Mergelland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zicht op Eys

Het Mergelland (soms ook Krijtland genoemd) is een gedeelte van Nederlands Zuid-Limburg dat zijn naam ontleend aan de aanwezigheid van mergel en dat bekend is vanwege het heuvellandschap, het aanwezige natuurschoon en een aantal pittoreske dorpen en gehuchten.

Ligging[bewerken]

Het Mergelland valt volgens sommige definities min of meer samen met het Zuid-Limburgse Heuvelland, hoewel de laatste benaming meestal voor een ruimer gebied wordt gebruikt. Het Mergelland wordt globaal begrensd door de rijkswegen A2, A79 en A76, en de grens met België. Het Plateau van Margraten vormt de kern van het Mergelland, omgeven door de rivierdalen van de Maas en de Geul, en doorsneden door het dal van de Gulp en diverse droogdalen. Ten zuiden van het Mergelland bevindt zich de Belgische Voerstreek.

Geologie[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Krijt-lösslandschap voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Mergel[bewerken]

De naam Mergelland verwijst naar de Limburgse mergel (eigenlijk: krijtgesteente), die in dit gebied dicht aan de oppervlakte ligt en op sommige plaatsen aan de oppervlakte treedt. Door de ondergrondse mergelwinning zijn veel mergelgroeven ontstaan, die als de "mergelgrotten" van Limburg bekendheid kregen. Bekende grotten zijn de Gemeentegrot, de Fluweelengrot, de Romeinse Katakomben, de Sibbergroeve en de Geulhemmergroeve, alle in de gemeente Valkenburg aan de Geul gelegen. In zuidelijke richting verdwijnt de aanwezigheid van mergel geheel terwijl in noordelijke richting de mergel alleen op grotere diepte aanwezig is.

Natuur[bewerken]

De Natura 2000-gebieden Bemelerberg & Schiepersberg, Geuldal, Savelsbos en Noorbeemden & Hoogbos zijn onderdeel van het Mergelland. Andere belangrijke natuurgebieden zijn het Schaelsbergerbos, het Biebosch, het Sint-Jansbosch, het Gerendal, het Gulpdal, de Gulperberg, het Kolmonderbosch, het Onderste Bosch, het Bovenste Bosch, het Vijlenerbos en de Vaalserberg.

Het landschap in het Zuid-Limburgse heuvelland wordt gekenmerkt door een afwisseling van akkers, weilanden en boomgaarden. Het traditionele coulisselandschap met hoogstamfruitbomen en hagen dreigde door de rationalisatie in de landbouw te verdwijnen, maar wordt de laatste jaren krachtig beschermd (onder anderen door nieuwe aanplant door het IKL Limburg).

Bijzondere planten die in het Mergelland voorkomen zijn bijvoorbeeld het zinkviooltje en de maretak. In het Gerendal bij Scheulder zijn tientallen lokale orchideeënsoorten samengebracht in een orchideeëntuin. Er bestaat een schapenras dat vernoemd is naar deze streek, het Mergellandschaap.

Toerisme[bewerken]

Het Mergelland is een belangrijke toeristische regio. Vooral Valkenburg is vanouds een trekpleister met een groot aanbod aan toeristische attracties, een kuuroord, een casino, hotels, cafés en restaurants. Maar ook Gulpen, Epen en Vaals zijn toeristische centra van betekenis. In de hele regio zijn hotels, pensions, vakantieparken, kampeerboerderijen en campings vertegenwoordigd. Maastricht wordt meestal niet tot het Mergelland gerekend, maar vervult een ondersteunende rol voor het toerisme in het gebied.

Het Mergelland staat niet alleen bekend vanwege het natuurschoon, maar ook vanwege het grote aantal rijksmonumenten en beschermde dorpsgezichten. In veel dorpen en gehuchten zijn historische kerken, kastelen, kasteelboerderijen, carréboerderijen, watermolens en vakwerkhuizen te vinden. Typisch Limburgs zijn de wegkruizen, die langs veel veldwegen (soms holle wegen) te vinden zijn.

Door de ANWB is in Zuid-Limburg de Mergellandroute uitgezet, die zowel per auto of motor als per fiets kan worden afgelegd. De route voert langs de mooiste landschappen en dorpsgezichten, en vermijdt waar mogelijk de drukste wegen.

Het Krijtlandpad is een populaire wandelroute door het Mergelland, terwijl ook het Pieterpad en het Pelgrimspad delen van het gebied doorkruisen.

Al in 1911 vestigde Eli Heimans de aandacht op het gebied rond Epen in het boekje Uit ons Krijtland, waarin hij op luchtige wijze de natuur en de geologie van het gebied bespreekt. Het diende indertijd veel zomergasten als gids bij hun verblijf.

Zie ook[bewerken]