Nederlands in België

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nederlands wereldwijd
Vlag van België Vlag van Nederland Vlag van Suriname Vlag van Aruba Vlag van Curaçao Vlag van Sint Maarten
Dutchspeakersworldwide.png

Nederlands:

Nederlandse creoolse talen:

Portaal  Portaalicoon  Nederlands

Het Nederlands is in België de moedertaal van ongeveer 60% van de bevolking (ruim 11 miljoen inwoners). Het is de enige officiële taal in het Vlaams Gewest en, naast het Frans, de gelijkberechtigde officiële taal in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De twee andere officiële landstalen in België zijn het Frans en het Duits.

Het Belgisch-Nederlands is de variant van het Nederlands zoals die in België gebruikt wordt, en onderscheidt zich van het Standaardnederlands door een accent en enkele typische woordkeuzen. De meest gesproken Nederlandse dialecten zijn ruwweg in te delen in West-Vlaams, Oost-Vlaams, Brabants, en Limburgs. In Brussel werd het Nederlands als omgangstaal grotendeels verdrongen door het Frans, zoals ook in de Vlaams-Brabantse gemeenten rond Brussel, die officieel Nederlandstalig zijn met faciliteiten voor Franstaligen. Hoewel het Brabantse dialect van de Brusselse volksbuurten, met name de Marollen, met hun bevolking zo goed als verdwenen is, bestaan er in verdwijnende mate nog taalvarianten waarin een invloed van het Brabants te bespeuren is.

Veranderingen en conflicten[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook: Taalstrijd in België

Er mag gesteld worden dat de positie van het Nederlands in België de laatste 50 jaar sterk is verbeterd ten koste van het Frans, dat ooit sterk overheerste in het politieke, economische en culturele leven. Hoofdoorzaken zijn de sterker geworden economische positie van Vlaanderen en de problematische situatie van de zware industrie in Wallonië vanaf de jaren 60. De positie van het Standaardnederlands als algemene omgangstaal is versterkt ten koste van voorheen bijna exclusieve gebruik van de dialecten als gesproken talen. Overigens is de status van de gesproken Nederlandse standaard zwevend, dat wil zeggen dat ze op het sociaal hogere niveau wel volgens de ook in Nederland geldende regels gebezigd wordt, maar op de lagere niveaus en vooral in de locale communicatie in vele gradaties naar een dialect toeloopt. Lange tijd heeft een Vlaamse standaard als nauwaansluitende variant van het Standaardnederlands bestaan, het zogenaamde Schoonvlaams. De gesproken standaard stond eveneens lange tijd onder de invloed van het Antwerps als dialect met hoge status, die ook buiten deze stad gold. De hoge kwaliteit van de Nederlandstalige scholen is de verklaring voor het groeiende succes van het Nederlandstalig Onderwijsnet in Brussel. Daartegenover is het Franstalige onderwijs door de massale instroom van van-huis-uit niet-Franstalige kinderen, in status teruggegaan.

De taalgebieden van België

 Nederlands

 Frans

 Duits

 Brussel-Hoofdstad (Nederlands en Frans)

De kennis van het Frans als tweede taal bij Nederlandstaligen in Vlaanderen vermindert, vooral ten voordele van het Engels. In het onderwijs in Vlaanderen is het Frans geen verplichte tweede taal meer. Een dergelijke situatie bestond reeds in Franstalig België ten opzichte van het Nederlands. Op scholen in Wallonië wordt Nederlands vaak wel maar dan als keuzevak onderwezen, en als zodanig moet het tegen het Engels concurreren.Er zijn ook Waalse onderwijsinstellingen waar in meerdere vakken in het Nederlands onderwezen wordt: een taalbad.

Nederlands in Brussel[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook: Verfransing van Brussel

Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is officieel tweetalig Frans-Nederlands. Dit betekent dat het Nederlands er op gelijke voet dient te staan met het Frans, wat op lokaal Brussels niveau vaak niet het geval is: in vele gemeentelijke en gewestelijke diensten, ziekenhuizen, in het openbaar vervoer, maar ook in winkels en kantoren wordt het Nederlands dikwijls niet gebezigd.

In het laatste decennium doet zich echter een opmerkelijke ontwikkeling in Brussel voor. Het Nederlands wordt weer meer gebruikt, zowel in het onderwijs, waar deze ontwikkeling al langer aan de gang is, als in het economisch en sociale leven. Rond de Antoine Dansaertstraat bij het stadscentrum is er tegenwoordig sprake van trendy winkels en galerijen met een uitgesproken Vlaams karakter. De drijvende kracht wordt gevormd door een boekenwinkel, tegelijk een ontmoetingsplaats voor belangstellenden in de internationale literatuur.

Daarnaast is het Nederlands in Brussel belangrijk omdat de Vlaamse overheid er resideert, naast de federale overheidsdiensten, en vooral ook omdat er heel wat Vlamingen in Brussel werken, maar er niet wonen.

De laatste officiële talentelling in Brussel dateert van 1947. (Daarna werden officiële talentellingen onder Vlaamse politieke druk afgeschaft omdat ze vaak onbetrouwbaar werden uitgevoerd en geen argument mochten zijn om het Nederlands verder te 'minoriseren'.) Toen lagen de verhoudingen als 24,24% Nederlandstalig en 70,61% Franstalig. Volgens verschillende bronnen leek het aantal Nederlandstaligen in Brussel in 2010 tussen de 6 en de 8% te liggen.

Een in 2001 gehouden steekproef door de Vrije Universiteit Brussel naar het gebruik van de thuistaal gaf het volgende resultaat:[bron?]

  • NL: 9%
  • NL & FR: 11%
  • FR: 50%
  • FR & Anderstalig: 10%
  • Anderstalig: 20%

In 2013 is er een kleine verschuiving te zien van deze percentages:[1]

  • NL: 5%
  • NL & FR: 17%
  • FR: 38%
  • FR & Anderstalig: 23%
  • Anderstalig: 17%

De kennis van het Nederlands is derhalve die van de derde taal geworden, na het Arabisch en enkele andere Europese talen. Een oorzaak van deze verandering is de grote toevloed van buitenlandse migranten, laaggeschoolden uit de Maghreb en de Congo, en internationaal georiënteerde hooggeschoolden die er meestal voor kiezen hun kinderen naar een internationale of een Franstalige school te sturen.

Vergelijkbaar onderzoek uit 2010 door UCL levert die cijfers over de inwoners van Brussel:[2][3]

  • 5,3% Nederlandstalige Belgen
  • 66,5% Franstalige Belgen
  • 28,1% Buitenlanders

Volgens een onderzoek uit 2006 door medewerkers van de UCL en ULB zou in Brussel 59% van de inwoners, overigens in zeer verschillende mate, enige kennis van het Nederlands bezitten.[bron?]

In 2010 worden 6.2 % van aanvragen voor de inschrijving van een voertuig in Brussel in het Nederlands ingediend.[4][5] De ander 93.8 % worden in het Frans ingediend.

Ietwat minder dan 7% klanten van Belgacom kiezen om hun facturen in Nederlands te krijgen tegen over 92% in Frans.[6][7] Belgacom is de grootste operator en Internetprovider in Brussel.

In 2010 waren 7,61% van erkenningsaanvragen van medisch personeel (artsen, kinesitherapeuten, tandartsen, verpleegkundigen, etc.) in Brussel in het Nederlands ingediend.[8][9]

Inmiddels (2012) is 35% van het aantal instellingen met hoger onderwijs in Brussel Nederlandstalig. Het percentage deelnemers aan kleuter- en lager onderwijs dat in het Nederlands les krijgt nadert inmiddels de 25% (2013). Het percentage deelnemers aan middelbaar en hoger onderwijs dat in het Nederlands les krijgt, is eveneens aan een opmars bezig en bereikte in 2013 17%. Onder buitenlandse Brusselaren is eveneens een duidelijke stijging te zien in zowel aantal als percentage kinderen en volwassenen die voor Nederlandstalig onderwijs kiezen.[10]

De Brusselse werkgelegenheidsdienst ACTIRIS investeert eveneens in de kennis van de tweede landstaal om de kansen van de werkzoekenden op de arbeidsmarkt te verbeteren. Naast klassieke groepslessen krijgen pas aangeworven werknemers sinds september 2016 onder bepaalde voorwaarden ‘taalcheques matching’. Hiermee kunnen ze gratis individuele taallessen Nederlands (of Frans voor de Nederlandstaligen) of soms Engels volgen.[11]

Nederlands in Vlaanderen[bewerken]

Nederlands is de officiële taal in Vlaanderen maar er is een aantal Vlaamse gemeenten in de rand rond Brussel met een Franstalige meerderheid, die officieel Nederlandstalig zijn met Franstalige faciliteiten.[12][13][14][15]

Het aantal mensen in Vlaanderen dat in 2010 zijn voertuiginschrijving in het Frans heeft ingediend is zes keer hoger dan het aantal Nederlandstalige aanvragen in Wallonië.[16]

Nederlands in Wallonië[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Nederlands in Wallonië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
1rightarrow blue.svg Zie ook: Talen en streektalen in Wallonië
Het Nederlands in België

Ten oosten van de Vlaamse faciliteitengemeente Voeren ligt de Platdietse streek in de provincie Luik, waar nog steeds een overgangsdialect tussen het Nederlands en het Duits gesproken wordt. Deze streektaal sluit nauw aan bij die van Nederlands Zuid-Limburg, het dialect van Eupen en van het aangrenzende Aken. Deze landelijke gemeenten, die hun 'Platdietse' karakter ondanks twee eeuwen van Franstalig bestuur hebben kunnen bewaren, bleven na de vaststelling van de taalgrens in 1963 officieel eentalig Frans, alhoewel er een wettelijke mogelijkheid voor faciliteiten voor het Nederlands of het Duits bestaat. De laatste drie decennia vestigen zich steeds meer, in Aken werkende Duitsers in deze streek. Zij versterken daar niet het Nederlandstalige maar een Duitstalig element. [bron?]

Er is ook een aanzienlijke inwijking geweest van Vlaamse arbeiders met hun gezinnen naar de Borinage en de Luikse industriegebieden. Deze inwijking vond plaats vanaf de 19de tot in het midden van de 20ste eeuw. Het betrof hier meestal dialectsprekers die weinig of geen kennis hadden van het Standaardnederlands en vrij snel Franstalig werden en wilde worden. De conservatieve Belgische overheid en vooral de katholieke clerus zagen bij de opkomst van het socialisme in deze industriegebieden ook dergelijke 'sociale risico's' voor Vlaanderen en stimuleerden daarom het trein- en tramverkeer, waardoor Vlamingen meestal in hun eigen omgeving konden blijven wonen.

In de jaren na de Tweede Wereldoorlog zijn ook heel wat Vlaamse landbouwers naar Wallonië verhuisd, vaak omwille van de grootte van de bedrijven en de aantrekkelijke prijs van de landbouwgrond.

Het Nederlands is ook belangrijker geworden in het toerisme, met name in de Ardennen. Vlamingen en Nederlanders worden hier steeds meer benaderd in hun eigen taal. Ook het aantal eigenaars van campings, hotels en attracties dat het Nederlands machtig is, groeit of neemt Nederlands sprekende medewerkers in dienst.

Er zijn tegenwoordig ook meer Vlaamse gezinnen die over de taalgrens gaan wonen omdat het er goedkoper is om te bouwen, te kopen of te huren.

Deze ontwikkelingen leiden er nog niet toe dat er ook wettelijke faciliteiten voor Nederlandstaligen komen.

Officieel erkende talen in België zijn[bewerken]

Daarnaast zijn er door immigratie andere talen geïntroduceerd, vooral in de grotere steden, de Waalse industriegebieden rond Luik en de Borinage, het Limburgse mijngebied. In België hebben ongeveer 10% van de inwoners buitenlandse wortels,[bron?] de grootste groepen zijn van Poolse, Italiaanse, Turkse en Marokkaanse origine. Wanneer deze inwoners worden meegeteld, wordt de taalverdeling ca. 55% Nederlands, ca. 45% Frans en 5% andere talen, met name Arabisch. 5% spreekt naast andere talen Nederlands of Frans.

Zie ook[bewerken]