Madagaskar

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
République de Madagascar
Repoblikan'i Madagasikara
Flag of Madagascar.svg Zegel van Madagaskar
(Details) (Details)
Madagaskar
Basisgegevens
Officiële landstaal Frans, Merina (Malagassisch)
Hoofdstad Antananarivo
Regeringsvorm Republiek
Staatshoofd President Hery Rajaonarimampianina
Regeringsleider Premier Jean Ravelonarivo
Religie Volksgeloof, christendom
Oppervlakte 587.295 km² [1] (0,9% water)
Inwoners 12.238.914 (1993)[2]
23.201.926 (2014)[3] (39,5/km² (2014))
Overige
Volkslied Ry Tanindraza nay malala ô
Munteenheid Ariary (MGA)
UTC +3
Web | Code | Tel. .mg | MDG | 261
Voorgaande staten
Frans-Madagaskar Frans-Madagaskar 1960
Portaal  Portaalicoon   Madagaskar
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Madagaskar, ook wel Malagasi, officieel de Republiek Madagaskar, is een eiland en een land dat ten oosten van het vasteland van het continent Afrika ligt, ervan gescheiden door Straat Mozambique. Het is het op drie na grootste eiland ter wereld,[4] na Groenland, Nieuw-Guinea en Borneo.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Madagaskar voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vermoed wordt dat de eerste mensen zich ongeveer rond het begin van de christelijke jaartelling vestigden, komend vanuit het oosten van Afrika en de Indonesische archipel.

Koninkrijk Imerina[bewerken]

In 1817 werd door het Merina-volk het Koninkrijk Imerina gevestigd in het Centraal Hoogland. In de loop der tijd wist dit koninkrijk grote delen van het eiland te veroveren.

Frans-Madagaskar[bewerken]

In 1897 werd het koninkrijk Madagaskar, na reeds vanaf 1882 deels onderdeel uitgemaakt te hebben van het Franse Protectoraat Madagaskar, door Franse troepen veroverd en ingelijfd bij Frankrijk als de kolonie Frans-Madagaskar. In het interbellum en in het begin van de Tweede Wereldoorlog werd het Madagaskarplan op haalbaarheid onderzocht. Het plan beoogde alle Joden uit West-Europa te verschepen naar Madagaskar. In 1947 werd de Malagassische Opstand uitgevochten tussen de Fransen en de Malagassiërs, waarbij de laatsten de opstand verloren.

Republiek Madagaskar[bewerken]

In 1960 verkreeg het land zijn onafhankelijkheid van Frankrijk. Eerste president werd Philibert Tsiranana. Begin jaren zeventig namen militairen de macht over, met als doel om in Madagaskar een socialistisch systeem in te richten. De grote leider van de Malagassische Revolutie was de "Rode Admiraal" Didier Ratsiraka. De socialistische doelen werden echter niet verwezenlijkt. De economie raakte daarna in het slop.

In 1982 kreeg de overheid door het Internationaal Monetair Fonds een structureel financieel/economisch hervormingsprogramma opgelegd, in ruil voor financiële steun. In 1991 werd de democratie hersteld. Bij de verkiezingen van 1993 kwam Albert Zafy aan de macht. In 1997 keert Didier Ratsiraka terug als staatshoofd van Madagaskar - ditmaal als democratisch gekozen president. Zijn aanvankelijke populariteit daalde echter aan het begin van het nieuwe millennium omdat de economische situatie slecht bleef. Nadat Marc Ravalomanana de verkiezingen had gewonnen brak tussen zijn aanhangers en die van Ratsiraka een burgeroorlog uit. Ratsiraka beschuldigde Ravalomanana van verkiezingsfraude. In de zomer van 2002 kwam de burgeroorlog tot een einde en kon Ravalomanana definitief aan zijn ambtsperiode beginnen.

Begin 2009 werd Ravalomanana's presidentschap uitgedaagd door Andry Rajoelina, de 34-jarige burgemeester van Antananarivo. Dit gebeurde te midden van grootschalige oppositionele protesten en onlusten in de stad. Rajoelina kwam in opstand vanwege de volgens hem autocratische en corrupte regeerstijl van de president. Hij verklaarde op 31 januari zelfs de macht over het land in handen te hebben. De week daarop werd hij door de regering 'ontslagen' en werd in zijn plaats een vertrouweling van de president naar voren geschoven. Na deze beslissing droeg president Ravalomanana de macht over aan de admiraal Hippolyte Ramaroson om een militaire regering te vormen. Ramaroson schaarde zich echter alsnog achter Rajoelina en droeg de macht meteen aan hem over. Een dag later erkende het Hooggerechtshof van Madagaskar de legaliteit van de machtsoverdracht.[5]

Onder grote internationale druk en sancties zijn in 2013 verkiezingen gehouden, waarbij zowel de ex-president als de huidige president werden uitgesloten van deelname.

1rightarrow blue.svg Zie ook de lijst van presidenten en premiers van Madagaskar

Geografie[bewerken]

Satellietfoto Noord-Madagaskar

De afstand van noord naar zuid is zo'n 1.580 km en van oost naar west zo'n 579 km. Het hoogste punt is de Maromokotro met een hoogte van 2.876 meter. De belangrijkste rivier is de Manambolo.

Het eiland kan in de volgende geografische gebieden worden verdeeld:

  • centraal: Het Centrale Hoogland: 800-1500 m hoog, steppegebied, hoogvlaktes: roodachtig, rotsformaties. Madagaskar wordt ook wel "Het Rode Eiland" genoemd.
  • oost: opeenvolging: steile kusten met bomen, ontboste delen, klein struikgewas, moerassige delen die uiteenlopen in lagunes en uiteindelijk uitlopen in een smalle kuststrook van 50 km breed
  • west: grote alluviale vlaktes, en veel sedimentaire vlaktes, kalkplateau
  • zuid: droge vlaktes (behalve de oostkust die regen krijgt)
1rightarrow blue.svg Zie ook de Lijst van vulkanen in Madagaskar en Lijst van rivieren in Madagaskar

Paleogeografie[bewerken]

Tot ca 110 miljoen jaar geleden maakte Madagaskar deel uit van Gondwanaland. De westkant zat vast aan Afrika ter hoogte van de huidige Somalische kust. De oostkust grensde aan India. Het brokstuk Madagaskar-Seychellen-India maakte zich daarna los van Afrika en dreef een eind naar het zuiden. Daar bleef Madagaskar liggen, maar de Seychellen en India begonnen rond 90 miljoen jaar geleden aan een lange tocht naar het noordoosten, waar India sinds het Mioceen aan Azië vast is komen te zitten.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

De grote steden van Madagaskar

Madagaskar is sinds 4 oktober 2009 verdeeld in 22 regio's (Malagassisch: faritra) die weer verder onderverdeeld zijn in 111 districten. De regio's zijn weer verder onderverdeeld in districten en gemeenten.[6] Voorheen was het eiland verdeeld in zes autonome provincies (Malagassisch: faritany mizakatena).[7]

Madagaskar kent 6 steden waar meer dan 100.000 inwoners naar schatting wonen. In onderstaand overzicht worden de 10 grootste steden weergegeven met daarbij cijfers van de laatste officiële volkstelling in 1993 en daarnaast geschatte tellingen uit 2005:

Plaats 1993[8] 2005[9]
Antananarivo 710.236 1.613.375
Toamasina 137.782 200.568
Antsirabe 126.062 176.933
Fianarantsoa 109.248 160.550
Mahajanga 106.780 149.863
Toliara 80.826 113.014
Antsiranana 80.001
Antanifotsy 65.444
Ambovombe 63.032
Amparafaravola 48.284
1rightarrow blue.svg Zie ook lijst van steden in Madagaskar voor een compleet overzicht van alle steden

Flora en fauna[bewerken]

Lemuren komen alleen op Madagaskar voor.
1rightarrow blue.svg Zie Flora van Madagaskar en Fauna van Madagaskar voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Madagaskar heeft een unieke flora en fauna die zich deels onafhankelijk hebben ontwikkeld van het vasteland van Afrika, als gevolg van de geïsoleerde ligging als eiland. De bekendste dierengroep zijn de lemuren, een gevarieerde groep halfapen die alleen op het eiland voorkomt.

Andere bekende dieren die alleen op Madagaskar leven zijn de madagaskardaggekko's, een geslacht van felgekleurde hagedissen, de komeetstaartvlinder, de steltrallen, de tenreks en de fossa of fretkat, het grootste inheemse roofdier (zie ook de lijst van zoogdieren in Madagaskar). Ook komt een groot aantal soorten kameleons voor op het eiland. Soorten uit het geslacht Furcifer worden ook wel madagaskarkameleons genoemd. De nationale bomen van Madagaskar zijn de baobab en de reizigersboom. Een bekende boom uit Madagaskar die wereldwijd in de tropen wordt aangeplant, is de flamboyant. Ook de bekende kamerplant Dracaena marginata komt oorspronkelijk uit Madagaskar. In 2008 werd de op Madagaskar endemische palm Tahina spectabilis voor het eerst beschreven.

1rightarrow blue.svg Zie ook de Lijst van nationale parken in Madagaskar

Bevolking[bewerken]

Betsileo-kinderen
Bevolkingsdichtheid Madagaskar in 2004
1rightarrow blue.svg Zie Malagassiërs voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De belangrijkste bevolkingsgroep zijn de Malagassiërs komende vanuit Zuidoost-Azië. De belangrijkste etnische groepen of stammen hierbinnen zijn de Merina rond de hoofdstad, de Betsileo ten zuiden hiervan, de Betsimisaraka in het noordoosten en de Sakalava in het westen. In totaal zijn er ruim twintig etnische groepen, subgroepen en clans. Deze verdeling is echter vooral gebaseerd op de in het verleden gestichte koninkrijken en interne conflicten en wordt derhalve niet door alle wetenschappers erkend.

De geschatte levensverwachting voor 2009 is 60,94 jaar voor mannen en 64,91 jaar voor vrouwen.[10] Vanuit etnologisch oogpunt kan de bevolking worden beschouwd als een mengsel van Maleise en Afrikaanse elementen. Later kwamen de Arabische handelaren die de Islam, vooral in het noorden, invoerden. Op fysionomisch gebied is het overwicht van het Maleise element minder groot dan op taalkundig gebied.

Een klein deel van de bevolking wordt gevormd door nakomelingen van immigranten, zoals Europeanen,[11] Indiërs,[12] Creolen, Comoren,[13] en Chinezen.[14]

Talen[bewerken]

Gezien de grootte van het land is de taalkundige eenheid opmerkelijk. In feite worden er verschillende dialecten gesproken van eenzelfde taal, het Malagasi; taalkundig gezien gaat het om tien verschillende talen.[bron?] De officiële vorm van het Malagasi is het Merina, een dialect van het Plateaumalagasi. De taal heeft een overduidelijke verwantschap met de Malayo-Polynesische tak van de Austronesische talen; vooral met de taal van de Ma'anjan en de Dajaks aan de midden- en bovenloop van de rivier Barito op Borneo, en behoort daar dan ook toe.[bron?] Wel zijn er ook duidelijke invloeden van de Bantoe-talen.

Naast de tien Malagasitalen worden in Madagaskar nog de Madagaskar-Gebarentaal, het Comorees en het Frans als belangrijke talen gerekend. Hoewel het Frans een officiële taal is en tijdens de Franse kolonisatie een grote rol speelde, wordt deze Indo-Europese taal door slechts 1 à 2 procent van de bevolking gesproken, voornamelijk door de maatschappelijke bovenlaag. Aan de kust wordt het Frans het meest onderwezen, omdat de mensen daar het liefst de dominantie van de Merinacultuur ontwijken.

1rightarrow blue.svg Zie ook de Lijst van talen in Madagaskar

Gezondheid[bewerken]

Het land kent veel ziektes, zoals malaria, Murine typhus, Hepatitis A, hondsdolheid en de pest.[15][16]. De kindersterfte is erg hoog, een op de tien kinderen sterft en in de zuidelijke regio zelf vier op de tien[17]. De gezondheidssector heeft zeer beperkte middelen en is door de politieke crisis en sancties nog op achteruitgegaan. De rijken en toeristen kunnen in particuliere ziekenhuizen verzorgd worden.[18]

Religie[bewerken]

De voornaamste religies zijn voor 52% animistische religies (waaronder voorouder- en amuletaanbidding), voor 41% het christendom en voor 7% de islam.[13] Veel christenen vereren ook de voorouders, hoewel deze verering door de eerste missionarissen fel werd bestreden. Er zijn veel fady, regels en gebruiken die per streek sterk verschillen. Het is bijvoorbeeld strikt verboden om graven te fotograferen, onwetende toeristen kunnen daardoor in de problemen komen. Nakomelingen van immigranten hangen vaak hun oorspronkelijke religies aan. Door sommige Chinese Malagasiërs wordt bijvoorbeeld nog de Chinese volksreligie beleden en in de hoofdstad is een tempel van de Chinese generaal Guan Yu te vinden.

Behuizing[bewerken]

De woningen op het platteland zijn onverwarmd en gebouwd met lokale materialen. Wel is er een vuurhaard om te koken met hout, waarbij de rook langs een open venster ontsnapt. Er wordt altijd gekookt met een houtvuur, zelf in de restaurants. Bij overnachtingsplaatsen voor toeristen en sommige andere gebouwen is er warm afkomstig van zonnepanelen waar water wordt opgewarmd gedurende de (zonnige) dag. Bij de meeste overnachtingsplaatsen is klamboe voorzien.

Economie[bewerken]

Ariary-munten waren in 2013 al bijna verdwenen.

De monetaire eenheid van Madagaskar is sinds 1 januari 2005 de Ariary (MGA), daarvoor was het de Malagassische frank (MGF). Door de grote inflatie hebben de bankbiljetten grote nominale waarden en zijn de munten nagenoeg verdwenen. De bankbiljetten worden meestal in bundels van tien gevouwen in het betalingsverkeer om het grote aantal biljetten hanteerbaar te houden. De munteenheid is niet verhandelbaar in het buitenland en het is verboden geld van Madagaskar te exporteren. Er zijn maar een beperkt aantal plekken waar geld omgewisseld kan worden. Bankautomaten waarbij met buitenlandse bankkaarten geld opgenomen kan worden zijn zeer beperkt, sowieso zijn gewone bankautomaten al beperk aanwezig in de grote steden.

Landbouw, industrie en handel[bewerken]

Rijst is de grootste inkomstenbron van Malagassische landbouwers, gevolgd door cassave, vanille en koffie. De voornaamste exportproducten zijn koffie, vanille, schaaldieren, suiker, katoenstoffen, chromiet en aardolieproducten. Het bruto binnenlands product per inwoner (PPP) bedraagt $1000 (schatting 2008).[19]

Het landschap van het Centraal Hoogland wordt gekenmerkt door rijstterrassen.
Illegale rum stokerij

Drank[bewerken]

Een van de bijzondere bedrijven in Madagaskar is 'Brasseries Star'. Deze drankenproducent heeft in bijna elk dorp een kantoor en verkoopt allerlei dranken, waaronder mineraal water onder de merknaam 'Eau Vive'.[20] Het water wordt uit het Lohavohitramassief gewonnen.[21] Gezien het onbetrouwbare waterleidingwater, als die er al is, wordt dit water door veel toeristen en de wat rijkere bevolking gedronken. De leeggedronken plasticflessen worden door de bevolking hergebruikt om allerlei vloeistoffen op te bergen of voor creatieve doeleinden. Deze flessen hebben een marktwaarde en vaak benaderen Malagassiërs toeristen om die flessen te krijgen. Er zijn in het land veel illegale stokerijen< waar onder primitieve omstandigheden rum gedistilleerd wordt. Ondanks het verbod staan dergelijke stokerijen vaak langs de openbare weg en worden ze bezocht door veel toeristen.

Edelstenen[bewerken]

Een in Madagaskar gewonnen saffier

De edelstenen van Madagaskar is een belangrijk exportproduct en worden op diverse plekken gewonnen, waaronder de voormalige toeristische trekpleister Andranondambo.[22][23] Door de armoede, de vele illegale mijnen, de vele tussenpersonen heeft deze mijnindustrie in de loop der jaren een onveilige reputatie gekregen. De sfeer rond de belangrijke mijnsteden wordt vaak geassocieerd met de Amerikaanse Gold rush.[24] Conflicten over grondbezit zorgen vaak voor hevige conflicten tussen rivaliserende dorpen. In 2014 werd Andranondambo verwoest en uitgemoord door de bewoners van een naburig dorp.[25]

Armoede[bewerken]

Voorbeeld van creativiteit met het verkoop van in elkaar geknutselde houten modelen

Volgens het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties leefde in Madagaskar 76,96% van de bevolking in armoede en 81,29% onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag (2008/09).[26] De armoede dwingt de mensen tot een grote creativiteit, herbruiken en recycleren van allerlei voorwerpen/materialen en veel plantrekkerij.

Media[bewerken]

Madagaskar heeft staatstelevisie, die voor een groot deel in handen is van de regering. Dat geldt ook voor een aantal lokale (privé-)stations. Er komen echter regelmatig nieuwe, onafhankelijke stations bij, zowel voor radio als televisie.

Madagaskar herbergt ook een kortegolfradiostation van de Nederlandse Wereldomroep, waarmee de omroepuitzendingen vanuit Nederland opnieuw worden uitgezonden, bestemd voor ontvangst in Afrika en Australië.

Transport[bewerken]

Wegennet[bewerken]

kilometerpaal op de RN7 in de Franse stijl

Madagaskar kent één doorgaande weg over het eiland met enkele aftakkingen. Deze weg, opeenvolgend de N6, N4 en N7,[27] loopt van de noordpunt van het eiland (Antsiranana) via Ambondromamy, de hoofdstad Antananarivo, Fianarantsoa, Ihosy en Ambovome naar Tôlanaro nabij de zuidoostpunt. De belangrijkste aftakkingen zijn van Ambondromamy naar Mahajanga aan de westkust, van de hoofdstad naar Toamasina (Tamatave) aan de oostkust en van Ihosy naar Toliara aan de westkust. Alleen de hoofdweg en enkele belangrijke aftakkingen zijn geasfalteerd en in redelijke staat. (met hier en daar wat gaten in het wegdek) De andere wegen zijn in slechte staat alleen berijdbaar door 4x4 auto's en broussetaxi's. Particuliere auto's rijden er haast niet en het meeste personenvervoer vindt plaats met volgepropte minibussen. Lokaal vervoer is hoofdzakelijk te voet, fiets, ossenkarren, lokale buslijnen, allerlei handgeduwde karren en riksjas.

1rightarrow blue.svg Zie ook de Lijst van wegen in Madagaskar

Spoorlijnen[bewerken]

Locomotief bij Station Andasibe (vroeger Périnet)

Madagaskar telt twee metersporige spoorwegnetten. Een net van drie spoorlijnen verbindt Antananarivo met Toamasina, de belangrijkste haven van het land, en met Antsirabe en Ambatosoratra. Deze noordelijke lijnen worden beheerd door Madarail, een dochteronderneming van het Frans-Zuid-Afrikaans-Belgische bedrijf Comazar. Er is een reizigersdienst om slecht bereikbare streken in het oosten te ontsluiten: Ambatondrazaka - Moramanga - Toamasina .[28]

In het zuiden is er een aparte spoorlijn van Manakara aan de oostkust naar Fianarantsoa; de spoorlijn Fianarantsoa-Côte Est (FCE). Alleen deze spoorlijn heeft dagelijks reizigersvervoer, daar er geen parallelle wegen zijn op deze route. De bouw van deze spoorlijn startte in 1926 en de spoorlijn werd in dienst genomen in 1936. De voorziene verbindingsspoorlijn met het spoornet in het noorden, Antsirabe - Fianarantsoa, is nooit gebouwd.[29]

In het Noordelijke spoornet rijden alleen goederentreinen, vooral tussen de hoofdstad Antsiranana en de haven aan de oostkust. Wel is er af en toe een excursie met een gerestaureerde Micheline, een vroegere railbus die op rubberen wielen reed, voor toeristen.[30] Een andere niet-gerestaureerde Micheline is eveneens te huur voor touristen vanuit Fianantsoroa.

Watertransport[bewerken]

Brug over het Canal des Pangalanes nabij Nosy Varika

Tussen 1896 en 1904 is aan de oostkust het Canal des Pangalanes gecreëerd tussen door de vele lagunes met elkaar te verbinden.[31] Hiermee ontstond een beschermde vaarroute voor het transport van goederen van en naar de haven van Toamasina. Tegen 2011 is het kanaal alleen lokaal in gebruik ondanks de renovaties in de jaren 80 van de vorige eeuw. Om gevolgen van de gebrekkige wegen langs de kust op te vangen heeft de wereldbank als een ontwikkelingsproject veel veerdiensten langs te kust opgezet.[32]

Noten en verwijzingen

  1. (en) Verenigde Naties 2013
  2. (en) Laatste census 1 augustus 1993 (via V.N.)
  3. (en) Niet officiële schatting CIA Factbook juli 2014 (berekend door US Bureau of the Census)
  4. De definitie van wat een eiland is of een continent is arbitrair. Zo zouden Antarctica en Australië ook als eilanden beschouwd kunnen worden.
  5. (nl) Trouw: "Hof Madagaskar erkent Rajoelina" (19 maart 2009)
  6. (en) Geohive.com: Madagascar Administrative units
  7. (fr) Institut National de la Statistique: Madagascar
  8. (en) World-gazetteer
  9. (en) City Population Madagascar Mongabay.com. Geraadpleegd op 2 april 2014.
  10. Citefout: Onjuiste tag <ref>; er is geen tekst opgegeven voor refs met de naam cia-people
  11. (en) Countrystudies: Minorities of Madagascar
  12. (en) L. M. Singhvi, Report of the High Level Committee on the Indian Diaspora (Ministry of External Affairs, 2000)
  13. a b (en) CIA World Factbook: Madagascar, people
  14. (en) A. Kathirasen, New Straits Times (Singapore): A vibrant minority
  15. (nl) Volkskrant: uitbraak van de pest
  16. (en) Centers for Disease Control and Prevention: Health Information for Travelers to Madagascar
  17. (en) African Projects: africanprojects.nl
  18. (en) Irinnews.org: madagascar a decaying health sector
  19. (en) CIA World Factbook: Madagascar, economy
  20. (fr) Les Brasseries STAR Madagascar
  21. (fr) Madatana.com: Andranovelona : le massif Lohavohitra source de la boisson Eau Vive
  22. (en) Madagascar_gem_safari
  23. (nl) Stoneworld.nl: Madagaskar
  24. (en) Gems and the environment
  25. (en) Lova Rakotomalala in Global Voices: Apocalyptic Scenes in Andranondambo, Madagascar as Villages Fight Over Land (24 mei 2014)
  26. (en) Madagascar. Human Development Reports, UNDP. (downloadbare gegevens met uitleg en meetjaren te vinden onder knop 'Download Country Explanatory Note')
  27. (de) Wegenkaart 2013, Reise Know How Verlag, Bielefeld.
  28. (fr) website Madarail
  29. (en) Folder: The FCE, A Traveller's Guide
  30. (mg) uithangfolder in het station van Antsiranana, 2013
    (website)
  31. (en) Travel Madagascar: Pangalanes Canal
  32. (en) wereldbank website

Overige bronnen

Wikivoyage Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Madagaskar.
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek