangen werden twee diagnostische veranderingen bij long-covid-patiënten vastgesteld. Enerzijds werd microscopisch vastgesteld, dat de bloedcellen deels stijver lijken te zijn en anderzijds dat de doorbloeding in de haarvaten van het oog verstoord is. Daaruit ontstond de hypothese dat ook elders in het lichaam de doorbloeding gestoord zal zijn. In het bloed van patiënten werden auto-immuun-antilichamen gevonden tegen de beta-1 adrenergic receptor1 AAb uit de groep van G-proteïnegekoppelde receptoren) die onder meer een rol speelt bij het functioneren van hartspiercellen. Enkele patiënten werden behandeld met het aptameer BC-007, dat al eerder experimenteel werd ingezet bij hartpatienten[20], en verbeterden aanmerkelijk. Deze stof neutraliseert de auto-immuun-antilichamen.

Sinds herfst 2021 wordt met subsidie van de Duitse overheid verder onderzoek gedaan in de vorm van een klinische fase 2a-studie waarbij onder meer naar (bij)werkingen gekeken wordt.[21]

Het ontstaan van de auto-immuunreactie is mogelijkerwijze te verklaren doordat het immuunsysteem niet alleen antilichamen tegen de spikeproteïnen van het virus (al1) ontwikkelt, maar ook antilichamen (al2) tegen die antilichamen. Deze tweede generatie antilichamen (al2) kunnen een soortgelijke werking hebben als de spikeproteïnen, omdat ze als het ware het spiegelbeeld van een spiegelbeeld zijn. Ze zouden dan dus onbedoeld ook aan ACE2-receptoren kunnen binden en hun functie in het lichaam verstoren. Dit mechanisme is experimenteel bekend van andere ziektes bij zoogdieren.[22]

Experimentele behandelingen[bewerken | brontekst bewerken]

Vanwege de grote lijdensdruk worden in verschillende landen behandelingen aangeboden waarvan het klinisch nut en de mogelijke bijwerkingen onvoldoende duidelijk zijn. Hyperbare zuurstoftherapie laat patienten wat beter scoren op tests, maar het is onduidelijk of dat in het dagelijks leven een rol speelt. Bloedfilterbehandelingen, een soort dialyse, gaan uit van de (onbewezen) stelling dat de longcovidklachten door microstolsels worden veroorzaakt die met een reeks (dure) behandelingen weggefilterd kunnen worden. [23]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

  • (nl) [1] Richtlijnen: Langdurige klachten en revalidatie na COVID-19, Federatie Medisch Specialisten
  • (nl) [2] Long (langdurige) COVID, RIVM
  • (nl) [3] C-support, ondersteunen mensen met langdurige corona klachten (Long COVID)
  • (nl) [4] Coronaplein
  • (en) [5] The lasting misery of coronavirus long-haulers, Nature News
  • (en) [6] COVID-19 (coronavirus): Long-term effects, Mayo Clinic