Middelburg (Zeeland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Middelburg
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Middelburg Wapen van Middelburg
(Details) (Details)
Middelburg (Zeeland)
Middelburg (Zeeland)
Situering
Provincie Zeeland
Gemeente Middelburg
Coördinaten 51° 30' NB, 3° 37' OL
Algemeen
Oppervlakte 53,05 km²
Inwoners (1-1-2011) 39.695
Overig
Postcode 4330-4338
Netnummer 0118
Belangrijke verkeersaders N57, A58, NS Zeeuwse Lijn
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Middelburg in 1652 door J. Blaeu
Topografische kaart van Middelburg (stad), maart 2014

Middelburg (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is de hoofdplaats van en het dominerend onderdeel binnen de gelijknamige gemeente, die ligt op het voormalige eiland Walcheren. De stad Middelburg telde op 1 januari 2011 39.695 inwoners, de gemeente telt 47.669 inwoners (1 november 2013.[1] Middelburg is het beginpunt van de N57 en ligt aan de A58 en de spoorlijn Vlissingen-Roosendaal. De stad wordt doorsneden door het Kanaal door Walcheren.

Geschiedenis[bewerken]

Middeleeuwen[bewerken]

Middelburg moet rond het midden van de 9e eeuw zijn ontstaan, want bij archeologische opgravingen van na de verwoesting van 1940 (zie onder), zijn gebruiksvoorwerpen uit die periode gevonden. De naam vindt zijn oorsprong in het zijn van de middelste burcht op Walcheren. De burcht lag tussen de Duinburcht (Domburg) en de Zuidburcht (Souburg). Rond die tijd bevond zich er een ringwalburg, die of als verdediging tegen de Vikingen bedoeld was, of juist gebouwd werd door de Viking-koning Harald zelf, die in 841 van keizer Lotharius I Walcheren in leen kreeg. Middelburg lag aan de rivier de Arne die tussen 1266 en 1301 werd afgedamd.

Rond 1125 werd een abdij gesticht. Deze omvatte onder meer twee kerken, de 14e-eeuwse Koorkerk en de 15e-eeuwse Nieuwe Kerk. Vermoedelijk ligt graaf Willem II, de vader van Floris V, in de Koorkerk begraven. In 1217 kreeg Middelburg stadsrechten van graaf Willem I van Holland en van gravin Johanna van Vlaanderen. In 1432 en 1492 vonden in Middelburg grote stadsbranden plaats. De in de middeleeuwen gebouwde Westmonsterkerk (op de Markt) en Noordmonsterkerk (op het huidige Hofplein) zijn respectievelijk in de 16e en 19e eeuw gesloopt.

Aanvankelijk was de ten oosten van de stad gelegen zeearm het Sloe nog bevaarbaar. Hierdoor kon Middelburg een welvarende handelsstad worden, de belangrijkste van de Republiek na Amsterdam. Zowel de VOC als de WIC hadden er een zogeheten "Kamer". Veel Engelse en Franse schepen deden de Middelburgse haven aan. De namen van straten en oude huizen verwijzen vaak naar het buitenland.

16e en 17e eeuw[bewerken]

Bij de kerkelijke herindeling van de Nederlanden op last van Filips II in 1559 werd Middelburg zetel van een bisschop. Het bisdom Middelburg heeft echter maar korte tijd bestaan.

In tegenstelling tot veel andere Zeeuwse plaatsen koos Middelburg na de inname van Den Briel in 1572 (evenals Amsterdam) voor de kant van de Spanjaarden, maar na een lang beleg door de geuzen moest de stad zich in februari 1574 bij de Prins aansluiten. Nadat de Staten-Generaal van de Nederlanden zich, in 1583, in de Noordelijke Nederlanden hadden gevestigd, kwamen zij aanvankelijk in Middelburg bijeen. Vanaf 1585 werd Den Haag de vergaderplaats.

Middelburg was tot het einde van de 16e eeuw de grootste koopliedenstad van de Noordelijke Nederlanden en tot en met het derde kwart van de 17e eeuw de, op vier na, grootste stad (meer inwoners dan Den Haag en Utrecht) van het land. Tot het laatste kwart van de 17e eeuw was Middelburg de op één na grootste havenstad van de Republiek. Als VOC-stad had Middelburg (Kamer van Zeeland) half zoveel macht als Amsterdam; Middelburg was echter even belangrijk als de andere vier VOC-steden Delft, Enkhuizen, Hoorn en Rotterdam bij elkaar.

Middelburg speelde een belangrijke rol in de 17e- en 18e-eeuwse slavenhandel.

18e en 19e eeuw[bewerken]

Middelburg had rond 1700 ongeveer 30.000 inwoners, en was daarmee de vijfde stad van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In 1795 had Middelburg ongeveer evenveel inwoners als Haarlem en Groningen en was met 20.146 inwoners (na de reeds genoemde steden en Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Leiden) nog de achtste stad van wat nu Nederland is.

De positie van Middelburg werd ondergraven door de Vierde Engelse Oorlog van 1780-1784 en de kort daarop volgende bezetting door het Frankrijk van Napoleon. Een ander probleem was dat het Sloe en het kanaal van Welzinge (dat aansloot op het oude Havenkanaal) steeds meer verzandden, waardoor de Middelburgse haven slechter bereikbaar werd. In 1817 werd een nieuw Havenkanaal in de richting van Veere geopend. Eind 19e eeuw werd in het natuurgebied Oranjezon een waterwinkanaal gegraven voor Middelburg.

20e eeuw[bewerken]

Op 24 april 1918 werd in deze stad de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) opgericht.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

In de Tweede Wereldoorlog heeft Middelburg, en Walcheren als geheel, zeer te lijden gehad. De binnenstad raakte zwaar beschadigd door de gevolgen van het bombardement op Middelburg van 17 mei 1940. Een groot deel van de binnenstad werd - vooral door de brand die het bombardement veroorzaakte - zwaar getroffen. Enkele historische gebouwen, waaronder het Stadhuis en het Abdijcomplex, werden voor een groot deel verwoest. Daarnaast veranderden rond 600 panden (grotendeels monumenten) in puin - vergelijkbaar met Rotterdam, maar er vielen 'slechts' 22 doden vanwege een evacuatie. De stad was niet inbegrepen bij de overgave aan de Duitsers van 15 mei, en er bevonden zich nog Franse troepen[2].

Nog in de oorlog begon Middelburg met de herbouw van de stad, waarbij de Markt werd verkleind en een deel van het oude stratenpatroon werd gewijzigd. In oktober 1944 kwam Middelburg, behalve de binnenstad, onder water te staan als gevolg van de inundatie van Walcheren door de geallieerden. Tijdens de daarop volgende gevechten in november 1944 werd Middelburg nogmaals zwaar beschoten van 1 tot 6 november. Op 6 november werd Middelburg bevrijd.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Verdwenen straatnamen in Middelburg

Oorlogsslachtoffers[bewerken]

De gemeente heeft een inventarislijst gepubliceerd[3] van alle slachtoffers van de oorlog.

Middelburgse oorlogsslachtoffers
* Slachtoffers beschietingen 93
* Verzetsslachtoffers 28
* Omgekomen dwangarbeiders 18
* Joodse slachtoffers 50
* TOTAAL 189


Yad Vashem heeft tot aan oktober 2013 één inwoner van de stad, Els (Ottilie) Kloevekorn, een Duitse, onderscheiden wegens het redden van 7 Joden[4].

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Strijd in Zeeland

Architectuur en monumenten[bewerken]

De Abdij van Middelburg heeft een bijna 91 meter hoge toren, grenzend aan de Nieuwe Kerk en de Koorkerk, die de Lange Jan genoemd wordt en voor velen het symbool van Middelburg is. In de Nieuwe Kerk bevindt zich het marmeren graf van de Zeeuwse zeehelden Cornelis en Johan Evertsen. In de nabijheid van de Abdij staat de 15e-eeuwse Munttoren. Het Abdijcomplex huisvest nu onder meer het Provinciehuis en het Zeeuws Museum.

De oudste delen van het, tegenwoordig als universiteitsgebouw in gebruik zijnde, laatgotische Stadhuis aan de Markt dateren uit 1458. Acht leden van de Zuid-Nederlandse architectenfamilie Keldermans werkten hieraan mee. In de gevel bevinden zich beelden van de graven en gravinnen die over Zeeland geregeerd hebben. Naast het Stadhuis en de Abdij zijn enkele andere bekende monumentenpanden de Sint Jorisdoelen, het Van de Perrehuis (waarin thans gevestigd het Zeeuws Archief) en Huize 's-Hertogenbosch.

Ooit had - van de Nederlandse steden - Middelburg, na Amsterdam, de meeste historische gebouwen, daarna was het lange tijd, na Amsterdam en Maastricht, de derde monumentenstad. Ondanks de gevolgen van de oorlog (vernietiging van enkele honderden monumenten) en de sloop van veel oude panden in de jaren vijftig en zestig, is Middelburg met ruim 1100 rijksmonumenten de zevende monumentenstad van Nederland. De steden met de meeste rijksmonumenten zijn Amsterdam, Maastricht, Utrecht, Leiden, Den Haag en Haarlem. Aan het begin van de jaren zeventig kreeg de restauratie van monumenten een impuls. In het internationale monumentenjaar 1975 werd Middelburg uitgeroepen als een van de voorbeeldsteden.

Heden[bewerken]

Het stationsgebied langs het Kanaal door Walcheren heeft sinds 2000 een gedaanteverwisseling ondergaan. Er werd een nieuw busstation aangelegd en in 2004 openden hier het nieuwe Stadskantoor van de gemeente Middelburg en het kantoor van Waterschap Zeeuwse Eilanden hun deuren, in 2005 gevolgd door het kantoor van de Directie Zeeland van Rijkswaterstaat.

Eind 2004 en begin 2005 kwam Middelburg in het nieuws door problemen met de bouwput voor een nieuwe schouwburg annex bioscoop ("A-Theater") met parkeergarage in het centrum. De damwand van de bouwput bleek te lekken waardoor grondwater werd onttrokken aan de omgeving en huizen verzakten. Om ongelukken te voorkomen werd de bouwput op 3 maart 2005 onder water gezet. Sindsdien wordt naar een oplossing gezocht.

De gemeente Middelburg wil de komende jaren zo'n 400 woningen per jaar bouwen, met name in de nieuwbouwwijken Veersepoort, Mortiere en Essenvelt, alsmede op het voormalige Arduin-terrein. Ook wordt er gebouwd in de bestaande stad zoals Park Veldzicht met kantoren en woningen. Op de vroegere locatie van Miniatuur Walcheren is nu een park (Park Molenwater), de gemeente denkt ook aan woningen of een theater.

In de wijk Mortiere is het amusementspark ZEP gerealiseerd, met een megadisco, het museum Voetbal Experience en het in 2009 verplaatste Miniatuur Walcheren (nu Mini Mundi), een miniatuurstad. Er is al een bedrijventerrein en er komt een regionaal opleidingencentrum (ROC). Ten zuiden hiervan is een woonboulevard in ontwikkeling. Aan de zuidwestzijde van Middelburg worden naast de kazerne van Stadsgewestelijke brandweer, een moskee en een nieuw gebouw van het Leger des Heils gebouwd.

Wijken[bewerken]

De gemeente Middelburg, met 47.660 inwoners (1 januari 2014, bron: CBS), telt elf wijken. Hiertoe behoren ook de kernen Arnemuiden, Nieuw- en Sint Joosland en Sint Laurens.

Het aantal inwoners per wijk van de stad Middelburg op 1 januari 2011:[1]

Middelburg 39.695
* Dauwendaele 6406
* Klarenbeek / Veerse Poort 3822
* Nieuw Middelburg 3616
* Zuid 7456
* Binnenstad / Ramsburg 6706
* Griffioen 2969
* Mortiere 1646
* Stromenwijk / 't Zand 7074
Nuvola single chevron right.svg Zie ook Wijken en buurten in Middelburg

Bezienswaardigheden[bewerken]

De stad Middelburg zelf is een beschermd stadsgezicht, alsmede het gebied van de Noordweg, en is daarmee één van de zeventien Beschermde stads- en dorpsgezichten in Zeeland. Zie ook Lijst van rijksmonumenten in Middelburg (gemeente).

Molens[bewerken]

In de stad staat een aantal korenmolens, te weten:

Economie[bewerken]

In Middelburg zijn meer dan 4.500 ondernemingen gevestigd met totaal meer dan 45.500 arbeidsplaatsen in Middelburg. Daarmee is Middelburg, op Terneuzen na, de "ondernemendste" stad van Zeeland. Daarnaast werken er relatief veel mensen bij de overheid of in het onderwijs en heeft de stad het grootste winkelaanbod van Zeeland. Doordat een kwart van de omzet van de winkels voor rekening van de toeristen komt, heeft de stad veel winkels in verhouding tot het aantal inwoners van de stad.

De overheid is een belangrijke werkgever in de provinciehoofdstad Middelburg. Naast het provinciebestuur zijn er in de stad ook een vestiging van Rijkswaterstaat, de Rechtbank Middelburg en de gevangenis Torentijd.

Markten[bewerken]

De warenmarkt vindt op donderdag plaats op de markt van 09.00-16.30 uur en is de grootste markt van Zeeland.

Cultuur en kunst[bewerken]

Culturele instellingen[bewerken]

Theaters en concertzalen[bewerken]

  • Cultureel centrum De Spot
  • Schouwburg
  • Concertzaal Zeeland
  • Spiegeltheater
  • Minitheater
  • Filmtheater Schuttershof

Evenementen[bewerken]

  • Koninginnenacht
  • Koninginnedag
  • Jazzfestival, tijdens het pinksterweekend
  • Middelburg Vól-koren, begin juni
  • Braderie in juni
  • Zonnebootrace in juni
  • Brassbandfestival in juni
  • Smaek van Zeêland, eind juni
  • Eerste folkloristische dag in juli
  • Southpark Festival in juli
  • City of Dance Middelburg XXL, eind juni
  • Mosselfeesten, eind juni
  • DeMiddelburgsekermis, eerste week augustus
  • Tweede folkloristische dag, augustus
  • Nazomerfestival, begin september
  • Nacht van de Nacht, oktober
  • Kerstnacht
  • Middelburgwinterstaed

Onderwijs[bewerken]

Naast de reguliere instellingen op het gebied van lager, middelbaar en beroepsonderwijs, kreeg Middelburg in 2004 een vorm van universitair onderwijs. In dat jaar werd de 'Roosevelt Academy' opgericht, sinds 2013 beter bekend als 'University College Roosevelt' (UCR). UCR is een University College dat een driejarige bachelorprogramma aanbiedt in "liberal arts and sciences", met vakken op het gebied van sociale, exacte en geesteswetenschappen. UCR is gevestigd in het oude stadhuis van de stad. Het college werd opgericht op initiatief van professor Hans Adriaansens, door de Universiteit Utrecht in samenwerking met de Hogeschool Zeeland. Jaarlijks worden maximaal 200 nieuwe studenten toegelaten op basis van een strenge selectie. Alle 600 studenten van UCR wonen op de "city campus" in Middelburg. Ongeveer 65% van de studenten aan UCR hebben de Nederlandse nationaliteit, terwijl de overige 35% van over de hele wereld komt.

Daarnaast is sinds 1986 in Middelburg het Roosevelt Study Center gevestigd, een gespecialiseerd onderzoeksinstituut op het gebied van de Amerikanistiek.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Middelburg wordt in beide richtingen twee maal per uur ontsloten per trein. Middelburg is tevens het centrale knooppunt voor ongeveer twaalf busdiensten op Walcheren, waaronder twee buslijnen die het station niet aandoen. Er zijn gemeentelijke plannen voor het aanleggen van sneltramverbindingen naar Vlissingen en andere delen van Walcheren. In de eerste decennia van de 20e eeuw bestonden er ook al tramverbindingen in dit deel van Nederland, waaronder de Stoomtram Walcheren.

Sport[bewerken]

Middelburg heeft een eigen tafeltennisvereniging: TTC Middelburg. TTC Middelburg is ontstaan uit een fusie van de tafeltennisverenigingen 't Zand en Middelburg Zuid. Voor de fusie werd 't Zand in 2000 landskampioen bij de heren. De voorloper van de voetbalvereniging Zeelandia Middelburg, "vv Middelburg", werd in 1969 zondagamateurkampioen. De wedstrijd om de algehele amateurtitel werd verloren van VVOG uit Harderwijk.

In 2010 eindigde de derde etappe van de Ronde van Italië in Middelburg, gewonnen door Wouter Weylandt. In 2011 verongelukte Weylandt, reden voor de gemeente Middelburg hem te eren met een monument.[5]

Lokale omroep[bewerken]

De lokale omroep van de gemeente Middelburg is sinds 2013 W-FM, wat staat voor Walcheren FM

Geboren in Middelburg[bewerken]

Voor 1870[bewerken]

na 1870[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Noot