Mithras

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Romeinse sculptuur (3e eeuw n. Chr.) van Mithras die een stier slacht. In elk mithraeum (Mithraïstische tempel) nam deze afbeelding een centrale plaats in.
Een fresco met Mithras en de witte stier

Mithras (Oudgrieks: Μίθρας / Míthras) was de god van het mithraïsme, een officiële godsdienst in het Romeinse Rijk, vooral populair bij Romeinse soldaten.

Mithrascultus[bewerken]

De Mithrascultus, met zijn mystieke vormen van astrologie en zonnecultus (Mithras werd wel Sol Invictus, de onoverwinnelijke zon, genoemd), maakte gebruik van donkere, onderaardse, met wierook gevulde ruimten als mysterieuze vergaderruimten en hield initiatierites om nieuwe volgelingen in te wijden in de geheimen van de leer.

Het mithraïsme was een geduchte rivaal van het in opkomst zijnde christendom. De keizer Iulianus Apostata probeerde nog om de cultus in ere te herstellen, maar in de 4e en 5e eeuw werd de cultus verboden en verdrongen door het zegevierende christendom. Het hoofddeksel van Mithras werd door de Romeinen een mitra of mijter genoemd.

Mithras was mogelijk gebaseerd op de Oud-Perzische god Mithra die ook een belangrijke rol speelde als goddelijk wezen in het Zoroastrisme, en die eerder ook als Mitra naast Varuna, Agni en Indra voorkwam in het pantheon van de Indo-Ariërs die zich op de Vedische traditie beriepen.

België[bewerken]

In Tienen werd in 1998 een mithraeum of "Taurobolium" ontdekt, het eerste in de Benelux. Het was gelegen aan de rand van de nederzetting, in de pottenbakkerswijk. Het was in de Gallo-Romeinse periode rond het midden van de 3e eeuw opgericht in vakwerk. Om de grot van Mithras na te bootsen was het gebouw gedeeltelijk tot zo'n 1,20 m uitgegraven in de grond. Tullius, zoon van Spurius, wijdde er een bronzen votiefplaatje aan de onoverwinnelijke god Mithras.

Naast het cultusgebouw troffen archeologen rituele kuilen met slangenvaten, wierookkelken, olielampjes en talloze wijnbekers. Er waren ook overblijfselen van offerdieren (kippen) wat op rituele feestmalen tijdens de inwijdingsriten wijst. Deze cultus was uitsluitend voor mannen toegankelijk en vooral bij Romeinse soldaten populair.

Nederland[bewerken]

Ook in Nederland had Mithras zijn heiligdommen, zoals de tempel onder de (nu hervormde) kerk van Elst of de site in het Limburgse Helden. Een van de belangrijkste cultuurcentra moet zich bevonden hebben op de Hunerberg bij Nijmegen, waar tussen 70 en 104 nC een volledig legioen was gevestigd, het Legio X Gemina. Geen enkele Mithrastempel overleefde het christendom, maar in Museumpark Orientalis in Heilig Landstichting staat een replica van een Mithrastempel. Op de gewelfde zoldering staan, zoals dat hoorde, de twaalf sterrenbeelden geschilderd.

Andere betekenis[bewerken]

Mithras is ook een vrijmetselaarsloge in Gent die deel uitmaakt van de Grootloge van België.

Referenties & verder lezen[bewerken]