Naaktheid

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Naaktheid is het niet dragen van kleding.

Kleren dragen is een typisch menselijk gedrag dat, nadat de mens in koudere streken is gaan leven, voort is gekomen uit de noodzaak om daar het lichaam te beschermen tegen de weersomstandigheden na de afname van de lichaamsbeharing.

De hoeveelheid lichaamsbedekking, en welke delen al dan niet bedekt worden, is niet alleen een kwestie van warmte en bescherming, maar hangt ook af van sociale factoren. In sommige culturen en omstandigheden is gekleed gaan de norm, terwijl men in andere situaties geacht wordt naakt te zijn. Naaktheid hangt in alle culturen samen met verwachtingen rond bescheidenheid, gepastheid en andere sociale normen. Vaak zijn er ook wettelijke aspecten van naaktheid.

Vier jonge mensen die geen kleren dragen

Lichaamsdelen[bewerken]

Naked in the streets.jpg Naked in the streets - American censured.jpg
Op afbeeldingen (vaak uit de VS) worden geslachtskenmerken van blote
mensen soms wazig weergegeven om aan de FCC-eisen te voldoen.[1]

De meeste delen van het menselijk lichaam kunnen zonder bezwaar openlijk getoond worden, maar dit geldt niet voor alle lichaamsdelen. In de westerse cultuur geldt momenteel volgens de algemene opvatting de volgende volgorde van verboden tot toelaatbaar:[bron?]

  1. Anus en vulva (van onderen, tussen de benen), penis in erectie
    Ook bij iemand die helemaal naakt is, zijn anus en vulva gewoonlijk niet zichtbaar.
  2. Penis (in rust) en vulva (van voren)
  3. Schaamhaar
    Vrouwen die badkleding dragen scheren vaak het uitstekende schaamhaar weg. Dit heet bikinilijn.
  4. Tepels van volwassen vrouwen en de onderste helft van de borsten
    In Europa hebben veel moeders er geen bezwaar tegen hun baby in het openbaar te voeden. Meestal kiezen ze er een rustige plaats voor.
  5. Billen
  6. Ondergoed
    Hoewel iemand in ondergoed feitelijk niet naakt is, rust er toch een zeker taboe op het publiekelijk zichtbaar zijn van onderkleding. Er zijn dan ook meestal paskamers aanwezig in kledingwinkels.

Achtergrond[bewerken]

Het zich naakt vertonen in het openbaar is over het algemeen in de westerse samenleving een taboe, maar wel aan verandering onderhevig. De schaamte voor naaktheid is door het Westen in de afgelopen eeuwen met overgave als missie en roeping bij andere culturen overgebracht. In de Bijbel wordt naaktheid in verband gebracht met iets dat zondig is. De zondeval van Adam en Eva wordt als volgt beschreven: "Ze wisten na deze eerste zonde van goed en kwaad en ontdekten (zo) dat ze naakt, dus ongekleed, waren".

Mocht in het begin van de twintigste eeuw zelfs nauwelijks met een badpak gebaad worden, vanaf het laatste kwart van de twintigste eeuw is het voor vrouwen in sommige delen van de wereld, waaronder West-Europa, geheel geaccepteerd om topless op het strand te liggen.

Verschillende situaties[bewerken]

Vraagteken Er wordt getwijfeld aan de feitelijke juistheid van het volgende gedeelte
Raadpleeg de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie, en pas na controle desgewenst het artikel aan.
Opgegeven reden: Dit is een wilde verzameling van geografisch, historisch en cultureel niet duidelijk afgebakende, meest bronloze opmerkingen. Ook de verzameling als geheel is bronloos c.q. hoe weten we dat dit de belangrijkste situaties zijn? Weaselwords als door de een, in sommige landen, soms

De toelaatbaarheid van naaktheid is afhankelijk van locatie en situatie. Op veel stranden wordt het publiekelijk zichtbaar zijn van de tepels van vrouwen tegenwoordig geaccepteerd (zie Topless), maar in het stadscentrum niet. Ook is het toelaatbaar dat iemand zich op een textielstrand snel verkleedt. In steden wordt daarentegen van mensen toch verwacht dat ze, ook als het warm is, ten minste boven- en onderkleding dragen. In sommige landen worden in kerken en gebedshuizen blote armen en benen (men name bij vrouwen) niet geaccepteerd. Ook in formele omgevingen zoals de zakenwereld wordt meestal volledige lichaamsbedekking verwacht, en zijn (ook op casual Friday) doorkijkblouses en korte rokjes meestal niet toegestaan.

Naaktheid wordt door de een geassocieerd met lichamelijke (vaak vrouwelijke) schoonheid en door de ander in verband gebracht met seksuele gevoelens. Voor velen is het zien of tonen van de mannelijke geslachtsorganen daarom nog een groot taboe, omdat deze vooral met seksualiteit in verband worden gebracht.

De algemene norm is dat men zich niet naakt aan een ander toont, en vooral niet aan iemand van het andere geslacht. Een aantal situaties zijn van deze norm uitgezonderd. De toelaatbaarheid is onder meer leeftijdsafhankelijk. Zo is het vrij normaal dat kleine kinderen in het openbaar verkleed of verschoond worden. Blote kinderen zijn op het strand of in het zwembad niet uitzonderlijk. Meisjes mogen voor de puberteit zonder bezwaar een blote borst hebben. Op televisie en bij fotografie lijkt zich anderzijds een trend te hebben ontwikkeld waarbij blote kinderen juist meer worden vermeden.

Het zich naakt vertonen in het openbaar wordt soms als een uitdaging gezien. Bij streaking rent men daarbij voor anderen onverwacht naakt door de publieke ruimte. Soms wil men zo mensen choqueren of men doet het uit opwinding, bijvoorbeeld gedreven door exhibitionisme. In de balletwereld wordt soms ook naakt opgetreden als bijzondere vorm van expressie. Omdat dit een kunstvorm is, wordt het naakt zijn in dit geval geheel geaccepteerd.

Commercieel[bewerken]

Het commercieel naakt zijn is in de westerse maatschappij algemeen aanvaard. In de vele reclame-uitingen op televisie of abri’s maken de adverteerders van het geldende taboe gebruik om met steeds meer naakt de aandacht voor hun product te trekken. Men gaat zelfs zover dat op kruispunten, die voor de veiligheid in eerste instantie overzichtelijk zijn ingericht, dominante reclamezuilen worden neergezet met bewegend naakt die de aandacht van de bestuurder voor het verkeer afleiden.

Films[bewerken]

In speelfilms en dergelijke wordt het vertonen van een of meer van de hierboven genoemde lichaamsdelen veelal gemeden. Ook kan men een zekere gradatie kiezen: dan worden bijvoorbeeld de billen wel getoond, maar de tepels van een vrouw niet. In veel films wordt het bloot niet helemaal vermeden, maar wel beperkt tot een paar korte momenten. Vaak worden juist die korte momenten in een filmtrailer opgenomen, zelfs als ze in de film geen rol van betekenis spelen.

Bij medici[bewerken]

Bij een medisch zorgverlener (arts of verpleegkundige) is naaktheid toegestaan, maar het wordt tot het meest noodzakelijke beperkt. Wie zich uitkleedt voor een algehele medische keuring houdt meestal de onderbroek aan, behalve gedurende het korte moment dat de arts de geslachtsdelen onderzoekt. Het is meestal geen probleem als patiënt en zorgverlener van verschillend geslacht zijn, maar als er bezwaar is (bijvoorbeeld om religieuze redenen) wordt hier in de mate van het mogelijke rekening mee gehouden.

Sport[bewerken]

Naakt douchen op scholen na de gymnastieklessen is eveneens gebruikelijk, maar meisjes en jongens douchen doorgaans wel apart. Bij zwembaden e.d. zijn soms gemeenschappelijke doucheruimten; ook als deze voor mannen en vrouwen gescheiden zijn is het soms niet toegestaan naakt te douchen. De meeste openbare zwembaden hebben eenpersoons kleedcabines. Soms zijn er zelfs twee afdelingen, een met kleedcabines voor vrouwen en een met kleedcabines voor mannen.

In een sportschool of bij de gymnastiekzaal van veel scholen bevinden zich doorgaans twee kleedkamers, een voor mannen en een voor vrouwen. Bij elke kleedkamer is ook een doucheruimte.

Moet men zich verkleden op een plek waar geen accommodatie is, zoals op het strand, dan tracht men dit meestal zo onopvallend mogelijk te doen.

Sauna[bewerken]

Naaktheid in een openbare sauna wordt volledig geaccepteerd en gezien als een vorm van "functioneel naakt". Wat in een sauna de gewoonte is, is echter sterk van het land afhankelijk. De meeste sauna's in Nederland zijn gemengd voor mannen en vrouwen en naaktheid is er normaal – een situatie die overeenkomt met het naturisme. In andere landen wordt in de sauna zwemkleding gedragen of worden mannen en vrouwen apart gehouden. Het laatste is bijvoorbeeld in openbare sauna's in Finland het geval.

Naturisme[bewerken]

In de 20e eeuw is het georganiseerd naturisme opgekomen, waar niet alleen het naakt zijn belangrijk is maar ook het wederzijds respect. Vaak wordt deze groep ten onrechte nudisten genoemd. Bij nudisten gaat het om het naakt zijn in het algemeen.
Om te voorzien in de groeiende behoefte aan naaktrecreatie, worden steeds meer openbare terreinen opengesteld zoals naaktstranden en openbare zwemgelegenheden. Ook veel naturistencampings zijn tegenwoordig openbaar en niet alleen bedoeld voor leden van naturistenverenigingen.

In de privésfeer[bewerken]

Binnen een vaste relatie en in de beslotenheid van de eigen woning, is naaktheid over het algemeen geen groot probleem. Statistische gegevens hierover zijn echter schaars.

In met name jonge gezinnen is gezamenlijke naaktheid, bijvoorbeeld in de badkamer, meestal geen probleem. Het is ook niet ongebruikelijk dat de kinderen naakt spelen, bijvoorbeeld nadat ze net uit het bad zijn gekomen. Er zijn ook ouders die dat niet toestaan, omdat ze het onfatsoenlijk of onhygiënisch vinden. Zijn er gasten in huis, dan worden die soms uit de buurt gehouden als de kinderen worden uitgekleed. Als kinderen in de puberteit komen, verandert dit vaak. Veel pubers willen niet meer dat hun ouders hen nog naakt zien. Veel ouders vinden het van hun kant daarentegen geen probleem als hun eigen kind hen naakt blijft zien.[2]

Geschiedenis[bewerken]

Oorspronkelijke naaktheid (Australië)

Over het algemeen is men het erover eens dat de eerste mens van nature naakt leefde. Antropologen hebben het beeld dat mensen in eerste instantie dierenhuid of plantaardig materiaal gingen gebruiken om zichzelf tegen het klimaat te beschermen, vooral vanaf het moment dat de eerste mensen migreerden naar andere klimaatgebieden. Vanuit Bijbels standpunt ziet men dat de eerste mensen, Adam en Eva, na het eten van de vrucht van kennis zich gingen schamen, waarna zij zich bedekten met vijgenbladeren. Naaktheid zelf was dus geen zonde en wordt in de Bijbel ook niet verboden (hoewel er wel kledingvoorschriften zijn, in het bijzonder voor priesters), maar inmiddels wordt het door gelovige mensen wel zo bekeken, en ontstond het westerse taboe op naaktheid.

Deze vijgenbladen werden vaak in de kunst gebruikt om de geslachtsdelen af te dekken. De Oude Grieken deden daar niet aan, een "Grieks" beeld met vijgenblad dateert altijd uit latere tijd.

In andere culturen is de houding tegen naaktheid verschillend.

Mehinako-indianen (1894)
Paul Gauguin, "Waar ga je naartoe?" (1891)

In veel gemeenschappen in warme klimaten was naaktheid, of bijna naaktheid, de standaardpraktijk zowel voor mannen als voor vrouwen, tot de komst van de westerse cultuur. In bepaalde Afrikaanse, Oceanische en Zuid-Amerikaanse culturen waren de mannen geheel naakt, met uitzondering van een touw rond hun middel. Met dit touw vond men zich adequaat gekleed om te jagen of om aan groepsbijeenkomsten deel te nemen. Zonder het touw vonden zij zich naakt. Bij een aantal stammen op Nieuw-Guinea dragen de mannen alleen een peniskoker. Hoewel deze koker het zicht op de penis zelf verbergt, ziet hij er van grotere afstand uit als een grote fallus in erectie. Een man zonder koker, werd echter bezien als schaamtevol naakt. Ook onder de Chumash-indianen in Zuid-Californië waren de mannen gewoonlijk naakt, en de vrouwen meestal topless. Ook de oorspronkelijke Amerikanen aan de Braziliaanse kust en in het Amazonegebied liepen over het algemeen naakt, of bijna naakt. Bij veel stammen was de enige kleding die de mannen droegen een middel om de voorhuid van de penis dicht te klemmen. Andere indianenstammen vermeden echter naaktheid. Zo zorgden de Quechua - en Aymara-volkeren ervoor merendeels bedekt te blijven.

David van Michelangelo

In de vroege Griekse oudheid was naaktheid min of meer geaccepteerd, bijvoorbeeld op Kreta en in Sparta. In het Helleense Griekenland en Rome werd publieke naaktheid geaccepteerd in publieke baden en bij sportwedstrijden. Het Griekse woord gymnasium (van gymnos - naakt) betekent een plek waar je naakt kan zijn. Bij vele sportevenementen werden vrouwelijke toeschouwers echter niet toegelaten, met uitzondering van Sparta. Het was bovendien een vernederende straf om iemand uit te kleden en zweepslagen te geven op een openbaar plein. In Sparta was het gewoon dat slaven en jongeren naakt waren.

In de 6e eeuw deed de preutsheid meer opgang. Benedictus van Nursia schreef voor dat monniken geheel gekleed moesten slapen. Tot aan het begin van de 8e eeuw werden christenen in West-Europa naakt gedoopt, als Adam en Eva vóór de zondeval. In de Karolingische tijd verdween deze gewoonte en kreeg naaktheid een seksuele bijbetekenis die ze voorheen niet had.

Europese mannen droegen lange tunieken tot aan de 15e eeuw. Vanaf dat moment verscheen kleding die de genitaliën weliswaar bedekte, maar tegelijk de aandacht erop vestigde, zoals strakke broeken met braguette. Ook de hiervoor genoemde peniskoker is tegelijk bedekkend en accentuerend.

In het Victoriaanse tijdperk werd openbare naaktheid geheel niet meer getolereerd. Zelfs objecten die vaag menselijk waren moesten worden bedekt. Zo vond men het niet netjes als tafelpoten onbedekt bleven. Meubels kregen een soort rokjes aan om de poten te bedekken. Op de stranden kwam een scheiding tussen mannen en vrouwen. In de 19e eeuw was naaktheid in de Franse salonkringen acceptabel, zolang het om een "klassieke" setting ging. In het begin van de 20e eeuw was het op sommige stranden indecent als de mannelijke tepels zichtbaar waren. De wollen badpakken, zeker als ze nat waren, verborgen echter de mannelijke vormen geheel niet.

Vanaf het midden van de twintigste eeuw werd naaktheid langzamerhand meer geaccepteerd, in eerste instantie thuis, later steeds meer in het openbaar. In een rooms-katholiek internaat moesten de meisjes echter nog vaak baden met een badkleed aan, en mochten zij niet naar hun eigen lichaam kijken.[bron?]

In de 21e eeuw lijkt er weer wat meer terughoudendheid te zijn ten opzichte van toplessness en naaktheid, met bijvoorbeeld soms badkledingdagen in sauna's.[bron?]

Naaktheid in de kunst[bewerken]

Adam en Eva door Jan van Scorel, "toevallig" achter een takje
Allegorie van de overwinning, met een schaambedekking die in werkelijkheid heel onpraktisch zou zijn

In de schilderkunst is naaktheid vanouds gebruikt om voor mannen aantrekkelijke vrouwen weer te geven. Als het onderwerp mythologisch of religieus van aard was, dan was dit algemeen geaccepteerd. Toch worden vrouwen meestal zonder schaamhaar en zonder vulva afgebeeld. Bovendien staan de personen net even achter een struikje of dragen ze een doek rond het lichaam zodat de geslachtsdelen niet in beeld komen. Jezus aan het kruis draagt haast altijd een (historisch onjuiste) lendendoek. Werd een echte vrouw (met schaamhaar) geschilderd, dan resulteerde dit in een rel, zoals bij Francisco Goya's schilderij Maja en Manets Le déjeuner sur l'herbe.

Het naschilderen van een naaktmodel wordt veel beoefend, niet alleen omdat er een aantrekkelijk schilderij uit kan resulteren, maar ook om goed te leren kijken naar het menselijk lichaam. Een naaktschilderij van bijvoorbeeld een blote rug is een van de grootste uitdagingen voor een schilder.

Zie ook: Naakt (beeldende kunst), Mannelijk naakt in de Griekse kunst

In de hedendaagse kunst met naakt is Spencer Tunick een bekende naam. Hij neemt foto's van grote groepen naakte mensen.

Naaktheid komt, behalve in pornofilms, maar zeer beperkt voor in films; als het voorkomt is het bijvoorbeeld vaak erg kort, en/of niet volledig en frontaal. In onder meer de film L'Inconnu du lac (Stranger by the Lake) komt naaktheid ook in langere scènes voor. Zie ook naaktzwemmen in films.

Naakte minderjarigen op foto's en films[bewerken]

Kinderen zwemmen naakt in India

In Nederland is een normale afbeelding van een geheel/gedeeltelijk ontbloot kind in de gezinssfeer niet strafbaar. Dit soort afbeeldingen staan op de eerste twee niveaus van de COPINE-schaal, een graadmeter voor kinderporno.[3] Deze schaal loopt van 1 tot 10, waarbij de eerste twee niveaus in principe niet strafbaar zijn.

Bij niveau 3 en hoger kan een afbeelding echter wel vallen onder de strafbepalingen voor kinderporno: bij een onnatuurlijke pose, een seksueel getinte houding, nadruk op de geslachtsdelen, een heimelijke (naakt)opname, speciale voorwerpen, een bijzondere omgeving en uiteraard allerlei vormen van (ernstig) misbruik (niveau 7 tot en met 10). Kinderporno wordt intensief bestreden door justitie.

Niet-menselijk en overdrachtelijk naakt[bewerken]

Bij dieren heeft naakt dezelfde fysieke betekenissen, vermits mensen primaten (dus zoogdieren) zijn. Dieren (behalve gedomesticeerde) dragen geen kleding. Huisdieren en paarden worden soms (bij guur weer, omdat eigenaars dat leuk vinden, of zelfs als extensie van het menselijk uniform, zoals dekkleden met insignia, zoals het wapen, van de berijdende ridder) met textiel afgedekt, maar men zegt nimmer dat een dier naakt is omdat die afdekking ontbreekt. Naakt betekent hier onbehaard, wat zelfs bij sommige rassen van pelsdieren voorkomt (zie o.a. naakthond). Verder spreekt men van naaktslakken louter als tegenstelling met de huisjesslak.

Bij planten wordt de term naakt naar analogie gebruikt voor het ontbreken van een externe beschermingslaag, zoals in de term naaktzadig(e).

Ook voor voorwerpen en zelfs begrippen wordt soms 'bloot' gezegd; het kan betekenen

  • 'onbeschermd', zoals in 'blootstellen'
  • 'uitsluitend', zoals in bloot eigendom (eigendom zonder directe beschikking).

Gezegden[bewerken]

  • de naakte waarheid - de waarheid zonder verdoezeling.
  • moedernaakt - zo naakt als je ter wereld bent gekomen
  • spiernaakt - geheel naakt, zodat de bloedvaten/spieropspanning doorheen de huid zichtbaar zijn
  • poedelnaakt - geheel naakt
  • naakt(e) ontslag(en): ontslag van werknemer(s) bij bedrijfssluiting of -herstructurering zonder speciale begeleidende maatregelen (out-placement bijvoorbeeld) of vergoedingen ("gouden handdruk" bijvoorbeeld).
  • iemand op de blote knieën danken/smeken - zeer dankbaar/nederig zijn
  • die gaat/moet met de billen bloot - nu komt alles naar buiten en ondergaat de betrokkene de gevolgen
  • met blote handen - met eigen handen, zonder hulp(middelen)
  • met het blote oog - kijkend zonder verrekijker, microscoop of ander optisch hulpmiddel
  • het gebeurt open en bloot - in het publiek, iedereen kan het zien (meestal om niets te verbergen te hebben). Er was ook een televisieprogramma Open en bloot dat seksuele voorlichting gaf.
  • de kroon ontbloten - door indiscretie of ongepaste uitspraken de delicate positie van de constitutionele monarch compromitteren, vooral gezegd van een politicus die het vertrouwen van Zijne Majesteit beschaamt
  • onder de blote hemel slapen - in de open lucht slapen

Verder: blootshoofds, blootblad

Zie ook[bewerken]