Natuur (natuurwetenschap)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Natuur (kosmos))
Ga naar: navigatie, zoeken

De natuur in de zin van de inhoud en werking van de door de mens waargenomen 'stoffelijke' werkelijkheid wordt bestudeerd door de natuurwetenschappen. Hiertoe behoort de studie van de levenloze (natuurkunde, scheikunde, aardwetenschappen en astronomie) en de levende natuur (biologie).

De natuur omvat de niet-levende natuur, ook de buitenaardse: stratosfeer, de atmosfeer, de lithosfeer en de levende natuur, de biosfeer (ecosystemen met vegetatie en dieren) inclusief de processen geassocieerd met levenloze objecten, de natuurwetten waarnaar verschillende zaken bestaan en veranderen, zoals het meteorologische en de geologische processen, en de materie en energie waar dit alles uit bestaat.

Over de natuurwetenschappelijke, filosofische en andersoortige invulling van het begrip natuur wordt niet eenduidig gedacht en men onderscheidt verschillende natuurvisies.

Natuurkunde[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Natuurkunde, Kosmologie en Natuurwetenschappen voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Volgens het standaardmodel bestaat de natuur uit materie en energie die gehoorzamen aan bepaalde natuurwetten. De natuurkunde is daarom de meest fundamentele natuurwetenschap. Op de kleinste schaal regeert de kwantummechanica. De grote schaal wordt gedomineerd door de zwaartekracht, beschreven door de algemene relativiteitstheorie. De materie met massa - die equivalent is aan energie - bestaat uit atomen die chemische verbindingen kunnen aangaan.

De dimensies van tijd en ruimte zijn ontstaan in de oerknal. Het uitdijende heelal koelt continu af. Uit het quark-gluonplasma ontstonden middels baryogenese en nucleosynthese de lichtere elementen. De materie klontert samen onder invloed van de zwaartekracht en vormt zo sterren, sterrenstelsels, en superclusters, waarin door kernfusie de zwaardere elementen ontstaan. Onder toepasselijke omstandigheden kan uit een accretieschijf rond een protoster een planetenstelsel ontstaan.

De planeet Aarde[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Aarde (planeet), Geologie en Klimaat voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
Een volledig verlicht halfrond van de Aarde gezien vanuit de Apollo 17 in 1972.

De natuur wordt meestal bezien vanuit de woonplaats van de mens, de derde planeet vanaf de Zon in het Zonnestelsel, de Aarde. De Aarde is continu aan verandering onderhevig door natuurlijke processen. De aardkorst is samengesteld uit verschillende schollen die zich over de onderliggende aardmantel verplaatsen. Het binnenste van de planeet is actief, met een dikke laag gesmolten gesteente en een ijzerhoudende kern die een magnetisch veld voortbrengt.

Ongeveer 70 procent van het aardoppervlak bestaat uit oceanen met zout water, in een complex stroomsysteem. De rest bestaat uit continenten en eilanden. Het grootste deel van het bewoonde land bevindt zich op het noordelijk halfrond.

Prominente kenmerken van het Aardse klimaat zijn de twee grote poolgebieden, twee smalle gematigde zones, en brede tropische/subtropische stroken rond de evenaar. Verschillende natuurverschijnselen vinden plaats in de atmosfeer, en hebben te maken met het weer en de elementen. Neerslagpatronen variëren sterk met locatie. De hoeveelheid neerslag kan uiteenlopen van enkele meters tot minder dan een millimeter per jaar.[1]

De atmosfeer is aanmerkelijk veranderd sinds de oorspronkelijke toestand. Onder invloed van organismen[2] ontstaat een biosfeer met een stabiliserend effect op de omstandigheden aan het aardoppervlak. Ondanks regionale klimaatvariaties - door breedtegraad en andere geografische factoren - is het gemiddelde wereldwijde klimaat redelijk stabiel tijdens interglaciale perioden.[3] Verschillen van een graad of twee in de gemiddelde temperatuur hebben grote invloed gehad op het natuurlijk evenwicht en de geografische kenmerken.[4][5]

Natuurverschijnselen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Natuurverschijnsel, Weer (meteorologie) en Abiotisch voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
Een vulkaan vertoont een diversiteit aan natuurverschijnselen

Natuurverschijnselen zijn abiotische fenomenen. Meestal zijn deze op Aarde te vinden, maar bijvoorbeeld zons- en maanverduistering, zonnevlammen en vallende sterren zijn astronomische verschijnselen. Natuurverschijnselen lopen uiteen van betrekkelijk onschuldige fenomenen als het poollicht tot het natuurgeweld van aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en vloedgolven.

De atmosfeer is een chaotisch systeem, waarbij kleine veranderingen in de omgeving grote gevolgen kunnen hebben. De atmosfeer speelt een sleutelrol in het wereldwijde ecosysteem, en het weer dat zich erin afspeelt is zeer bepalend voor het soort natuur dat er aangetroffen wordt. De seizoenen ontstaan door de axiale variatie van de aardas en de zonnestraling.

Onweer produceert bliksem en gaat dikwijls vergezeld van neerslag, zoals regen, sneeuw of hagel. Winden als tornado's, orkanen en cyclonen maken grote hoeveelheden energie vrij, en hebben een grote invloed op de omgeving. Het leven past zich aan, of sterft uit; een natuurlijke bosbrand maakt ruimte voor nieuw leven, en diverse levensvormen zijn afhankelijk van de seizoensgebonden variaties van het weer.

Leven[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Leven, Biosfeer, Biotoop en Biotisch voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.
Een leeuwin geeft haar welp een kopje. Voortplanting is een belangrijke factor in het voortbestaan van leven

De wetenschap vindt grotendeels dat de natuurlijke manifestatie van leven gekenmerkt wordt door organisatie, metabolisme, groei, aanpassing, stimulus-respons, en voortplanting.[6] Leven is de karakteristieke staat van organismen.

De planeet Aarde is de enige plaats waar leven is aangetroffen. Kenmerkende eigenschappen van Aardse levensvormen (planten, dieren, schimmels, protisten, archaea en bacteriën) zijn dat zij opgebouwd zijn uit één of meer cellen, en op koolstof en water gebaseerd zijn met een complexe organisatie.

De biosfeer is het deel van de lucht, het water en de vaste Aarde waar leven voorkomt. De biotische processen die er voorkomen hebben ook weer invloed op hun omgeving, die ze aanzienlijk kunnen veranderen. De biosfeer is het wereldwijde ecosysteem waarin alle levende wezens en hun relaties met elkaar en met de lithosfeer, hydrosfeer en atmosfeer verenigd zijn. De hele aarde bevat meer dan 75 triljard ton biomassa.

Meer dan de helft van alle soorten organismen (zonder de virussen mee te rekenen) leven parasitair, dat wil zeggen ten koste van andere organismen.[7] Meer dan 90% van de totaal aanwezige biomassa is plantaardig. Dierlijk leven is zeer afhankelijk van planten.[8] Er zijn meer dan 2 miljoen dier- en plantensoorten beschreven[9] en schattingen van het daadwerkelijke aantal bestaande soorten variëren van enkele miljoenen tot ruim over de 50 miljoen.[10][11][12] Het aantal beschreven soorten varieert constant, niet alleen door veranderingen in wetenschappelijke inzichten, maar ook door soortvorming en door het uitsterven van soorten.[13][14] Het aantal soorten neemt heden gestaag af,[15][16] mogelijk door menselijke invloed.

Zie ook[bewerken]

Icoontje WikiWoordenboek Zoek natuur op in het WikiWoordenboek.
Wikiquote Wikiquote heeft een collectie citaten gerelateerd aan Natuur.