Minoïsche uitbarsting

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Satellietbeeld van Thera, 21 november 2000. In het westen en noordwesten zijn instromingsplaatsen van de zee goed zichtbaar

De Minoïsche uitbarsting is een enorme vulkaanuitbarsting die zich in de Minoïsche tijd op Thera heeft voorgedaan. Dendrochronologisch en ander onderzoek situeert deze gebeurtenis tussen 1650 en 1600 v.Chr.[1] De eruptie was met een vulkanische-explosiviteitsindex van 6 of 7 (dense-rock equivalent = 60 km³) een van de grootste vulkaangebeurtenissen op Aarde die ooit in de geschiedenis zijn vastgesteld.[2][3][4] Daarbij werd dusdanig veel lava uitgespuwd dat de oude stad Akrotiri onder 50 meter puimsteen verdween. De vulkaan, die het centrale deel van het eiland vormde, zakte toen ook in zee en veroorzaakte een tsunami van 28 meter die een enorme verwoesting op Kreta moet hebben veroorzaakt. Waarschijnlijk is deze ramp echter niet de hoofdoorzaak geweest van de ondergang van de Minoïsche beschaving. Het definitieve einde van die beschaving kwam namelijk pas zo'n tweehonderd jaar later, toen zij reeds aanmerkelijk verzwakt was en door de Myceners onder de voet werd gelopen.

Vergelijking met de uitbarsting van de Krakatau[bewerken]

De enige uitbarsting van dit formaat waarmee die van Thera vergelijkbaar is, was die van de Krakatau in 1883. Men hoorde de explosie tot op zo'n 5.000 km afstand. Stenen en puin vlogen meer dan 30 km hoog de lucht in en bedekten het tropisch woud op naburige eilanden volledig. Daarna bedekte het fijnstof het grootste deel van het aardoppervlak. In het toenmalige Batavia, 160 km verderop, was de hemel meerdere dagen volledig verduisterd. De aardkorst verdween, net als bij Thera, in de gapende afgrond onder de zeespiegel en er vormde zich een gat van zo'n 300 meter diepte, waar vervolgens de zee instroomde. Dit gebeuren veroorzaakte een tsunami die aan 36.000 mensen het leven kostte.

Verwoestingen[bewerken]

Door de uitbarsting werden de havens van Santorini en Kreta vernield, samen met de handelsvloot zelf, de ruggengraat van de Minoïsche economie. De cruciale aanlegplaats op Santorini die in dit systeem de draaischijf vormde, was daarna zo goed als helemaal van de kaart geveegd, en onbruikbaar geworden. Toch zijn er tekenen van pogingen tot heropleving, al ging het daarna in het algemeen bergafwaarts met de conjunctuur.[5]

Vulkanische kraters op Santorini vandaag

Volgens schattingen was de explosie van Santorini veel sterker dan die van de Krakatau. De dichtbevolkte noordkust van Kreta bevond zich op amper 140 km afstand van het epicentrum. Van het eiland Santorini, dat voorheen ongeveer een ronde schijf vormde met een 1200 m hoge centrale vulkaan, bleven amper nog twee randsikkels met brokken over. Op de noordkust van Kreta is de enige herinnering aan de zondvloed een laag puimsteen boven de ruïnes van Knossos. Ook in de ruïnes van Kato Zakros op de oostkust is puimsteen teruggevonden, al was het paleis daar door het vuur vernield.[6] Archeologen vonden tal van aarden en stenen vazen, faience, gereedschap en bronsingots en kleitabletten in het paleis, maar geen spoor van edele metalen of zilver, noch resten van menselijke slachtoffers. Het lijkt erop dat de inwoners op Kreta de catastrofe hebben voelen aankomen en op voorhand met hun kostbaarste bezittingen gevlucht zijn. Lichte aardschokken gaan vaak aan de zwaardere vooraf en kunnen dan brand veroorzaken waar olielampjes en haarden branden. Na de ramp is vooral de oostkust van Kreta lange tijd onbewoond gebleven. Men houdt rekening met de hoofdrichting van de wind, die op deze plaats vooral giftig chloorgas aanvoerde vanuit de nasissende onderzeese vulkaanmond.

Klimatologisch effect[bewerken]

Hydrogeologist Philip La Moreaux bevestigde in 1995 dat de eruptie significante klimatologische veranderingen teweegbracht in het oostelijke gedeelte van de Middellandse Zeeregio, de Egeïsche Zee en in een groot deel van het Noordelijke halfrond,[7] maar dit werd een jaar later stellig weersproken door de vulkanoloog David Pyle. [8]

Rond de periode van de middels C14-datering vastgestelde eruptietijd zijn er aanwijzingen voor een belangrijke klimatologische gebeurtenis op het noordelijke halfrond. Daarbij is er een mislukte oogst in China, zowel als een verschil in groeiringen zoals aangehaald: Pinus aristata uit Californië; eiken van Ierland, Engeland, en Duitsland; en andere bomen in Zweden. De boomringen dateren heel nauwkeurig de gebeurtenis op het jaar 1628 v.Chr.[9][10]

Chinese optekeningen[bewerken]

Een vulkanische winter na een eruptie in de late 17e eeuw v.Chr. wordt door sommige onderzoekers als oorzaak gezien van de Chinese optekeningen in negatieve zin, die tot de instorting van de Xia-dynastie leidden. Volgens de Bamboe Annalen vonden de val van deze dynastie en de opkomst van de Shang-dynastie rond 1618 v.Chr. plaats en gingen deze vergezeld van "gele mist, een vale zon, dan drie zonnen, vorst in juli, hongersnood en het kwijnen van alle vijf de graangewassen".[11]

Noten[bewerken]

  1. Hardy DA, "Thera and the Aegean World III", Volume III—Chronology (Proceedings of the Third International Congress, Hardy DA, editor), 1989 Geraadpleegd op 2008.
  2. Oppenheimer, Clive (2003). Climatic, environmental and human consequences of the largest known historic eruption: Tambora volcano (Indonesia) 1815. Progress in Physical Geography 27 (2): 230–259 . DOI:10.1191/0309133303pp379ra.
  3. McCoy, FW, & Dunn, SE (2002). "Modelling the Climatic Effects of the LBA Eruption of Thera: New Calculations of Tephra Volumes May Suggest a Significantly Larger Eruption than Previously Reported". Chapman Conference on Volcanism and the Earth's Atmosphere. Thera, Greece: American Geographical Union. http://www.agu.org/meetings/cc02babstracts/McCoy.pdf. Retrieved 2007-05-29.
  4. Sigurdsson H, Carey, S, Alexandri M, Vougioukalakis G, Croff K, Roman C, Sakellariou D, Anagnostou C, Rousakis G, Ioakim C, Gogou A, Ballas D, Misaridis T, & Nomikou P (2006). Marine Investigations of Greece's Santorini Volcanic Field. Eos 87 (34): 337–348 . DOI:10.1029/2006EO340001.
  5. Les Grands Tournants de l'Histoire - I Les Mondes Antiques, pp. 35-38
  6. Les Grands Tournants de l'Histoire - I Les Mondes Antiques, p. 37
  7. LaMoreaux, PE (1995). Worldwide environmental impacts from the eruption of Thera. Environmental Geology 26 (3): 172–181 . DOI:10.1007/BF00768739.
  8. Pyle, DM (1997). The global impact of the Minoan eruption of Santorini, Greece. Environmental Geology 30 (1/2): 59–61 . DOI:10.1007/s002540050132.
  9. ">Baillie, MGL. Irish Tree Rings and an Event in 1628 BC. The Thera Foundation (1989) Geraadpleegd op 2007-03-10
  10. ">Grudd, H, Briffa, KR, Gunnarson, BE, & Linderholm, HW (2000). Swedish tree rings provide new evidence in support of a major, widespread environmental disruption in 1628 BC. Geophysical Research Letters 27 (18): 2957–2960 . DOI:10.1029/1999GL010852.
  11. Foster, KP, Ritner, RK, and Foster, BR (1996). Texts, Storms, and the Thera Eruption. Journal of Near Eastern Studies 55 (1): 1–14 . DOI:10.1086/373781.

Literatuur[bewerken]

  • Bonet, Melchior Christian, S.G.F. Brandon, Les Grands Tournants de l'Histoire - I Les Mondes Antiques, Librairie Jules Tallandier, Parijs, 1970
  • Bietak, M (2004). Review—'A Test of Time' by S.W. Manning (1999). Bibliotheca Orientalis 61: 199–222 . Geraadpleegd op 2008-04-21.
  • Callender, G, The Minoans and the Mycenaeans: Aegean Society in the Bronze Age, Oxford University Press, 1999 ISBN 0-19-551028-3.
  • Forsyth, PY, Thera in the Bronze Age, Peter Lang Publishing, 1997 ISBN 0-8204-4889-3.
  • Friedrich, WL, Fire in the Sea, the Santorini Volcano: Natural History and the Legend of Atlantis, Cambridge University Press, 1999 ISBN 0-521-65290-1.
  • Warren PM, Timelines: Studies in Honour of Manfred Bietak (Orientalia Lovaniensia Analecta 149), Peeters, Louvain-la-Neuve, Belgium, 2006, “The date of the Thera eruption”, p. 2: 305–321 ISBN 90-429-1730-X.

Externe links[bewerken]