Naomi Klein

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Naomi Klein, 2014

Naomi Klein (Montreal (Quebec), 5 mei 1970) is een Canadese journaliste, publiciste en activiste. Haar boek No logo over de grote macht van multinationals maakte haar wereldberoemd. Ze geldt als een van de boegbeelden van de beweging die zich verzet tegen de dominantie van het neoliberalisme. Naomi Klein kan als de Amerikaans-Canadese tegenhangster van de Europees-Britse activiste Noreena Hertz worden beschouwd.

Biografie[bewerken]

Naomi Klein komt uit een Amerikaans joodse familie. Ze is de dochter van vredesactivisten die in 1967, uit protest tegen de oorlog in Vietnam, naar Montreal verhuisden. Net als de meeste tieners was ze vaak te vinden in malls en was ze, naar eigen zeggen,"volledig gefixeerd op producten van beroemde ontwerpers."[1] Dit veranderde toen haar moeder een beroerte kreeg en Naomi een deel van de zorg voor haar kreeg en zelfs daarvoor een jaar van school af moest. Haar grootvader was marxist en vakbondsactivist en als kind werd ze aangemoedigd een eigen mening te vormen. Gaandeweg werd ze zich bewust van de al maar toenemende consumptiecultuur van de jaren tachtig, waar zij zelf zo volop aan meedeed.

Klein begon haar schrijverscarrière met bijdragen aan The Varsity, een studentenblad van de Universiteit van Toronto. Ze zegt dat ze het feminisme ontdekte door het Bloedbad aan de École Polytechnique dat Marc Lépine aanrichtte in 1989 onder vrouwelijke ingenieursstudenten, alleen om het feit dat ze vrouw waren. Ze werd prompt feminist en activist.[2]

In 2002 publiceerde Klein Fences and Windows, een verzameling artikelen en toespraken, door haar betiteld als "Berichten vanaf de frontlijnen van het globaliseringsdebat".[3]

Haar journalistieke carrière kreeg een vervolg in bijdragen voor The Nation, In These Times, The Globe and Mail, This Magazine, en The Guardian. Ze is getrouwd met de documentaire filmmaker Avi Lewis en woont in Toronto.

[bewerken]

In 2000, een maand nadat de bijeenkomst van de WTO door betogingen in Seattle lamgelegd werd, [4] publiceerde Klein het boek No Logo. Dit boek werd een manifest voor de antiglobaliseringsbeweging. Het boek hekelt de negatieve invloed van de merkgerichte consumptiecultuur door de werkwijze te beschrijven van grote bedrijven die alleen maar proberen hun producten verkopen en,volgens Klein, van mensen levende reclamepanelen te maken. Werknemers uit de armste landen worden, volgens haar, door dezelfde bedrijven dikwijls uitgebuit om hun winst te vergroten. Zij richtte zich met name op Nike. Hierop plaatste het bedrijf een reactie waarin het stelt dat Klein de vooruitgang in arbeidsomstandigheden negeert die het bedrijf zelf meent te hebben geboekt. Het stelt tevens dat de lonen die het betaalt in ontwikkelingslanden eerlijk zijn, omdat deze voldoen aan lokale normen.[5]

No logo doet ook verslag van de wijze waarop de grote merknamen, de corporate superbrands, beslag begonnen te leggen op de publieke ruimte. Het boek had een polemische ondertitel: Mega merken op de korrel en werd toegejuicht als een mengeling van radicale journalistiek en een oproep tot verzet. In vier hoofdstukken- ‘’Geen ruimte’’, “Geen keus”, ‘’Geen banen’’ en tenslotte ‘’Geen logo’’ beschreef Klein de negatieve effecten van het merkgerichte bedrijfsleven en het conflict dat hierdoor ontstond tussen de overmacht van grote bedrijven en de persoonlijke identiteit.[6]

Het boek was niet zozeer gericht tegen de globalisering. Klein beoogde ermee een hervorming van het internationale bedrijfsleven, maar tegelijkertijd was het boek een aanklacht tegen het kapitalistisch systeem.[7] The Observer noemde Naomi Klein "ziedend van intelligente boosheid."

Met de publicatie van No Logo werd ze ingehaald als een vurige bezorger van een nieuwe, radicale cultuur die het consumentisme voorbij was. Zoals de Amerikaanse feministe Gloria Steinem het verwoordde: "Net toen we dachten dat multinationals en de consumptiedrift niet te bestrijden waren, was daar opeens Naomi Klein met de ware feiten, strijdlust en nieuws over activisten die al een tijd succesvol bezig waren."[8]

Jaren later constateert ze zelf dat het fenomeen (branding) niet meer uit te bannen is." Ik herinner me de eerste keer dat ik de video Yes We Can (van Barack Obama) zag. Daarin spraken en zongen allerlei beroemde mensen spraken op de achtergrond. Het was een soort van Martin Luther King achtige speech van Obama en ik dacht: eindelijk hebben we een president die net zo coole commercials maakt als Nike."[9]

Wie No Logo simpelweg leest als een aanklacht tegen merken of globalisering zal concluderen dat Naomi Klein het heeft afgelegd tegen de merken. Maar het is óók een verhaal over mensen die zich inzetten voor democratie aan de basis, voor kleinschaligheid, cultuur en milieu,voor een samenleving waarin de mens centraal staat.[10]

The shock doctrine[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook De shockdoctrine, de opkomst van rampenkapitalisme

In 2007 publiceerde Naomi Klein The shock doctrine, een boek dat zich keert tegen het vrije markt denken. Landen, waar in tijden van crisis of (denkbeeldig) gevaar van buitenaf bedrijven in een hoog tempo geprivatiseerd worden. Politici die profiteren door "medogenloze, onpopulaire" maatregelen te nemen. Ze noemt het creatieve destructie.[11]

Klein beschrijft ook de werkwijze van het IMF en WHO als "rampenkapitalisme",[12] toedieners van een bitter medicijn, waardoor bijvoorbeeld de gezondheidszorg en pensioenen in elkaar storten. Ook in China ziet ze, door het ver doorgevoerde vrijemarktdenken de grote economische ongelijkheid groeien. Volgens haar komt de sociale stabiliteit hierdoor in gevaar. Ze noteert dat er in China in 2005 "85.000 vormen van burgerprotest tegen de overheid te zien waren."[13]

De Zweedse activist Johan Norberg, voorstander van de globalisering, bekritiseert The shock doctrine. Hij verwijt Klein dat zij veel landen over één kam scheert. Niet alleen China heeft haar markt geliberaliseerd; veel landen hebben, geheel vrijwillig, hun markten opengegooid. Ook vindt Norberg dat Klein de persoon van Milton Friedman ( de geestelijke vader van het vrijemarktdenken) teveel demoniseert.[14]

This changes everything[bewerken]

Na 2009 verlegde ze haar focus naar het milieu, met name de klimaatverandering. Dit resulteerde in 2014 in haar vierde boek This changes everything’’: Capitalism versus climate (No time: verander nu, voor het klimaat alles verandert). Hierin stelt ze dat het neoliberale vrijemarktdenken serieuze hervormingen met betrekking tot het klimaat en het milieu blokkeert. De gelijknamige film kwam uit 2015. Klein betoogt dat de klimaatcrisis juist economische en politieke verandering kan aanjagen. De Occupybeweging zou zich, volgens haar, moeten aansluiten bij de milieubeweging.

Toen Donald Trump op 9 november 2016 tot president van de Verenigde Staten werd gekozen, riep Klein op tot economische sancties tegen de VS, wanneer Trump zich niet aan de akkoorden gesloten tijdens de klimaatconferentie van Parijs 2015 zou houden.[15]

In juni 2017 verschijnt het nieuwe boek van Naomi Kein, No is not enough. Het gaat over de verkiezing van Donald Trump als logisch gevolg van branding. Trump is de personificatie van één man met één merk; zijn vrouw en kinderen zijn een spin-off van dit merk, aldus Klein.

Publicaties[bewerken]

Externe links[bewerken]