Lucius Livius Andronicus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Livius Andronicus (Gr.: Ἀνδρόνικος, ca. 280 v.Chr. te Tarentum — ca. 200 v.Chr. te Rome?) was een Romeins schrijver van Griekse afkomst. Hij wordt door de antieke auteurs beschouwd als de grondlegger van de Latijnse literatuur.

Biografische gegevens[bewerken]

Livius Andronicus werd omstreeks 280 v. Chr. geboren te Tarentum, een oude Spartaanse kolonie in Magna Graecia. Nadat deze stad in 272 v. Chr. als laatste van de Griekse gebieden op het Italische schiereiland in Romeinse handen was gevallen, werd Livius Andronicus als slaaf naar Rome gevoerd, alwaar hij bij de senator Lucius Livius (wiens naam hij bij zijn vrijlating aannam) in dienst trad als pedagoog. Livius Andronicus was daarnaast werkzaam als acteur en toneelschrijver. In 240 v. Chr., kort na de Romeinse overwinning op Carthago in de Eerste Punische Oorlog, werden op de Ludi Romani (Romeinse Spelen) twee door hem vanuit het Grieks naar het Latijn vertaalde toneelstukken opgevoerd. Deze opvoering moet echter een grote indruk hebben achtergelaten. Zij kan worden gezien als het begin van de Latijnse toneeltraditie, en latere auteurs als Cicero, Livius en Quintilianus stellen zelfs dat deze opvoering het beginpunt vormt van de gehele Latijnse literatuur. Hoewel de oorsprong van de Latijnse literatuur zeker gezocht moet worden vóór het jaar 240 v. Chr., staat het vast dat Livius Andronicus grote invloed heeft uitgeoefend op de Latijnse literatuur in het algemeen, en op de Latijnse toneeltraditie in het bijzonder. Latere auteurs dichten ook het begin van de Latijnse lyriek toe aan Livius Andronicus: in 207 v. Chr. voerde hij met drie meisjeskoren een carmen uit, een processielied voor de godin Juno, dat het eerste lyrische gedicht in de Latijnse taal was. Als dankbetuiging voor de goede uitwerking van deze verzoeningshymne werd het Collegium scribarum histrionumque (Gilde van toneelschrijvers en -spelers) opgericht, een gilde dat onder bescherming stond van Minerva Aventina. Livius Andronicus overleed omstreeks 200 v. Chr, vermoedelijk te Rome.

Werken[bewerken]

Livius Andronicus was actief in verschillende genres. Hij schreef tragedies, komedies, carmina en een epos. Van zijn komedies en carmina hebben wij vrijwel niets over.

Tragedies[bewerken]

Van de tragedies van Livius Andronicus kennen wij een achttal titels en bezitten wij ongeveer 40 tekstfragmenten. De tragedies Aiax mastigophorus (‘Ajax de zweepdrager’), Achilles, Equos Troianus (‘Het Trojaanse paard’) en Hermiona speelden alle rond de verovering van Troje door de Grieken. Aegisthus was mogelijk gebaseerd op Agamemnon of Choêphoroi van de Griekse tragediedichter Aischylos. Danae en Andromeda vertoonden episodes rond de held Perseus. Tereus ging over de gelijknamige koning van Thracië, die verliefd werd op de zus van zijn vrouw.

De Odissia[bewerken]

Een bijzondere plaats binnen de vroege Latijnse literatuur wordt ingenomen door de Odissia, een vertaling naar het Latijn van de Odyssee. Deze vertaling geldt als het eerste Latijnstalige epos. Het werk was gesteld in saturnische verzen, een oude Italische versmaat. Van deze vertaling zijn enkele tientallen verzen overgebleven, waaronder ook het openingsvers:

Virum mihi, Camena, insece versutum
Bezing mij, Camena, de vindingrijke man

Dit is een zeer nauwgezette vertaling van de eerste vijf woorden van het Griekse origineel:

Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον...
Bezing mij, Muze, de man van vele listen...

Het is opvallend dat Livius Andronicus in zijn vertaling kiest voor de Italische naam Camena en niet voor het Griekse Musa, zoals latere auteurs wel zullen doen.

Receptie[bewerken]

Livius Andronicus wordt door latere auteurs als Cicero en Livius gezien als de grondlegger van de Latijnse literatuur: dankzij zijn literaire activiteiten worden de jaren 240 en 207 v. Chr. respectievelijk gezien als beginjaar van het Latijnse drama (en Romeinse literatuur in het algemeen) en als beginjaar van de Latijnse lyriek.

Over Livius Andronicus' tragedies is Cicero later echter niet zeer positief: hij schrijft dat Andronicus' tragedies het niet waard zijn meerdere malen te worden gelezen [1].

De Odissia is tot aan de publicatie van de Aeneis van Vergilius op scholen een van de meestgelezen Latijnstalige werken gebleven.

Literatuur[bewerken]

  • Bartelink, G.J.M., Klassieke letterkunde (Utrecht / Antwerpen, 1982)
  • Hunink, Vincent, Woeste mensenharten. De eerste tragedies uit Rome (’s-Hertogenbosch, 2007)
  • Knecht, Daniël & Stroobandt, Roger (red.), De literatuur van de Romeinen (Gent, 2010)
  • Latijnse tekst van enkele bewaarde fragmenten op The Latin Library
Wikisource Meer bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Livius Andronicus op de Latijnse versie van Wikisource


Referenties[bewerken]

  1. Brutus, 72: Livianae fabulae non satis dignae quae iterum legantur.