Mithra

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Mithras)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Reliëf met Mithra (rechts met Frygische muts en stralenkrans) en koning Antiochus XIII Asiaticus van Syrië

Mithra (Oud-Perzisch: میترا Mithra; Indiaas: Mitra; Grieks: Mithras) was een Indo-Iraanse god waarvan de verering wellicht teruggaat tot de tweede helft van het 2e millennium v.Chr. Hij gold als belangrijke hemelgod die verbonden werd met licht, het goede en afspraken. Zijn naam betekent vermoedelijk zoiets als 'verdrag' of 'bemiddelaar'.

De datering is waarschijnlijk, omdat de god voor het eerst wordt vermeld in de Indiase Rig-Veda (3.59) en een Hettitische overeenkomst tussen een Hettitische en een Mitannische koning uit circa 1380 v.Chr. In de Perzische traditie stammen de vroegste bewaard gebleven bronnen uit de 8e eeuw v.Chr. Hij maakte deel ook uit van de Perzische godsdienst na de hervormingen van Zarathustra (Zoroaster), maar dat was in een beperkte mate want Zoroaster had aan de polytheïstische godsdienst een einde gemaakt waardoor de verering van Mithra sterk afnam.

Mithra gold als de handlanger van het opperwezen die de kosmische orde bewaarde, bij de Indiërs Varuna, bij de Perzen Ahura Mazda, god van het licht en het goede, wiens krachten streden tegen de kwade krachten. Ook zorgde Mithra, zo geloofde men, voor communicatie tussen de mensen en de goden. Hij werd tevens geassocieerd met licht en zodoende met de zon. Omdat hij zodoende alles kon waarnemen en vernemen, was hij de god van de eed en het contract. Mithra werd door koningen gezien als hun beschermer. Met de uitbreiding van het Perzische Rijk in de 5e eeuw v.Chr. werd ook de cultus van Mithra verbreid tot in Anatolië. Verering vond plaats in grotten. Zelfs als het niet mogelijk was door de bouw van de streek, trok men gebouwen op uit de grond die leken op grotten. Dit alles heeft te maken met de inhoud van de cultus en één van zijn belangrijktste beelden.

Via Cilicië, een Anatolische regio, raakte de verering van Mithra bekend bij Grieken en Romeinen in de 2e en 1e eeuw v.Chr. Zijn naam werd gehelleniseerd tot Mithras. In navolging van de Mithridatische oorlogen raakte de cultus bekend en verspreid in Rome. Het mithraïsme onderging een paar inhoudelijke veranderingen. Zo ontstond er een mysteriecultus die vooral in de eeuwen na Christus populair werd. De cultische rituelen en verschillende vormen van inwijding vonden plaats in grotten of in onderaardse tempels, mithraea. Uiteindelijk raakte dit mithraïsme echter in verdringing door het christendom, waarmee het overeenkomsten vertoont.

In Europa zijn er heel wat mithraea te vinden die wijzen op de aanwezigheid van de Mithrascultus in een bepaald gebied. Zelfs al zijn er geen grotten te vinden, bepaalde archeologische vondsten (wierookkelken, olielampen, botjes van offers) duiden op de verering van Mithras in het gebied. In Tienen, (België) werd er in 1998 een opgraving gedaan waarbij er een deel van een Mithraeum werd ontdekt. Naast het Mithraeum vond men ook benodigdheden die typisch zijn voor deze mysteriecultus. De meest concrete archeologische ontdekking was toch een naamplaatje waar in de inscriptie Mithras zeer expliciet vermeld was.

Bronnen[bewerken]

  • Walter Burkert, Ancient Mystery Cults, Harvard University Press (1987).
  • Antonía Tripolitis, Religions of the Hellenistic-Roman Age, Wm. B. Eerdmans Publishing Company (2001).
  • Bremmer, Initiation into the Mysteries of the Ancient World, De Gruyter (2014).

Zie ook[bewerken]