Maria Swanenburg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Maria Swanenburg
MariaSwanenburg1885.jpg
Volledige naam Maria Catharina Swanenburg
Bijnaam Goeie Mie
de Leidse Gifmengster
Geboren 9 september 1839
Leiden
Overleden 11 april 1915
Gorinchem
Nationaliteit Vlag van Nederland Nederlandse
Verdacht van meer dan 90 moorden
Veroordeeld voor drievoudige moord
Straf levenslang verblijf in een tuchthuis
Motief geldelijk gewin

Maria Catharina Swanenburg, beter bekend als Goeie Mie en de Leidse Gifmengster, (Leiden, 9 september 1839[1]Gorinchem, 11 april 1915[2]) was een Nederlandse seriemoordenares die in het Guinness Book of Records staat vermeld als de grootste gifmengster aller tijden. Ze vergiftigde in drie jaar tijd meer dan honderd van haar buurtgenoten van wie er zevenentwintig overleden, maar werd verdacht van het doden van meer dan negentig personen door vergiftiging. Ze deed dit omdat ze uit was op hun verzekerings- en begrafenisfondsen en erfenissen.

Biografie[bewerken]

Swanenburg was de dochter van Clemens Swanenburg (een werkman) en Johanna Dingjan. Ze bracht haar leven voornamelijk door in arme Leidse wijken, waar ze de zieken verzorgde. Toen Mie twaalf was moest het gezin waar ze deel van uitmaakte wegens achterstallige huurschulden verhuizen, waarna Mie bijna de deur niet meer uitkwam. Op 13 mei 1868 trouwde Mie met grofsmid Johannes van der Linden, van wie ze vijf zonen en twee dochters kreeg. Twee van Maria's kinderen zijn al zeer jong gestorven. Er is wel beweerd dat dit haar allereerste slachtoffers waren, maar het lijkt waarschijnlijker dat deze kinderen het slachtoffer waren van een cholera-uitbraak die toen heerste.

Maria stond goed te boek in Leiden en in die tijd kreeg ze haar eerste bijnaam, Goeie Mie. Maar terwijl ze ouderen en zieken onder haar vleugels nam sloot ze – vaak ook in het geheim, omdat zelfs dit mogelijk was – ook begrafenisfondsen en verzekeringen af op hun levens. Hier was veel geld mee te verdienen, omdat men in het algemeen prijs stelde op een nette begrafenis. Vermoedelijk ergens tussen 1879 en 1881, dezelfde periode als waarin ze begrafenisverzekeringen voor anderen begon af te sluiten, begon Maria met het stelselmatig vergiftigen van haar medemensen. Eerst ging het om individuele buurtbewoners, later roeide ze omwille van de erfenissen hele gezinnen uit, inclusief kleine kinderen, met behulp van arseen (onder de vorm van arseenoxide).[3] Ook haar eigen familie bleef niet gespaard: op 30 mei 1881 vergiftigde Maria haar schoonzuster Cornelia van der Linden, op 15 juli haar neef Willem en op 1 november diens broer Arend. Hiervoor incasseerde ze in totaal 149 gulden. Ook haar eigen ouders en haar tante heeft ze vergiftigd.

Steeds wist zij daarbij echter de schijn van reddende engel op te houden door de stervenden tot het einde bij te staan, maar ze rekende wel geld voor het oppassen en het afleggen van de lijken. Dokters kwamen bijna nooit kijken bij de slachtoffers van Marie, omdat ze altijd wel een verhaal wist te verzinnen om de dokters uit de buurt te houden. Om de schijn op te houden stuurde ze soms alleen iemand om een drankje te halen, terwijl het slachtoffer intussen gewoon lag te sterven. Dit was bijvoorbeeld het geval bij de jonge zusjes Aben; terwijl Suzanna Aben – een meisje dat bij niet minder dan vier fondsen verzekerd was – onder gruwelijke krampen lag te sterven, vertelde Mie aan de ouders simpelweg dat ze geen dokter in de buurt wist. Een buurmeisje haalde een drankje bij een dokter in de buurt, maar toen ze terugkwam was Suzanna al dood. Het kind had tijdens haar sterfbed niet van de vergiftigde melk willen drinken die Mie haar bleef aanbieden. Daarbij raakte de kat die van de melk dronk ook al vergiftigd. Desondanks kreeg nog steeds niemand argwaan.

Het arseen haalde Mie bij een verfhandel, onder het voorwendsel dat ze haar huis ermee van ongedierte wilde zuiveren. Het arseen werd geleverd in combinatie met witkalk, waar het gif echter zeer makkelijk af te scheppen was.[4] Het staat vast dat zij ten minste 102 personen uit haar buurt heeft vergiftigd, waarvan 27 met dodelijke afloop. Van de slachtoffers behoorden er 16 tot haar eigen familiekring.

Ontmaskering en veroordeling[bewerken]

Poster De Leidsche Giftmengster (1885)

Deze duistere praktijken kwamen aan het licht in 1883, toen Mie probeerde het gezin van haar schoonzus Frankhuizen en een buurmeisje in één keer uit de weg te ruimen.[noten 1] Niet alle beoogde slachtoffers overleden, en één klaagde achteraf dat de gortepap die ze hadden gegeten vies had gesmaakt. Bovendien had de onderbuurvrouw van de Frankhuizens Marie betrapt toen ze op de dag van de vergiftiging het huis was binnengedrongen. Marie Swanenburg werd gearresteerd – helaas voor haar toen ze net een fondsenkaart van de Frankhuizens op zak had – en in voorarrest gezet, waarna de bal eindelijk ging rollen. Zeker vijftien lichamen werden opgegraven en onderzocht, en alle vertoonden sporen van arseenvergiftiging. Uit verder onderzoek bleek dat Maria na elke dood de verzekering had geïnd die ze zelf op het leven van haar slachtoffers had afgesloten. In totaal heeft zij dankzij haar moordpraktijken naar schatting twee- à drieduizend gulden verdiend, een enorm bedrag in die tijd.

Na ruim een jaar vooronderzoek stond ze op 23 april 1885 voor het Gerechtshof Den Haag, alwaar haar de moorden ten laste werden gelegd. Ze werd verdacht van meer dan 90 moorden en schuldig bevonden aan drievoudige moord. De eerste getuige was Piet de Hees, de broer van Willem en Arend. Hij was zelf ook door haar vergiftigd en had zelfs na zijn opname in het ziekenhuis van zijn "zorgzame" tante nog vergiftigde broodjes toegestuurd gekregen. Van het begrafenisgeld van zijn broer had Piet verder nooit iets gekregen. Aanvankelijk ontkende Mie in het huis van de Frankhuizens te zijn geweest, maar eenmaal geconfronteerd met het getuigenis van de buurvrouw verklaarde ze eerst dat ze de familie had willen waarschuwen en vervolgens dat ze chloor (eerst hield ze het nog op peper) in de pap had gedaan om het gezin ziek te maken, zodat ze zouden ophouden met zeuren over een uitstaande schuld. Bij nog een nieuwe lezing beweerde ze dat ze wraak had willen nemen omdat Frankhuizen haar oneerbare voorstellen had gedaan. Nadat al deze verhalen waren verkruimeld, gaf ze eindelijk toe dat ze arsenicum had gebruikt, maar ze verklaarde op het moment van de daad niet goed bij zinnen en/of dronken te zijn geweest. Desondanks werd ze volledig toerekeningsvatbaar geacht. Zelf toonde ze totaal geen berouw over haar daden. Inmiddels had ze de nieuwe, klassiek geworden bijnaam "de Leidse gifmengster" gekregen.

De Leidse predikant dr. Abraham Rutgers van der Loeff maakte in zijn dagboek melding van de ontdekking van de moorden, door zijn zoon Wijnand, die 'stadsdoctor' was.[5]

Op 1 mei 1885 werd Mie veroordeeld tot een levenslang verblijf in het tuchthuis. In december 1885 stond ze ook nog terecht in Leiden. Zij bracht vervolgens de rest van haar leven door in een tuchthuis in Gorinchem, waar ze in 1915 op 75-jarige leeftijd overleed.

Nasleep[bewerken]

Verschillende historici, onder wie Ingrid Moerman, hebben zich later uitgebreid met de persoon Marie Swanenburg beziggehouden en gespeculeerd over wat haar nu precies dreef behalve geldzucht. Volgens Moerman zou ook het machtsgevoel van het over leven en dood kunnen beschikken een rol kunnen hebben gespeeld. Bij het bombardement op het Bezuidenhout (1945) zijn echter veel documenten in verband met het proces-Mie verloren gegaan, waardoor weinig meer met zekerheid valt te achterhalen. In 2017 bleek echter dat afschriften van een groot aantal forensische verslagen, die aanvankelijk als verloren werden beschouwd, de oorlog hadden overleefd. Het historische materiaal bleek zich te bevinden in het Nederlands Forensisch Instituut en werd na de ontdekking ervan overgedragen aan de Universiteitsbibliotheek Leiden.[6][7]

Op 5 oktober 2015 is een radiothriller (Arsenicum) uitgebracht over Goeie Mie, de grootste seriemoordenares uit de Nederlandse geschiedenis. De vertellers zijn historica Ingrid Moerman, Historica Ineke van der Sar, emeritus hoogleraar Freek de Wolff en criminoloog Anne-Marie Slotboom. Op 29 oktober 2015 is de waargebeurde thriller gepubliceerd op de populair wetenschappelijke site van Kennislink.

Begin 2016 is Goeie Mie gepersifleerd in de educatieve kinderserie Welkom in de IJzeren Eeuw.

Literatuur[bewerken]

  • H. van Straten, Moordenaarswerk, De Arbeiderspers, Amsterdam, 2e druk, 1990, p. 25-31.
  • J.H.H. Gaute en Robin Odell, Beruchte Moordzaken, 1996, Harrap Books, Londen.

Externe links[bewerken]