Mtscheta (gemeente)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Mtscheta
მცხეთის მუნიციპალიტეტი
Gemeente in Georgië Vlag van Georgië
Vlag van Mtscheta
Wapen van Mtscheta
Kaart van Mtscheta
Situering
Regio Mtscheta-Mtianeti
Coördinaten 41°51'0,0"NB, 44°43'0,1"OL
Algemeen
Oppervlakte 636,5 km² [2]
Inwoners
(2022)
Gedaald 52.240[1]
(88,1 inw./km²)
Hoofdplaats Mtscheta
Burgemeester Dimitri Zoerabisjvili (2021-)
Overig
Website mtskheta.gov.ge
Foto's
Mtscheta met Aragvi (rechts) en Mtkvari rivieren
Mtscheta met Aragvi (rechts) en Mtkvari rivieren
Portaal  Portaalicoon   Georgië

Mtscheta (Georgisch: მცხეთის მუნიციპალიტეტი) is een gemeente in het oosten van Georgië in de regio (mchare) Mtscheta-Mtianeti en heeft 52.240 inwoners (2022[1]). De stad Mtscheta is het bestuurlijk centrum van de gemeente die een oppervlakte heeft van 636,5 km².[2] De Aragvi en Mtkvari rivieren stromen door de gemeente en vloeien samen bij de stad Mtscheta.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Gouvernement Tiflis: Oejezd Doesjeti midden met oetsjastok Mtscheta

Het gebied van de gemeente behoorde vanaf de 15e eeuw tot 1801 tot het Koninkrijk Kartli, dat in 1762 opging in het Koninkrijk Kartli-Kachetië. Het in 1784 gesloten Verdrag van Georgiejevsk tussen Kartli-Kachetië en het Russische Rijk leidde de inlijving van het koninkrijk door Rusland in, wat vanaf 1801 zijn beslag had. Mtscheta was een van de eerste Georgische gebieden die onder Russisch gezag kwamen. De Georgische Militaire Weg die vanuit het noorden naar Tbilisi door het gebied gaat speelde hierin een rol.

Van 1801 tot 1930 lag het noordelijke deel van het gebied administratief in het Oejezd Doesjeti (Doesjeti Mazra in het Georgisch), dat tussen 1840-1846 in het Gouvernement Georgië-Imeretië lag, en na de splitsing daarvan tot 1917 in het Gouvernement Tiflis. Dit deel van de huidige gemeente bestond toen al als bestuurlijke deeleenheid, het oetsjastok Mtscheta. Het zuidelijke deel van de huidige gemeente lag in Oejezd Tiflis en een klein gedeelte in Oejezd Gori. Een oejezd is vergelijkbaar met een provincie. Het Oejezd Doesjeti komt ongeveer overeen met de huidige regio Mtscheta-Mtianeti. Met de bestuurlijke herinrichting in 1930 onder het Sovjetregime werd het rajon (district) Mtscheta gecreëerd met de plaats Mtscheta als centrum. Het district werd verschillende keren kort opgeheven om weer heropgericht te worden. In 1995 werd het district ingedeeld bij de nieuw gevormde regio (mchare) Mtscheta-Mtianeti, en is in 2006 het district omgevormd naar gemeente.

In 2006 werden de grenzen van de stadsregio Tbilisi flink aangepast, ten koste van de omliggende gemeenten. Mtscheta verloor ongeveer 168,5 km² aan de hoofdstedelijke regio.[4][6] Wat Mtscheta betreft had dit voornamelijk betrekking op het gebied bij het Lisimeer ten noorden van het Saboertalo district van Tbilisi en bij Digomi, maar ook een gedeelte ten noorden van de Tbilisizee en het daba Zahesi kwam in Tbilisi te liggen. Hierdoor verloor de gemeente duizenden inwoners aan de hoofdstad.

Na de Russisch-Georgische oorlog in 2008 kwam bij het dorp Tserovani een speciaal vluchtelingendorp ('interne verdrevene', Internally Displaced Person (IDP)) met ongeveer 2.000 woningen voor circa 7.000 vluchtelingen. Dit maakte Tserorvani niet alleen de grootste IDP-nederzetting in Georgië maar ook het grootste dorp van het land qua bevolkingsaantal en tevens de grootste plaats in de gemeente Mtscheta.[7] Tussen 2014 en 2017 had de stad Mtscheta zelfbestuur en was het een aparte (stads)gemeente naast de rest van de gemeente Mtscheta.[8] In 2017 werd deze stap teruggedraaid omdat het te kostbaar en inefficiënt bleek.

Geografie[bewerken | brontekst bewerken]

Mtkvari tussen het Trialetigebergte (achtergrond) en de Kvernakebi bergrug

De gemeente Mtscheta ligt direct aan de west- en noordkant van Tbilisi, in de oostelijke uiteinden van het Trialetigebergte en de Sjida Kartli Vlakte. De Mtkvari rivier stroomt van west naar zuidoost door de gemeente, waarbij de Aragvi zich vanuit het noorden bij de Mtkvari voegt. Langs de noordoever van de Mtkvari ligt de smalle Kvernakebi bergrichel die de rivier scheidt van de Sjida Kartli Vlakte en tot een hoogte van ongeveer 1100 meter boven zeeniveau reikt. De Sagoeramo-Jalno bergrug is een oostelijke continuering van Kvernakebi en kent in Mtscheta een hoogste punt van 1.733 meter (de Nakocheviberg). De Sabadoeri bergrug, parallel aan Sagoeramo, vormt de noordoostelijke grens van Mtscheta. Tussen de Sagoeramo en Sabadoeri richels ligt de kleine Sagoeramo Vlakte, dat een geografisch verlengde is van de Moechrani Vlakte en loopt over in de kloof van de Tezami rivier.[9] Het Trialetigebergte in het zuiden van de gemeente loopt af van 1.700 meter naar 1.100 meter in de periferie van Tbilisi.

Mtscheta grenst aan zeven gemeenten en drie regio's, te weten in het noorden Doesjeti en Tianeti, in het noordoosten Sagaredzjo (Kacheti) en Gardabani (Kvemo Kartli), langs de zuidoostelije grens aan Tbilisi, in het zuiden aan Tetritskaro (Kvemo Kartli) en in het westen aan Kaspi (Sjida Kartli).

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Tserovani IDP-dorp in de Moechrani Vlakte

Begin 2022 telde de gemeente Mtscheta 52.240 inwoners,[1] een verlies van ruim 6% ten opzichte van de volkstelling van 2014.[3] De bevolking van Mtscheta bestaat voor 92,0% uit etnisch Georgiërs. Er woont een betrekkelijk grote gemeenschap Azerbeidzjanen (4,2%), maar ook een relatief grote gemeenschap Assyriërs (1,3%) en Osseten (1,2%). De Osseten wonen voornamelijk in de dorpen Tserovani en Tsjardachi. Verder is 0,5% Armeens en 0,3% Rus. Andere minderheden zijn in veel kleinere aantallen woonachtig, zoals Oekraïners, Jezidi's en Pontische Grieken. De religieuze samenstelling volgt de bevolkingssamenstelling: 94,2% is Georgisch-Orthodox, 4,1% is moslim, en 0,5% is Jezidi. Het dorp Tserovani werd na de Russisch-Georgische oorlog in 2008 aangewezen als locatie voor een speciaal vluchtelingendorp, waardoor het het grootste dorp van het land werd qua bevolkingsaantal en tevens de grootste plaats in de gemeente Mtscheta.[7]

Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Mtscheta
1897 1923 1939 1959 1970 1979 1989 2002[10] 2014 2021 2022
Gemeente Mtscheta - - - 32.822 Gestegen 39.396 Gestegen 58.015 Gestegen 63.123 Gestegen 64.829 Gedaald 55.651 Gedaald 53.006 Gedaald 52.240
Georgiërs - - - 25.799 33.564 48.566 53.685 58.808 51.222 - -
Osseten - - - 1.638 1.765 2.649 2.505 1.464 686 - -
Armeniërs - - - 2.245 499 1.555 455 427 262 - -
Azerbeidzjanen - - - 515 757 1.998 2.199 2.236 2.311 - -
Russen - - - 1.425 1.452 1.976 1.374 583 192 - -
Mtscheta (stad) - 1.284 Gestegen 3.077 Gestegen 7.131 Gedaald 7.051 Gedaald 6.860 Gestegen 9.588 Gedaald 7.718 Gestegen 7.940 Gedaald 7.606 Gedaald 7.478
Tserovani (dorp) - 363 - - - - - 1.718 Gestegen 8.191 - -
Moechrani (dorp) - 3.208 - - - - - 6.239 Gedaald 6.197 - -
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[11][12][13][14] Noot:[10]

Administratieve onderverdeling[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeente Mtscheta is administratief onderverdeeld in 16 gemeenschappen (თემი, temi) met in totaal 64 dorpen (სოფელი, sopeli). Er is één stad (ქალაქი, kalaki).[3]

Bestuur[bewerken | brontekst bewerken]

Pittoresk en historisch Mtscheta is bestuurlijk centrum van gemeente

De gemeenteraad (Georgisch: საკრებულო, sakrebulo) van Mtscheta is het vertegenwoordigend orgaan dat elke vier jaar via een gemengd kiesstelsel wordt gekozen. Deze bestaat sinds 2021 uit 27 leden: 18 leden worden via een proportionele lijststem gekozen en 9 leden worden gekozen door middel van een districtenstelsel.[16] In 2017 was de verhouding 15 proportioneel om 14 districtszetels.

Bij de gemeentelijke verkiezingen van oktober 2021 werd Dimitri Zoerabisjvili van Georgische Droom met 55,5% van de stemmen gekozen tot burgemeester. Alle 9 districtszetels zijn naar kandidaten van Georgische Droom gegaan. Deze partij behaalde tevens de meeste proportionele stemmen (51,4%), gevolgd door Verenigde Nationale Beweging (31,8%) en Voor Georgië (5,3%). Twaalf andere partijen haalden de kiesdrempel van 3% niet.[17][18]

Partij 2017 [19] 2021 [20] Samenstelling Sakrebulo (zetels per partij)
  Georgische Droom (GD) 23 19                                      
  Verenigde Nationale Beweging (UNM) 2 7        
  Voor Georgië 1  
  Alliantie van Patriotten (AP) 2
  Europees Georgië (EG) 1
  Georgische Arbeiderspartij 1
Total 29 27  

Bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

In de gemeente Mtscheta zijn verschillende cultuur-historische monumenten die van grote nationale waarde zijn:

  • De van oorsprong 4e eeuwse Svetitschoveli-kathedraal, in Mtscheta geldt als een van de monumentale hoogtepunten van de Georgische christelijke vorming. De huidige kathedraal stamt uit de 11e eeuw.
  • Het aan de overzijde van de Aragvi gelegen Dzjvariklooster bij Mtscheta is een uit de 6e eeuw stammend klooster op een heuvel die uitzicht biedt over Mtscheta. Hier zou de heilige Nino, die Georgië tot het christendom bekeerde, koning Mirian III van Iberië hebben gekerstend, waarna de koning het christendom als staatsgodsdienst verklaarde.
  • Zedazeniklooster op de top van de Sagoeramo bergrug. Een kloostercomplex en burcht met wortels in de vroege middeleeuwen (6e eeuw). In 2006 tot nationaal cultureel erfgoed verklaard.[21]
  • Ksanifort bij Ksani. Een van oorsprong 16e eeuws fort op de berg Sarkineti, bij de samenvloeiing van de Ksani en Mtkvari rivieren.[22]
  • Nationaal park Tbilisi in de Sagoeramo bergrug aan de noordkant van Tbilisi.
  • Monument slag van Didgori. Deze slag vond in 1121 plaats en geldt als een van de grootste en belangrijkste overwinningen in de Georgische geschiedenis. Onder leiding van koning David IV versloegen de Georgiërs bij het dorp Didgori de Seltsjoeken. Op de berg Didgori, langs de weg Sh153 (Saschori - Didi Toneti) staat sinds de jaren 1990 een groot monument.[23]
  • Moechrani fort en paleis. Het fort stamt uit de 18e eeuw en was de zetel van het huis van Moechrani, tot er een paleis werd gebouwd in de 19e eeuw gestileerd naar een Frans chateau.

Vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Door de gemeente passeren belangrijke transportcorridors: de Tbilisi - Poti / Batoemi spoorlijn, maar ook de route van internationaal belang S1 (E60) tussen Tbilisi en Zoegdidi. Deze East-West Highway is in de gemeente uitgebouwd tot autosnelweg. De Georgische Militaire Weg, of ook wel de route van internationaal belang S3 (E117) takt bij de stad Mtscheta af van de S1, en volgt de Aragvi rivier stroomopwaarts naar Rusland. Verder lopen er diverse nationale routes door de gemeente, zoals de Sh29 (Tbilisi - Gori) die diverse steden aan de zuidkant van de Mtkvari met elkaar verbindt. De nationale route Sh28 is vanaf de S1 de toegangsweg naar het Georgisch bevolkte Achalgori district in Zuid-Ossetië. Er is echter geen regulier doorgaand verkeer mogelijk over de feitelijke Zuid-Osseetse grens.

Vlak aan de S3, bij het dorp Natachtari ligt het binnenlandse vliegveld Natachtari, waar vandaan vluchten vertrekken naar Ambrolaoeri en Mestia.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Commons heeft mediabestanden in de categorie Mtskheta Municipality.