MeToo (hashtag)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Me Too (of #MeToo) is een hashtag op Twitter en andere sociale media die in oktober 2017 viraal (als een lopend vuurtje) ging. Wie #MeToo plaatst in een bericht geeft daarmee aan met seksueel grensoverschrijdend gedrag (seksuele intimidatie, aanranding of seksueel misbruik) te maken hebben gehad. De hashtag kreeg populariteit nadat Hollywood-producent Harvey Weinstein van seksuele intimidatie was beticht door verschillende vrouwen.

Context[bewerken]

Seksueel grensoverschrijdend gedrag komt, in verschillende mate, in alle culturen ter wereld voor, al worden de grenzen niet overal op dezelfde manier getrokken. In de Westerse media is seksueel misbruik in diverse golven aan de kaak gesteld: in de jaren 90 van de 20ste eeuw waren er bijvoorbeeld diverse schandalen rondom incest, in de jaren 10 van de 21ste eeuw was er het seksueel misbruik binnen de Rooms-Katholieke Kerk. Ook heeft misbruik in het leger, het onderwijs, gezondheidsinstellingen en de sportwereld regelmatig aandacht gekregen. In de Verenigde Staten kwam er na de verkiezing van Donald Trump tot president een beweging van de grond om de rechten van vrouwen meer onder de aandacht te brengen.[1] Uit een onderzoek van de Rutgers Stichting in 2012 bleek dat in Nederland veertig procent van de vrouwen te maken heeft gehad met ongewenst fysiek contact met mannen.[2] Van alle slachtoffers van seksueel geweld is ongeveer een derde jongen of man.[3]

Oorsprong[bewerken]

Oorspronkelijk is "Me Too" afkomstig van activiste Tarana Burke uit New York, die deze zinsnede in 2006 gebruikte op de website MySpace om empathie te kweken voor vrouwen die slachtoffer waren van seksueel misbruik.[4] Voor Burke was dat een gevolg van een gesprek dat zij in 1997 had met een dertienjarig meisje dat haar toevertrouwde dat zij aangerand was. Burke wou later dat ze gewoon "me too" gezegd had.

In 2017 moedigde de Amerikaanse actrice Alyssa Milano op Twitter vrouwen aan om met de hashtag #MeToo hun ervaringen met seksueel overschrijdend gedrag te delen. Dit om aan te tonen dat misogyn gedrag wijdverbreid is in de samenleving. Aanleiding voor de actie waren de beschuldigingen van verschillende vrouwen, onder wie actrice Ashley Judd, aan het adres van Harvey Weinstein. The New York Times bracht de beschuldigingen aan het licht en schreef dat Weinstein sinds het begin van de jaren 1990 minstens acht keer tot een minnelijke schikking gekomen was met vrouwen die hem beschuldigd hadden van seksueel grensoverschrijdend gedrag.[5]

Met name op Twitter werd de hashtag #MeToo populair. Vrouwen en - in mindere mate - mannen lieten op deze manier weten dat ook zij in hun leven tot een seksuele ervaring waren gedwongen. Daarbij werd in verschillende gevallen de naam genoemd van degene die hen seksueel geïntimideerd of aangerand zou hebben.

Onderzoek en impact[bewerken]

De hashtag was op 15 oktober 2017 al 200.000 keer gebruikt,[6] en op 16 oktober meer dan 500.000 keer getweet. Op Facebook werd hij binnen 24 uur door meer dan 4,7 miljoen mensen in 12 miljoen posts gebruikt.[7] Facebook maakte bekend dat 45% van zijn gebruikers in de Verenigde Staten een Facebookvriend had die de term had gepost.[8]

Tienduizenden vrouwen reageerden op Milano's oorspronkelijke tweet.[9] Ook sommige mannen reageerden op de hashtag met hun eigen ervaringen met seksuele intimidatie en misbruik. Anderen reageerden door hun eerdere misdragingen tegen vrouwen te erkennen, en startten de hashtag "#IHave".[10][11]

Naar aanleiding van een tweet van president Trump over de beschuldigingen van aanranding door kandidaat-rechter bij het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten Brett Kavanaugh, startte Alyssa Milano de hashtag "#WhyIDidntReport", die anderhalve dag later al 675 duizend keer was gebruikt.[12]

Het Amerikaanse tijdschrift Time heeft in december 2017 de vrouwen achter #MeToo verkozen tot 'Person of the Year'.[13] Time schreef daarover: "The people who have broken their silence on sexual assault and harassment span all races, all income classes, all occupations and virtually all corners of the globe. Their collective anger has spurred immediate and shocking results. For their influence on 2017, they are TIME’s Person of the Year."

Beantwoording[bewerken]

Internationaal[bewerken]

De hashtag was trending topic op de sociale media in tenminste 85 landen,[14] waaronder India, Pakistan, het Verenigd Koninkrijk en Nederland.[15] Varianten waren onder meer trending in Frankrijk, met het gebruik van "BalanceTonPorc" (VerklikJeVarken), dat gebruikers aanmoedigde de namen van hun vermeende misbruiker bekend te maken.[16] In Italië postten vrouwen verhalen over aanranding en seksuele intimidatie onder de hashtag "#QuellaVoltaChe", letterlijk #DieKeerDat.[17] De Spaanse tegenhanger is "#YoTambién". In Franstalige gebieden in Canada wordt de campagne gevoerd onder de hashtag "#MoiAussi". In Israël begon de Hebreeuwse hashtag "גםאנחנו#" (#WijOok) trending topic te worden op 18 oktober, met een artikel op de voorpagina van de krant Yediot Aharonot.[18]

Het Europees Parlement hield een zitting in reactie op de MeToo-campagne, nadat deze aanleiding had gegeven tot beschuldigingen van misbruik in het parlement en in de kantoren van de Europese Unie in Brussel. Cecilia Malmström, de Europese commissaris voor handel, noemde de hashtag specifiek als reden waarom de bijeenkomst was belegd.[19] In het Verenigd Koninkrijk startte het kabinet een onderzoek naar beweringen dat parlementslid Mark Garnier een secretaresse opdracht had gegeven seksspeeltjes voor zijn echtgenote en minnares te kopen.[20]

In China reageerden internetgebruikers boos op de beweringen van de media dat aanranding een buitenlands probleem was, omdat Chinese mannen door hun opvoeding beschermend zouden zijn.[21]

Lokale alternatieve hashtags[bewerken]

Nederland[bewerken]

Ook in Nederland kwamen er beschuldigingen tegen enkele bekende personen. Op 23 oktober 2017 schreef de publicist Jelle Brandt Corstius in Trouw zonder een naam te noemen, maar met herleidbare aanwijzingen, dat hij in 2002 verkracht was. Televisieproducent Gijs van Dam, wiens naam door de media binnen 24 uur was achterhaald, liet op 30 oktober in Pauw weten dat het ging om een vrijwillige onenightstand tussen twee jongemannen van 24 en 25 en deed aangifte tegen Brandt Corstius van smaad en laster. Ruim een week later deed Brandt Corstius ook aangifte bij de politie.[22] Deze aangifte werd na onderzoek in juli 2018 (wegens geen enkel steunbewijs) door het Openbaar Ministerie geseponeerd.

Regisseur en producent Job Gosschalk werd door verschillende acteurs beticht van seksuele intimidatie en machtsmisbruik.[23] Hij schortte hierna zijn werkzaamheden op. De journalist Francisco van Jole werd door een anonieme vrouw beschuldigd van misbruik. Een telefoongesprek waarin Van Jole en de vrouw het incident bespraken, werd door verschillende media verspreid.[24] Volgens de beschuldigden Gosschalk en Van Jole zou het in hun gevallen niet om dwang of misbruik zijn gegaan. Andere mediafiguren die werden aangeklaagd in de #MeToo-beweging waren de regisseurs Jappe Claes, Karst van der Meulen en Ruut Weissman.[25][26]

In Nederland leidde de campagne niet alleen tot aangiften van verkrachting of seksueel misbruik, maar ook tot meer hulpvragen. Volgens Slachtofferhulp Nederland is de drempel om seksuele intimidatie te melden door #MeToo en de programma's zoals Verkracht of niet? van BNNVARA verlaagd.[27] Erevoorzitter Pieter van Vollenhoven pleitte voor een aparte instantie om de beschuldigingen van seksuele intimidatie te onderzoeken.[28]

Omdat het kenniscentrum voor seksualiteit Rutgers vond dat er sinds #MeToo veel te weinig veranderd was, startte het in oktober 2018 een landelijke actieweek tegen ongewenst seksueel gedrag. Gedurende deze week werden het onderwijs, ouders, zorgprofessionals, de media en de politiek aangesproken, wat veel reacties losmaakte.[29] In het verslag pleitte Rutgers voor een cultuuromslag waarin de dubbele moraal ter discussie wordt gesteld.[30] Willy van Berlo, programmacoördinator van Rutgers, stelt dat dit soort campagnes moet doorgaan omdat het probleem van seksuele intimidatie ernstig wordt onderschat en gedragsverandering veel tijd nodig heeft.[31]

België[bewerken]

Ook in Vlaanderen is de #MeToo-discussie levendig. Duizenden vrouwen reageerden op social media over hun ervaringen. Getuigenissen kwamen uit de politiek, media, muziek en filmwereld. De Vlaamse overheid werkt vanaf 2017 aan een meldpunt voor misbruik in de cultuursector. Vanuit de filmwereld vertelde Hilde Van Mieghem over aanrandingen door regisseurs, en volgens zangeres Nikkie Van Lierop had een producer haar werk aangeboden in ruil voor seks. Chef Weekend Kirsten Bertrand van De Morgen sprak over haar ervaringen. Anders dan in Nederland hebben zij geen van allen namen naar buiten gebracht.[32] Bij wijze van protest hielden vier Brusselse studentes medio november 2017 een naaktprotest om te tonen dat ze na hun ervaringen niet opgehouden zijn met leven.[33]

Naar aanleiding van klachten door verschillende vrouwen over grensoverschrijdend gedrag van televisiemaker Bart de Pauw besloot de VRT in november 2017 de samenwerking met hem onmiddellijk stop te zetten.[34][35]

In september 2018 publiceerde het cultuurmagazine rekto:verso een open brief waarin twintig (ex)-medewerkers Jan Fabre aanklagen voor (seksueel) grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik. In een 'Recht van antwoord' ontkende Jan Fabre alle beschuldigingen.[36] Het parket van de arbeidsauditeur van Antwerpen opende een gerechtelijk onderzoek.[37][38]

Suriname[bewerken]

In Surinaamse kranten was er eveneens aandacht voor de #MeToo-discussie, met name met betrekking tot wat er in het buitenland gebeurde. In een column in De Ware Tijd deelde Philomena Bijlhout haar ervaringen over misbruik op jonge leeftijd.[39]

Kritiekpunten[bewerken]

Tegen de #MeToo-berichtgeving en het daarop gebaseerde activisme zijn diverse bezwaren ingebracht. Zo zou #MeToo het beginsel 'onschuldig zonder bewijs van het tegendeel' niet respecteren en er soms zelfs van uitgaan dat een man hoogstwaarschijnlijk schuldig is zodra een vrouw zegt dat hij dat is.[40][41] Bijgevolg zou een persoon (bijna altijd een man) willekeurig beschuldigd en door de publieke opinie veroordeeld kunnen worden zonder dat deze zich heeft kunnen verdedigen. Critici menen dat #MeToo daardoor het karakter van een trial by media en heksenjacht dreigt aan te nemen.[42][43] Voor publiekelijk beschuldigden zou een aanzienlijk risico bestaan op buitenproportionele schade en schande, van het ruïneren van een carrière tot aan zelfmoord toe.[44]

Om de kans om publiek beschuldigd te worden te verminderen zouden hogergeplaatsten minder geneigd zijn te overleggen en samen te zijn met vrouwelijke collega's, het zogenaamde Pence-effect. Dit vermindert de carrièremogelijkheden van vrouwen.[45]

In #MeToo-berichten en de reacties daarop zou het onderscheid tussen verkrachting, aanranding, intimidatie, lastig vallen en flirten worden genegeerd. Hiermee zou de deur worden opengezet naar een nieuw puritanisme en naar het opsluiten van de vrouw in de rol van weerloze kindvrouw.[46][47]

De van #MeToo uitgegane impuls zou op een sociale-mediacircus zijn uitgelopen waarin alles draait om het uiten en doorgeven van woede en verontwaardiging,[48][49] sommige slachtoffers opnieuw getraumatiseerd worden[50][51][52][53] en gevallen van ernstig misbruik ondergesneeuwd raken. Zo zou bovendien een feministische slachtoffercultus bevorderd worden die strijdig is met het idee van emancipatie.[54]

De #MeToo-beweging en het daardoor gevoede idee van het ‘mannelijk roofdier’ zouden gebruikt worden voor het doordrijven van een feministische politieke agenda (bv. het invoeren van vrouwenquota in organisaties). [55]