Nederlandse Opstand

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
"Liever Turks dan paaps". Penning in de vorm van de Turkse halve maan door Geuzen gedragen en symbool voor de calvinistische harde kern van de opstand tegen de rooms-katholieke landvoogd.

De Nederlandse Opstand of Opstand is de strijd van het opstandige deel van de Nederlandse gewesten tegen hun landsheer, de Spaans-Habsburgse koning Filips II. De opstand leidde uiteindelijk tot een splitsing van de Nederlanden in de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden. In het noorden werd de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden gevormd. De Zuidelijke Nederlanden, het latere België, bleven onder Habsburgs bewind.

In de moderne geschiedschrijving is deze benaming gebruikelijker dan het daarbuiten bekendere begrip van de Tachtigjarige Oorlog. Waar bij deze laatste veelal als beginjaar 1568 wordt aangehouden en 1648 als eindjaar, ligt dit bij de Opstand vaak anders. Als er al een beginjaar wordt genoemd, dan is dat eerder dan 1568. De Opstand wordt ook wel gezien als de eerste fase, waarbij de periode na het Twaalfjarig Bestand dan de Tweede Oorlog is.

Afbakening[bewerken]

Vooral de beginjaren tussen 1568, het jaar van de slag bij Heiligerlee, en het jaar 1589, toen de graaf van Leicester vertrok, hadden vaak het karakter van een opstand zonder sterke centrale leiding. De Staten-Generaal zochten vervolgens geen nieuwe landvoogd meer maar namen zelf de soevereiniteit op zich. Tijdens deze vroege fase zagen de guerrilla-strijders van de bosgeuzen en de watergeuzen zich financieel gesteund door de vreemdelingenkerken in Engeland en Emden.[1] In 1589 woedde de meer geregelde onafhankelijksoorlog tegen Spanje volop en waren de Staten al duidelijk aan de winnende hand.

Opstand of (burger)oorlog?[bewerken]

Door Alva is het verzet tegen de Spaanse koning Filips II getypeerd als een opstand. In 1572 bericht Lodewijk van Nassau aan de leider van de opstand, zijn broer Willem, dat de hertog van Alva "zeer verbaasd is ... dat de steden zo in opstand komen" ("les villes se revoltent ainsi"). In brieven, kronieken en dagboeken uit die tijd wordt gesproken over verzet, "verlaetinghe", afzwering van de landsheer, etc. Ook in de latere geschiedschrijving over deze periode worden de gebeurtenissen vanaf 1568 veelal aangeduid als 'De Opstand'. In een studie uit 2004 spreekt de geschiedkundige Arie van Deursen over "de Opstand van 1572-1584".[2] Jan Juliaan Woltjer sprak over de Opstand als zijnde een burgeroorlog, zonder meer "te vergelijken met de Franse burgeroorlogen."[3]

Literatuur[bewerken]

  • Deen, Femke (2015). Publiek debat en propaganda in Amsterdam tijdens de Nederlandse Opstand : Amsterdam 'Moorddam' 1566-1578. Amsterdam University Press, Amsterdam. 280 p. ISBN 978-90-8964-705-4. (Amsterdam studies in the Dutch Golden Age, ISSN 1875-9599). Oorspr. uitg.: Moorddam : publiek debat en propaganda in Amsterdam tijdens de Nederlandse Opstand (1566-1578). Proefschrift Universiteit van Amsterdam, 2012.
  • Darby, Graham (ed.) (2001). The origins and development of the Dutch revolt. Routledge, London. XXI, 175 p. ISBN 0-415-25378-0 (geb), ISBN 0-415-25379-9 (pbk)
  • Woltjer, J.J. (1994). De middengroepen in de Opstand. In: Spiegel historiael : maandblad voor geschiedenis en archeologie, jrg.29, nr.11-12 (nov-dec), p. 468-473, 512. ISSN 0038-7487
  • Duke, Alastair (1990). Reformation and revolt in the Low Countries. The Hambledon Press, London. XXI, 308 p., 6 p. pl. ISBN 1-85285-021-3. Ged. eerder versch. art. Ook versch. als proefschrift Leiden.
  • Parker, Geoffrey (1985). The Dutch Revolt / rev. ed. Penguin, Harmondsworth, reprint 2002. 334 p. ISBN 0-14-139132-4. Oorspr. uitg.: Allen Lane, London, 1977. ISBN 0-7139-1032-1. Ned. vert. van de 1977-uitgave: De Nederlandse opstand : van beeldenstorm tot bestand. Het Spectrum, Utrecht, 1981. 304 p. ISBN 90-274-5465-5. En: Van beeldenstorm tot bestand. Fibula-Van Dishoeck, Haarlem, 1978.
  • Geyl, Pieter (1932). The revolt of the Netherlands, (1555-1609). Williams & Norgate, London. 310 p.
  • Groot, Hugo de (1657). Kroniek van de Nederlandse Oorlog : de Opstand 1559-1588 / vert. uit het Latijn en nawoord: Jan Waszink. Uitgeverij Vantilt, Nijmegen, 2014. 296 p. ISBN 978-94-6004-156-3. Vertaling van een keuze uit Annales et historiae de rebus Belgicis

Externe link[bewerken]